Niedodma płuc – rokowanie, leczenie, objawy

Co to jest niedodma płuc?

Niedodma płuc to inaczej ich tzw. zapadnięcie, w wyniku którego dochodzi do zmniejszenia możliwości napełniania się płuc powietrzem. Niedodma może obejmować całe płuco lub tylko jego fragment. Skutkiem niewłaściwej powietrzności płuca jest sklejanie się pęcherzyków płucnych. „Zapadnięty” fragment płuca nie bierze udziału w oddychaniu.

Wyróżnia się dwa podstawowe rodzaje niedodmy:

1. Niedodmę obturacyjną – spowodowaną utrudnionym przepływem powietrza przez oskrzela.
2. Niedodmę nieobturacyjną (niedodma z ucisku) – spowodowaną naciskiem na płuca.

Niedodma – przyczyny

Najczęstszą przyczyną niedodmy jest nieprawidłowy przepływ powietrza przez oskrzela, który może być skutkiem wielu różnych czynników, np. zwężenia światła oskrzela, do którego może dochodzić przy:

• stanach zapalnych (zalegający w oskrzelach śluz);
• obecności ciała obcego;
• występowaniu guzów;
• ucisku spowodowanym przez powiększone, okoliczne węzły chłonne;
• ucisku wynikającym z obecności powietrza lub płynu w jamie opłucnej.

Niedodma może również wynikać z włóknienia płuc  (niedodma bliznowata) lub z niewystarczającej produkcji surfaktantu w płucach (czynnika powierzchniowo czynnego zapobiegającego zapadaniu i sklejaniu się pęcherzyków). To częsta przyczyna niedodmy płuc u noworodka.

Niedodma płuc – objawy

Objawy niedodmy zależą od wielkości fragmentu płuca, którego dotyczy niewystarczające napowietrzenie. Jeśli jest niewielki, symptomy mogą być niezauważalne. W przypadku większych zmian zazwyczaj występują objawy takie jak:

• płytki oddech;
• kaszel;
• duszności;
• przyspieszone tętno;
• ból w klatce piersiowej;
• sinica (w przypadku znacznego niedotlenienia).

W przypadku pojawienia się podobnych objawów zalecana jest konsultacja lekarska.

Diagnostyka niedodmy

Podstawowe badanie osłuchowe może nasunąć podejrzenia występowania niedodmy lub wręcz pozwala ją rozpoznać. W badaniu osłuchowym występuje miejscowe ściszenie szmeru (nieme fragmenty). Do pełnego rozpoznania konieczne jest jednak wykonanie badania rentgenowskiego oraz tomografii komputerowej.

Niedodma – RTG

Na zdjęciu rentgenowskim niedodma widoczna jest, jako zacienienia fragmentów płuc. Może ono występować w dwóch formach:

1. Niedodma płytkowa płuc – zacienienia nieprzegrodowe liniowe – linia Fleischera – najczęstsze zmiany występują u podstawy płuc (płytka niedodmy) i mogą świadczyć o problemach w funkcjonowaniu przepony lub wynikać z problemów pooperacyjnych (niedodma płuc po operacji);
2. Niedodma okrągła płuc – widoczne na zdjęciu rtg. zacienienie jest okrągłe, widoczny jest też tzw. ogon komety (oskrzela i naczynia dochodzące do zmiany).

Niedodma płuc – jak leczyć?

W przypadku niedodmy płuc leczenie zależy od przyczyn pojawienia się dolegliwości. Jeśli za niedodmę odpowiedzialne są stany zapalne, konieczne jest przyjmowanie antybiotyków. Stwierdzenie obecności ciała obcego wymaga przeprowadzenia bronchoskopii w celu jego usunięcia. Nowotwory wymagają zazwyczaj ingerencji chirurgicznej połączonej z chemio- i/lub radioterapią.

Niezależnie od przyczyn niekiedy występuje konieczność zastosowania przy niedodmie leczenia objawowego zwiększającego komfort i bezpieczeństwo pacjenta. Pacjentom z dusznościami i niedotlenieniem podaje się tlen. W przypadku stanów zapalnych przebiegających z zaleganiem śluzu w oskrzelach, pacjentom podawane są leki rozrzedzające śluz i ułatwiające odkrztuszanie.

Przy niedodmie rokowania zależą od wielkości obszaru objętego niewłaściwą powietrznością, przyczyn jej wystąpienia oraz innych czynników (m.in. rokowania pogarsza współwystępowanie zapalenia płuc). Niepodjęcie leczenia dużych zmian lub zmian wynikających z silnego ucisku może doprowadzić do całkowitej niewydolności płuc i zgonu pacjenta.

Niedodma płuc – rehabilitacja i zapobieganie

Pacjentom po przebyciu niedodmy oraz osobom narażonym na jej wystąpienie zaleca się przeprowadzanie regularnych ćwiczeń oddechowych, szczególnie pogłębionego oddychania, dzięki któremu zwiększa się ilość wdychanego i wydychanego powietrza (objętość płuc).

Ćwiczenie wykonywane jest w różnych pozycjach, często przy wykorzystywaniu przedmiotów oporowych. Początkowo pacjenci muszą korzystać z pomocy specjalisty. Fizjoterapeuta nie tylko dobiera ćwiczenia do indywidualnych potrzeb pacjenta, ale również dba o to, aby były poprawnie wykonywane. Ze względów bezpieczeństwa tylko fizjoterapeuta może zdecydować o możliwości samodzielnego wykonywania niektórych ćwiczeń przez pacjenta w domowych warunkach.

POChP – przewlekła obturacyjna choroba płuc. Przyczyny, objawy, leczenie