Markery nowotworowe – co to za badanie?
Badanie markerów nowotworowych to procedura diagnostyczna mająca na celu identyfikację, pomiar i analizę specyficznych substancji obecnych w organizmie, które mogą wskazywać na obecność nowotworu lub innych stanów onkologicznych. Sprowadza się ono do analizy różnych substancji takich jak białka, antygeny, enzymy czy też cząsteczki genetyczne, które mogą być wydzielane przez komórki nowotworowe lub organizm może produkować je w odpowiedzi na obecność nowotworu.
Przykłady markerów nowotworowych to np. PSA w raku gruczołu krokowego, CA-125 w raku jajnika, CEA w raku jelita grubego czy AFP w niektórych nowotworach jak choćby raku wątroby.
Standardowo badanie markerów nowotworowych przeprowadza się z krwi. Można je też oznaczyć w innych płynach biologicznych, takich jak:
- płyny wysiękowe z jamy opłucnej i otrzewnej,
- ślina,
- żółć.
Badanie markerów nowotworowych stosuje się przede wszystkim wtedy, gdy istnieje podejrzenie choroby, a wyniki badań klinicznych czy obrazowych nie są jednoznaczne. Należy jednak pamiętać, że obecność markerów nowotworowych nie zawsze jednoznacznie wskazuje na obecność nowotworu. Ich obecność może być bowiem również związana z innymi schorzeniami lub stanami zapalnymi. W związku z tym badanie markerów nowotworowych zawsze powinno być stosowane w kontekście pełnej oceny klinicznej pacjenta i w połączeniu z innymi metodami diagnostycznymi.
Markery nowotworowe – jakie markery nowotworowe wyróżniamy?
Istnieje wiele markerów nowotworowych, z których każdy może być związany z określonym rodzajem nowotworu. Oto kilka przykładów ważnych markerów nowotworowych i ich zastosowań klinicznych:
- PSA – diagnostyka raka gruczołu krokowego,
- CA-125 – diagnostyka i monitorowanie raka jajnika,
- CEA – monitorowanie raka jelita grubego oraz diagnostyka innych nowotworów,
- AFP – diagnostyka raka wątroby i jądra,
- CA 19-9 – monitorowanie raka trzustki,
- HER2 – diagnostyka raka piersi,
- CA 15-3 – monitorowanie raka piersi,
- βHCG – diagnostyka raka jądra i zaśniadu groniastego,
- SCC-Ag – diagnostyka nowotworów głowy i szyi.
Potencjalne przyczyny odchyleń od normy
Nie sposób podać tutaj norm i interpretacji wyników dla wszystkich markerów nowotworowych. Ponadto samodzielna interpretacja takich wyników jest wręcz niemożliwa ze względu na złożoność problemu i mnogość czynników, jakie trzeba wziąć pod uwagę. Dlatego po otrzymaniu wyników badań markerów nowotworowych powinno się udać do lekarza, który dokona właściwej ich interpretacji i dostosuje do tego dalsze postępowanie.
Wśród możliwych przyczyn nieprawidłowych wyników badań markerów nowotworowych wymienia się m.in.:
- rak gruczołu krokowego – PSA,
- rak jajnika – CA-125,
- rak jelita grubego – CEA,
- rak wątroby i jądra – AFP,
- rak piersi – CA 15-3, HER2,
- rak trzustki – CA 19-9,
- rak prostaty – PSA.
Markery nowotworowe są stosowane przede wszystkim w diagnostyce chorób nowotworowych. Jednak warto zauważyć, że obecność markerów nowotworowych nie jest zawsze równoznaczna z obecnością nowotworu. Inne możliwe przyczyny wykraczania wyników poza normę to:
- stany zapalne,
- zaburzenia wątroby i nerek,
- zaburzenia hormonalne,
- czynniki genetyczne.
Dlatego właśnie interpretacja wyników badań biomarkerów zawsze powinna być dokonana przez lekarza, przy uwzględnieniu pełnej historii klinicznej pacjenta i innych dostępnych danych diagnostycznych.
Czynniki mogące mieć wpływ na wynik badania
Na wynik badania markerów nowotworowych wpływ mogą mieć również takie czynniki jak:
- przyjmowane leki i stosowane terapie (np. chemioterapia),
- stany fizjologiczne (np. silny stres),
- ciąża (w okresie ciąży niektóre markery nowotworowe, np. CA-125, mogą być podwyższone),
- wiek (wraz z wiekiem poziomy niektórych markerów mogą się zmieniać).
Markery nowotworowe – wskazania do wykonania badania
Wśród wskazań do przebadania się pod kątem obecności markerów nowotworowych wymienia się m.in.:
- podejrzenie obecności nowotworu,
- monitorowanie skuteczności terapii,
- podejrzenie nawrotu choroby,
- ocena ryzyka rozwoju nowotworu,
- przynależenie do grupy ryzyka,
- ocena nowotworów bezobjawowych,
- ocena pod kątem prognozowania przebiegu choroby.
Warto podkreślić, że zlecenie badań markerów nowotworowych powinno być zawsze poprzedzone oceną kliniczną przez lekarza, który podejmie decyzję o konieczności ich wykonania na podstawie indywidualnej sytuacji pacjenta.
Markery nowotworowe – przeciwwskazania
Nie ma żadnych przeciwwskazań do wykonania badania markerów nowotworowych z krwi.
Markery nowotworowe – przygotowanie do badania
Do badania markerów nowotworowych nie trzeba się specjalnie przygotowywać. Nie ma konieczności bycia na czczo. Jeśli chodzi o pobieranie innych materiałów, np. płynów wysiękowych, o tym, jak przygotować się do badania, poinformuje lekarz je zlecający.
Markery nowotworowe – przebieg badania
Procedura pobrania krwi do badania na obecność markerów nowotworowych wygląda dokładnie tak samo jak standardowe badanie krwi. Pacjent proszony jest o zajęcie pozycji siedzącej i odsłonięcie ręki do badania. Diagnosta laboratoryjny zakłada opaskę zaciskową i dezynfekuje skórę celem zminimalizowania ryzyka zakażenia. Następnie za pomocą igły pobiera odpowiednią ilość krwi do probówki, którą oznacza i wysyła do laboratorium. Po badaniu pacjent instruowany jest, aby uciskać miejsce wkłucia, co ma na celu zapobiec ewentualnemu krwotokowi i późniejszemu pojawieniu się siniaka.
Markery nowotworowe – skutki uboczne i powikłania
Badania na markery nowotworowe są ogólnie uważane za bezpieczne, jednak mogą po nich wystąpić pewne skutki uboczne, zwłaszcza w kontekście niektórych procedur diagnostycznych. Najczęściej jednak markery nowotworowe bada się z krwi, a procedura ta wiążę się jedynie z dyskomfortem lub lekkim bólem, natomiast po badaniu w miejscu wkłucia może pojawić się krwiak lub siniak. O konsekwencjach innych badań, np. polegających na pobraniu płynów ustrojowych, informuje lekarz.
Bibliografia:
- Wysocka J., Wybrane markery nowotworowe, Medycyna praktyczna dla pacjentów, 2021 (witryna internetowa:https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/99065,wybrane-markery-nowotworowe).
- Deptała A., Onkologia w praktyce, Wydawnictwo PZWL, Warszawa, 2006.
- Jassem J. i in., Onkologia. Podręcznik dla studentów i lekarzy, Wydawnictwo Via Medica, Gdańsk, 2019.
„
