Ból pięty przy chodzeniu – czy zawsze ma związek z ostrogą piętową. Diagnostyka rehabilitacja i domowe sposoby na ból pięty

Ból pięty – przyczyny. Dlaczego bolą mnie pięty?   

Pięta jako jeden z elementów układu podporowego stopy, odgrywa bardzo ważną rolę w absorpcji wstrząsów podczas chodzenia i biegania. Składa się z kości piętowej (calcaneus), która stanowi największą kość stopy, oraz otaczających ją struktur mięśniowo-ścięgnistych, takich jak rozcięgno podeszwowe, ścięgno Achillesa i liczne więzadła. Ból w tej okolicy może wynikać z różnych przyczyn – od przeciążeń mechanicznych, przez stany zapalne, aż po schorzenia ogólnoustrojowe. Często rozpoznawane powody bólu w okolicach pięty to: 

Schorzenia tkanek miękkich i ścięgien

• zapalenie rozcięgna podeszwowego – najczęstsza przyczyna bólu pięty pod spodem, szczególnie nasilonego rano i po dłuższym odpoczynku, 
• zapalenie ścięgna Achillesa – ból z tyłu pięty, zwykle nasilający się przy chodzeniu, szczególnie po schodach lub po wysiłku,  
• ostroga piętowa – kostny wyrostek, który powstaje wtórnie do przewlekłego zapalenia rozcięgna podeszwowego lub ścięgna Achillesa, 
• zespół cieśni kanału stępu – ucisk nerwu piszczelowego tylnego powodujący ból promieniujący do pięty, łuku stopy lub palców.  

Choroby kości i przyczepów ścięgnistych 

• złamania zmęczeniowe kości piętowej – związane z przeciążeniami, typowe u biegaczy, żołnierzy, osób z osteoporozą,  
• jałowa martwica kości piętowej (choroba Sever’a) – przyczyna bólu pięty u dzieci w wieku szkolnym, szczególnie aktywnych sportowo,  
• deformacja Haglunda – narośl kostna w okolicy przyczepu ścięgna Achillesa, wywołująca bolesność i otarcia przez obuwie.  

Zmiany zwyrodnieniowe i neurologiczne 

• neuropatia obwodowa – np. u pacjentów z cukrzycą, z bólami piekącymi, palącymi, zaburzeniami czucia,  
• zespół rowka nerwu udowego lub splotu krzyżowego – ból promieniujący do pięty od kręgosłupa (szczególnie odcinka lędźwiowo-krzyżowego),  
• zespół mięśnia czworobocznego podeszwy – ból od wewnętrznej strony pięty, szczególnie u biegaczy. 

Inne czynniki 

• choroby reumatyczne (np. RZS, ZZSK) – mogą objawiać się entezopatiami, czyli zapaleniem przyczepów ścięgien, także w obrębie pięty, 
• niewłaściwe obuwie – zbyt twarde, bez amortyzacji, z wąskim zapiętkiem, może wywołać przeciążenia i mikrourazy,  
• nadmierna masa ciała – zwiększa nacisk na strukturę pięty i staje się przyczyną przewlekłych przeciążeń. 

Jak boli pięta? Objawy problemów z piętami 

Osoby doświadczające nawracającego bólu pięty zazwyczaj szukają informacji, z jakim schorzeniem lub urazem może być skorelowana ich dolegliwość. Najczęściej okazuje się, że ból to wynik stanu zapalnego rozcięgna podeszwowego, którego funkcje to utrzymywanie łuku stopy, stabilizowanie i zapobieganie jej rozpłaszczaniu podczas chodzenia i działanie jak naturalna sprężyna amortyzująca wstrząsy podczas chodzenia, biegania czy skakania. Rodzaje bólu pięty: 

Ból pięty wynikający ze stanu zapalanego rozcięgna podeszwowego

• zlokalizowany po przyśrodkowej stronie spodniej części pięty (ból pięty pod spodem), 
• najmocniej odczuwany rankami, po wstaniu z łóżka – pierwsze kroki po wstaniu bywają bardzo bolesne,  
• zmniejszający się po „rozchodzeniu”, by powrócić po dłuższym staniu lub siedzeniu,  
• w późniejszych etapach – ból występujący również w spoczynku,  
• u niektórych pacjentów występuje obrzęk lub tkliwość spodu stopy przy dotyku. 

Ból pięty spowodowany ostrogą piętową

W przypadku ostrogi piętowej, która zazwyczaj jest konsekwencją nieleczonego zapalenia rozcięgna, a czasem też ścięgna Achillesa, dolegliwości mogą być  podobne lub dodatkowo pojawia się:  

• kłujący, piekący ból podeszwowej części stopy i pięty, przy nacisku lub chodzeniu,  
• czasem obecny miejscowy obrzęk i uczucie „kamienia w bucie”,  
• ból, który staje się silniejszy przy chodzeniu boso po twardej powierzchni,  
• zgrubienie w tylnej części pięty w przypadku ostrogi górnej przy przyczepie ścięgna Achillesa. 

Zapalenie ścięgna Achillesa skorelowane z bólem pięty

• bólem z tyłu pięty, nasilającym się przy wspięciu na palce,  
• bólem występującym po nadmiernym obciążeniu (np. intensywnym bieganiu, skakaniu), 
• zaczerwienieniem, obrzękiem, zgrubieniem ścięgna.  

Miejsce bólu – czy może pomóc w diagnostyce? 

Każdy przypadek bólu pięty, zwłaszcza przewlekłego, utrudniającego codzienne funkcjonowanie, powinien być skonsultowany z lekarzem. Lokalizacja dolegliwości bólowych może jednak być wskazówką, z jakim schorzeniem mamy do czynienia.  

1. Ból od spodu to najczęściej objaw zapalenia rozcięgna podeszwowego – entezopatii w miejscu przyczepu do kości piętowej. Ból w tej lokalizacji może być także spowodowany obecnością ostrogi piętowej (dolnej), torbieli kości piętowej, złamań zmęczeniowych, a u osób z cukrzycą – neuropatii obwodowej. 
2. Ból z tyłu (szczególnie ból pięty u dzieci i młodzieży) może być też objawem choroby Haglunda-Severa (jałowa martwica guza piętowego). U dorosłych zwykle wiąże się z zapaleniem ścięgna Achillesa lub górną ostrogą piętową. 
3. Ból z boku od wewnętrznej strony może wskazywać na ucisk nerwu podeszwowego przyśrodkowego (część zespołu cieśni stępu) lub zapalenie przyczepu mięśni głębokich stopy, a także na urazy lub przeciążenia mięśnia czworobocznego podeszwy.  
4. Ból z boku od zewnętrznej strony może wskazywać na entezopatie mięśni krótkich stopy lub zaburzenia mechaniki chodu lub być związany z urazem tkanek miękkich (np. stłuczenie, przeciążenie).   
5. Ból z boku może być objawem zapalenia torebki stawowej lub entezopatii. U osób starszych może wiązać się także ze zwyrodnieniami stawów stępu lub nadmiernym starciem poduszki tłuszczowej pięty. 
6. Ból promieniujący do pięty od strony łydki lub pośladka może mieć swoje źródło w kręgosłupie lędźwiowo-krzyżowym (np. przepuklina dysku, ucisk na korzenie nerwowe), szczególnie jeśli towarzyszą mu inne objawy neurologiczne – mrowienie, drętwienie, osłabienie siły mięśniowej. 
7. Ból przy dotyku zlokalizowany z tyłu często sugeruje zapalenie ścięgna Achillesa, w okolicy podeszwowej – aktywny stan zapalny rozcięgna podeszwowego, a przy bocznych częściach pięty – stan zapalny torebek okołostawowych lub struktur mięśniowo-powięziowych. 

Ból pięty – leczenie. Co pomaga na ból pięty? 

Lekarzem, który zajmuje się diagnostyką bólu pięty, jest ortopeda. Rozpoznanie przyczyn dolegliwości opiera się na wywiadzie i badaniu fizykalnym, badaniach obrazowych (RTG, USG, MRI) oraz,  przy podejrzeniu chorób zapalnych, badaniach laboratoryjnych, np. CRP, OB, RF, HLA-B27. Leczenie zależy od przyczyny, stopnia nasilenia objawów oraz obecności schorzeń towarzyszących.

Pacjentom zwykle zaleca się: 

Leczenie zachowawcze 

• odpoczynek i unikanie przeciążeń, 
• modyfikacja aktywności fizycznej,  
• redukcja masy ciała u pacjentów z nadwagą i otyłością, 
• zastosowanie wkładek ortopedycznych (np. z podparciem łuku stopy lub miękkim krążkiem pod piętą),  
• zastosowanie zimnych okładów, masażu, automasażu (np. piłeczką).  

Fizjoterapia 

• ćwiczenia rozciągające rozcięgno podeszwowe, mięsień brzuchaty i płaszczkowaty łydki,  
• terapia manualna i mobilizacja tkanek miękkich,  
• fala uderzeniowa, skuteczna zwłaszcza przy przewlekłym zapaleniu rozcięgna i ostrogach,  
• ultradźwięki, laseroterapia, krioterapia.  

Leczenie farmakologiczne 

• miejscowe maści i żele z NLPZ (ibuprofen, diklofenak), również w trakcie zabiegów,  
• niesteroidowe leki przeciwzapalne – w przypadku silnego bólu,  
• iniekcje sterydowe – w wybranych przypadkach, z zachowaniem ostrożności, 
• iniekcje osocza bogatopłytkowego (PRP) – coraz częściej stosowane w leczeniu entezopatii.

Leczenie chirurgiczne

Jest stosowane rzadko, zwykle w przypadkach niepowodzenia innych terapii, np. częściowe przecięcie rozcięgna, usunięcie ostrogi, rekonstrukcja ścięgien.

Domowe sposoby na ból pięty – co można zrobić samodzielnie w przypadku bólu pięty? 

Choć wiele przypadków wymaga specjalistycznej diagnostyki i leczenia, w łagodniejszych stanach lub jako uzupełnienie terapii, skuteczne mogą okazać się domowe metody łagodzenia objawów. Zazwyczaj ulgę przynosi:  

• odpoczynek i unikanie przeciążeń, czasowe odciążenie bolącej stopy,  
• stosowanie zimnych okładów z lodu lub kompresów chłodzących przez 10-15 minut, kilka razy dziennie, 
• automasaż i rozluźnianie powięzi podeszwowej (np. masowanie stopy piłeczką tenisową, lub twardym wałkiem (rolerem) przez 5–10 minut dziennie), 
• ćwiczenia rozciągające i mobilizujące rozcięgna podeszwowe i mięśnie łydki  (np. wspinanie się na palce i powolne opuszczanie pięt poza krawędź stopnia, rozciąganie łydki z opartą stopą o ścianę i wyprostowanym kolanem),  
• rezygnacja z obuwia na obcasie lub z bardzo płaską podeszwą (baleriny, japonki), używanie butów z odpowiednią amortyzacją, elastyczną podeszwą i dobrą stabilizacją pięty, 
• kąpiele i kompresy, np. z dodatkiem soli Epsom, olejków eterycznych lub octu jabłkowego (działają rozluźniająco i przeciwzapalnie).  

Do lekarza trzeba udać się, jeśli mimo stosowania domowych metod: 

• ból pięty nie ustępuje po 7–10 dniach,  
• ból nasila się lub uniemożliwia chodzenie,  
• towarzyszy mu obrzęk, zaczerwienienie, deformacja stopy lub objawy neurologiczne (mrowienie, drętwienie).