Przyczyny złamań zmęczeniowych
Patomechanizm złamań tego typu jest prosty do wyjaśnienia – złamania przeciążeniowe wynikają ze zmęczenia mięśni. To właśnie mięśnie pełnią funkcję amortyzującą – każdy skurcz i późniejsze rozluźnienie poszczególnych mięśni (a zarazem zmniejszenie drgań i minimalizowanie naprężenia) rozkładają nacisk na kość (dzięki mięśniom nacisk nie jest „punktowy”, tylko rozkłada się na całą kość).Jeśli mięśnie są przeciążone (lub w przypadku nieprawidłowo wykonywanego treningu) dochodzi do zmniejszenia efektu amortyzacji. Nacisk przenosi się na kość. Jednorazowy epizod zmniejszonej amortyzacji i większego nacisku na kości nie powinien skutkować kontuzją. Jeśli jednak osłabienie mięśni występuje częściej, to powtarzające się naciski na kość mogą powodować stopniowe wyniszczanie tkanki kostnej (tzw. utkania kostnego).
Złamanie zmęczeniowe – kto jest narażony? Jakich kości dotyczy?
Na zmęczeniowe złamanie kości narażone są przede wszystkim osoby uprawiające sport, nadmiernie i często obciążające narząd ruchu. Przyczyną złamań przeciążeniowych może być też bieganie po twardej nawierzchni lub dobranie niewłaściwego obuwia. Narażeni na złamanie są sportowcy, którzy nie dbają o odpowiednią rozgrzewkę przed treningiem lub nie robią przerw między treningami na regenerację.Złamania przeciążeniowe mogą też występować u osób z nadwagą i otyłością oraz w przypadku występowania wad wrodzonych – wpływających na nieprawidłową biomechanikę ciała.
Jakich kości dotyczą złamania przeciążeniowe? Właściwie każda kość narażona jest na złamanie na skutek tzw. zmęczenia materiału, ale najczęściej występujące rodzaje to:
- zmęczeniowe złamanie kości piszczelowej (górna część trzonu kości piszczelowej – przeciążana podczas biegu)
- złamanie zmęczeniowe kości śródstopia (szczególnie trzony kości śródstopia)
- złamanie zmęczeniowe kości ramiennej
- złamanie zmęczeniowe kości łódkowatej
- przeciążeniowe złamanie żebra (np. u wioślarzy)
- zmęczniowe złamanie nadgarstków
Objawy i leczenie złamań zmęczeniowych
Pierwsze objawy złamań typu zmęczeniowego łatwo jest przeoczyć – po treningu lub wysiłku fizycznym może występować dyskomfort. Po kilku dniach lub tygodniach ból narasta i może pojawiać się coraz częściej, np. w trakcie treningu, a nawet w czasie rozgrzewki. Jeśli ból staje się dokuczliwy na co dzień (występuje głęboki, przeszywający ból kości), to można podejrzewać, że mikrourazy doprowadziły do uszkodzenia kości.Sygnałem alarmującym są obrzęki zaczerwienienie w miejscu bólu. Każdy taki objaw warto jak najszybciej skonsultować z lekarzem (a do momentu telekonsultacji lub wizyty – zrezygnować z treningów).
Jak wygląda leczenie złamań zmęczeniowych? Kluczowa jest diagnostyka – określenie przyczyny i lokalizacji złamania. Co prawda zdjęcia rentgenowskie w pierwszej fazie powstawania mikrourazów mogą być zbyt mało czułe, aby uwidocznić ubytki, ale w niektórych przypadkach mogą wykazać nawet wczesne zmiany. Dodatkowo wykonywane jest scyntygrafia kośćca.
Leczenie zależy głównie od przyczyny – inaczej przebiega rehabilitacja i leczenia pacjenta ze złamaniem wykonującym z wad anatomicznych czy nadwagi, zmian hormonalnych lub osteoporozy, a inaczej – gdy do złamań zmęczeniowych dochodzi u biegacza czy wioślarza.
Powrót do pełnej aktywności sportowej możliwy jest zazwyczaj po ok. 3 miesiącach. Warto jednak pamiętać, że czas rekonwalescencji zależy od wielu czynników. Sprawdza się tu zasada: lepiej zapobiegać niż leczyć. W przypadku złamań warto postawić na wczesną diagnostykę – i każdy niepokojący objaw skonsultować z lekarzem.
Autor: Jacek Krajl
