Ból śródstopia – przyczyny, diagnostyka i postępowanie

Śródstopie – co to za część ciała?

Śródstopiem nazywamy powszechnie środkową część stopy człowieka składającą się z pięciu kości, nazywanych kośćmi śródstopia. Od strony bocznej stopy znajduje się piąta kość śródstopia, zaś od strony przyśrodkowej (czyli od strony palucha) znajduje się pierwsza kość śródstopia, która jest najkrótsza. Najdłuższą kością śródstopia jest natomiast kość druga.

Warto również wspomnieć, że każda z pięciu kości śródstopia dzieli się na trzy części – trzon, podstawę oraz głowę kości śródstopia. Kości te łączą się z innymi elementami budującymi stopę za pomocą więzadeł oraz stawów. Kości śródstopia łączą się z kośćmi paliczków palców stopy za pomocą stawów śródstopno-paliczkowych, zaś z kością sześcienną i kośćmi klinowatymi za pomocą stawów stępowo-środstopnych. Uszkodzenie każdego z tych elementów (a więc kości, stawów czy więzadeł) w obrębie śródstopia może wiązać się z pojawieniem się bólu w tej okolicy.

Przyczyny bólu śródstopia

Ból w obrębie śródstopia to dość częsta dolegliwość, z którą pacjenci zgłaszają się do lekarza. Do czynników ryzyka sprzyjających wystąpieniu bólu śródstopia należy przede wszystkim:

• długotrwałe przebywanie w pozycji stojącej;
• okres ciąży;
• intensywne ćwiczenia fizyczne, bieganie;
• nadwaga i otyłość.

Ból śródstopia a złamanie kości

Częstą, urazową przyczyną bólu śródstopia jest złamanie jednej z kości tej okolicy stopy. Przyczyną złamania kości śródstopia są zwykle upadki z wysokości, przeciążenia osiowe oraz urazy skrętne.

Główne objawy złamania kości śródstopia to:

• obrzęk;
• podbiegnięcia krwawe (inaczej mówiąc: zasinienia) w okolicy złamania;
• odczuwanie bólu podczas palpacji w okolicy złamania.

Badaniem obrazowym, które pozwala na potwierdzenie lub wykluczenie złamania kości śródstopia, jest zdjęcie radiologiczne stopy. Postępowanie w przypadku złamania w obrębie śródstopia zależy od wielu czynników i o tym zazwyczaj decyduje lekarz ortopeda. Do metod leczenia tego rodzaju złamania należy między innymi:

• założenie szyny gipsowej;
• założenie opatrunku gipsowego;
• założenie ortezy krótkiej typu Walker;
• stosowanie obuwia charakteryzującego się twardą podeszwą.

Ból śródstopia a zwyrodnienia stawów

Warto wiedzieć, że stawy w obrębie śródstopia mogą również zostać dotknięte chorobą zwyrodnieniową stawów. Schorzenie to wynika przede wszystkim z degradacji chrząstki stawowej i objawia się głównie:

• ograniczeniem ruchomości stawów;
• bólem w obrębie stawu;
• czasami trzeszczeniami w obrębie chorego stawu.

Istnieją pewne czynniki, które sprzyjają zwyrodnieniu stawów, również w obrębie śródstopia. Należą do nich między innymi:

• zaawansowany wiek;
• płeć żeńska;
• nadwaga, otyłość;
• sport wyczynowy;
• przebyte urazy;
• praca zawodowa związana z wymuszoną, stojącą pozycją ciała.

Podstawowym badaniem pozwalającym na zobrazowanie zwyrodnień w obrębie stawów stopy jest badanie radiologiczne, czyli RTG. Na zdjęciu radiologicznym można wówczas dostrzec zwężenie szpary stawowej, a także obecność wyrośli kostnych, nazywanych osteofitami.

Inne przyczyny bólu śródstopia

Choć przeciążenie, złamanie i zwyrodnienia to główne przyczyny bólu śródstopia, to istnieją również inne stany chorobowe, które wiążą się z wystąpieniem tego symptomu. Należy do nich przede wszystkim:

• Dna moczanowa – czyli stan zapalny stawów, związany z wytrącaniem się w płynie stawowym kryształów zbudowanych z moczanu sodu. Głównym parametrem, który wskazuje na zagrożenie dną moczanową, jest stężenie kwasu moczowego we krwi. Gdy stężenie to wynosi powyżej 7 mg/dl, możemy powiedzieć, że mamy do czynienia z hiperurykemią, czyli podwyższonym poziomem kwasu moczowego.
• Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) – jest to schorzenie o podłożu autoimmunologicznym, związane z zapaleniem stawów, które dotyka istotnie częściej kobiety w czwartej i piątej dekadzie życia. RZS zajmuje stawy w sposób symetryczny – zazwyczaj zajęte są stawy obu kończyn. Bólowi w obrębie stawów może towarzyszyć również obrzęk, stany podgorączkowe i ból mięśni.

Do kogo się udać z bólem śródstopia?

Pierwszym lekarzem, do którego powinniśmy się udać z problemem bólu śródstopia, jest lekarz rodzinny, który po zbadaniu pacjenta zdecyduje o dalszych krokach diagnostycznych. W przypadku podejrzenia złamania i choroby zwyrodnieniowej stawów lekarz zdecyduje się zapewne na zlecenie zdjęcia radiologicznego śródstopia. Konieczna może być również konsultacja specjalistyczna u ortopedy lub reumatologa. Zdecydowanie nie warto bagatelizować bólu śródstopia, ponieważ może on istotnie obniżać jakość życia i uniemożliwiać normalne funkcjonowanie.


 

Autor: Redakcja

Bibliografia:

1. Anatomia człowieka. Podręcznik dla studentów i lekarzy, wyd. II uzupełnione pod red. W. Woźniaka, wyd. Urban & Partner, Wrocław 2010.
2. Kuźnik–Buziewicz A., Diagnosis and management of common foot fractures, „American Family Physician”, 2016; nr 93 (3), s. 183–191.
3. Szczeklik A., Gajewski P., Interna Szczeklika – Podręcznik Chorób Wewnętrznych, wydanie 2020/2021, Medycyna Praktyczna, Kraków.