Krwiak nadtwardówkowy – objawy, postępowanie, leczenie

Co to jest krwiak nadtwardówkowy?

Krwiak nadtwardówkowy to patologiczne nagromadzenie wynaczynionej krwi pomiędzy kośćmi czaszki a oponą twardą. Tworzy się na skutek silnego urazu głowy, podczas którego doszło do przerwania naczyń krwionośnych, zazwyczaj dużych tętnic odżywiających oponę twardą. W dużej liczbie przypadków oprócz wystąpienia krwiaka nadtwardówkowego dochodzi także do złamania kości czaszki.

Jak powstaje krwiak nadtwardówkowy?

Gdy dojdzie do uszkodzenia tętnic, krew szybko wydostaje się na zewnątrz i gromadzi nad oponą twardą. Dzieje się tak do momentu, gdy uszkodzone naczynie zostanie uciśnięte lub zamknięte przez gromadzącą się krew.

Czaszka człowieka nie ma zdolności rozszerzania. W praktyce znaczy to tyle, że krew nie ma się gdzie gromadzić, przez co z biegiem czasu zaczyna coraz bardziej uciskać na mózg.

Objawy krwiaka nadtwardówkowego

Zaraz po urazie większość chorych jest nieprzytomna. Jeżeli uraz był ciężki, pacjent może w ogóle nie odzyskać przytomności. Charakterystycznym, choć niejednoznacznym objawem krwiaka nadtwardówkowego jest trwające od kilku minut do kilku godzin przejaśnienie świadomości. Jeśli jednak uraz był lekki, chory może być w pełni świadomy (jego świadomość może pozostać niezaburzona).

Wraz z powiększaniem się krwiaka mogą pojawić się dodatkowe objawy, takie jak:

• poszerzanie źrenicy po stronie krwiaka,
• objawy połowicze,
• objawy ucisku pnia mózgu,
• objawy wzrostu ciśnienia śródczaszkowego,
• śpiączka mózgowa.

O tym, jak szybko wystąpią objawy, decyduje rodzaj krwawienia. Krwawienie tętnicze objawia się zwykle w ciągu pierwszych 12 godzin, natomiast żylne – w ciągu kilku dni.

Jak często występuje krwiak nadtwardówkowy?

Krwiak nadtwardówkowy powstaje jedynie po poważnych urazach głowy i jest dość rzadkim powikłaniem. Szacuje się, że występuje w ok. 1–3% wszystkich urazów czaszki i mózgu oraz w ok. 10% ciężkich urazów czaszkowo-mózgowych.

Krwiak nadtwardówkowy – postępowanie

Gdy ktoś dozna urazu głowy i zaobserwujemy u niego objawy wskazujące na pojawienie się krwiaka nadtwardówkowego, powinniśmy niezwłocznie wezwać pogotowie ratunkowe, ponieważ jest to stan bezpośredniego zagrożenia życia.

Rozpoznanie krwiaka nadtwardówkowego

Diagnostyka krwiaka nadtwardówkowego obejmuje badania obrazowe mózgu i kości czaszki. Najczęściej zlecana jest tomografia komputerowa. Obraz krwiaka nadtwardówkowego w badaniu TK jest bardzo charakterystyczny – ma soczewkowaty kształt, z gładką powierzchnią wewnętrzną nad zakrętami mózgu. Przypomina osełkę wciskającą się pomiędzy mózg a kości czaszki.

Wykonanie tomografii komputerowej nawet krótko po urazie w zupełności wystarcza do ustalenia diagnozy. Czasami jednak dodatkowo wykonuje się zdjęcie RTG w dwóch płaszczyznach celem uwidocznienia złamania kości czaszki.

Leczenie krwiaka nadtwardówkowego

Leczenie krwiaka nadtwardówkowego polega na przeprowadzeniu operacji neurochirurgicznej. Ważny jest tutaj czas – zabieg powinien zostać przeprowadzony przed wystąpieniem objawów neurologicznych, ponieważ wtedy rokowania są najlepsze. Gwałtownie narastające lub jednoznaczne objawy kliniczne są wskazaniem do przeprowadzenia trepanacji w trybie pilnym lub pilnej kraniotomii, bez wcześniejszego potwierdzania obecności krwiaka w badaniach obrazowych.

Operacja najczęściej sprowadza się do usunięcia kości czaszki znad krwiaka, a także samego krwiaka z powierzchni mózgu oraz zatamowania krwawienia. Kraniotomia pozwala zmniejszyć ciśnienie śródczaszkowe i kontrolować miejsce krwawienia, zapobiegając w ten sposób ponownemu gromadzeniu się krwi, natomiast trepanacja zapewnia tylko zmniejszenie ciśnienia śródczaszkowego.

Skutki krwiaka nadtwardówkowego

Stan chorego po operacji w dużej mierze zależy od tego, na jakim etapie podjęto leczenie. Jeśli na wczesnym, to istnieje szansa na całkowite wyleczenie krwiaka nadtwardówkowego bez żadnych powikłań. Usunięcie krwiaka i zahamowanie krwawienia nie daje jednak gwarancji powrotu do zdrowia. Jeżeli doszło do poważnego uszkodzenia mózgu, u chorego mogą wystąpić nieodwracalne zmiany lub może on wymagać długotrwałej rehabilitacji, zanim wróci do pełnej sprawności.

Krwiak nadtwardówkowy – rokowania

Rokowania w przypadku krwiaka nadtwardówkowego zależą przede wszystkim od tego, czy podjęte zostało leczenie. U chorych leczonych śmiertelność wynosi od 5% do 30%, natomiast u chorych nieleczonych – niemal 100%. Ponadto rokowania zależą od innych urazów, jakie wystąpiły u pacjenta podczas wypadku.

Autor: Redakcja