Co to jest nieprawidłowa tolerancja glukozy?
Nietolerancja glukozy (potocznie: nietolerancja cukru) to obniżona zdolność organizmu do metabolizowania glukozy. Zaliczana jest do stanu przedcukrzycowego i objawia się opornością komórek na działanie insuliny. Stan może trwać latami. Nie daje swoistych objawów jak w pełni rozwinięta cukrzyca, czyli: nadmiernego pragnienia, senności, osłabienia, szybkiej utraty wagi. Tak widoczne symptomy mogą rozwinąć się po wieloletniej „ukrytej” nietolerancji i doprowadzić do groźnych chorób sercowo-naczyniowych.
Przyczyny nieprawidłowej tolerancji glukozy
Nie ma jednoznacznie określonych przyczyn wystąpienia upośledzenia w tolerancji glukozy. Specjaliści przyjmują, że wpływ mają predyspozycje genetyczne oraz nieprawidłowa dieta i siedzący tryb życia – brak ruchu.
Jak rozpoznać nietolerancję cukru?
Najważniejszymi badaniami diagnostycznymi są: badanie glukozy na czczo oraz doustny test tolerancji glukozy (tzw. test OGTT).
Test OGTT polega na przyjęciu w krótkim czasie dużej dawki glukozy (75 gramów na ok. 200–300 ml wody) i obserwacji, jak organizm radzi sobie z jej nagłą, dużą porcją – czy trzustka prawidłowo produkuje insulinę. W badaniu tym krew pobiera się przed wypiciem rozpuszczonej glukozy na czczo oraz 2 godziny po jej spożyciu. Pacjent w dniu badania powinien być na czczo, minimum 8 godzin po ostatnim posiłku. W trakcie badania nie powinno się również podejmować żadnej aktywności fizycznej.
Prawidłowy wynik badania glukozy na czczo powinien mieścić się w zakresie 70–99 mg/dl (3,9–5,5 mmol/l), natomiast w 120. minucie testu OGTT po wypiciu roztworu glukozy stężenie glukozy powinno wynosić mniej niż 140 mg/dl.
Na stan przedcukrzycowy wskazują następujące wyniki badań (jeden z wyników lub oba):
- glikemia na czczo: 100–125 mg/dl (5,6–6,9 mmol/l), nieprawidłowa glikemia na czczo IFG;
- glikemia po 120 minutach w teście OGTT: 140–199 mg/dl (7,8–11,0 mmol/l), nieprawidłowa tolerancja glukozy (IGT).
Testu OGTT nie wykonuje się u osób:
- z chorobą przewodu pokarmowego (zespoły upośledzonego wchłaniania, stany po resekcji żołądka);
- w stanie ostrym – np. zapalenie, zawał serca;
- ze zdiagnozowaną cukrzycą.
Preferowaną metodą diagnostyki zaburzeń tolerancji węglowodanów jest wykonanie testu OGTT według zaleceń Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego.
Amerykańskie Towarzystwo Diabetologiczne dopuszcza rozpoznanie stanu przedcukrzycowego na podstawie odsetka hemoglobiny glikowanej (HbA1c) – 5,7-6,4%. W Polsce obecnie dopuszcza się rozpoznanie cukrzycy na podstawie wyniku HbA1c 6,5% lub wyżej. Do diagnostyki stanu przedcukrzycowego nadal zaleca się wykonanie testu OGTT.
U osób znajdujących się w grupie ryzyka test OGTT wykonuje się kontrolnie raz w roku. Częstsze wykonywanie nie daje prawidłowego wyniku u 30–50% badanych.
Nietolerancja glukozy – ICD10
Stan przedcukrzycowy (a więc również nieprawidłowa tolerancja glukozy) posiada w ICD-10, czyli w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych, odrębny kod: R73.0.
Ryzyko zachorowania na cukrzycę u osób z nietolerancją glukozy jest sześciokrotnie wyższe niż u osób prawidłowo metabolizujących glukozę. Jeśli występuje zarówno hiperglikemia, jak i nietolerancja cukru, to ryzyko wzrasta dwunastokrotnie.
Stan przedcukrzycowy częściej występuje u osób z grup ryzyka:
- otyłych;
- obciążonych cukrzycą w wywiadzie rodzinnym (do drugiego pokolenia wstecz);
- mało aktywnych fizycznie;
- palących papierosy;
- cierpiących na nadciśnienie tętnicze;
- z wysokim poziomem trójglicerydów we krwi oraz niskim poziomem cholesterolu frakcji HDL;
- kobiet, u których zdiagnozowano w ciąży cukrzycę ciążową;
- kobiet z zespołem policystycznych jajników;
- kobiet, które urodziły dzieci o masie większej niż 4 kg.
Takie osoby powinny badać się w kierunku nietolerancji glukozy raz w roku, natomiast pozostali, którzy przekroczyli 45. rok życia – raz na 3 lata.
Jak leczyć nieprawidłową tolerancję glukozy?
Odpowiedź na to pytanie brzmi: modyfikując dietę i styl życia, a także farmakologicznie – metforminą, preparatem, który zwiększa wrażliwość na insulinę. Z kolei żeby uniknąć powikłań sercowo-naczyniowych i zaburzeń gospodarki lipidowej, lekarz może przepisać leki zmniejszające ciśnienie tętnicze oraz obniżające stężenie lipidów. Zalecane jest również zwiększenie aktywności fizycznej do minimum 150 minut tygodniowo.
Jaka dieta przy nietolerancji glukozy?
Dieta zapobiegająca cukrzycy powinna doprowadzić do spadku masy ciała. Według specjalistów to kluczowy element terapii przeciwcukrzycowej. Menu powinno składać się z 5 zbilansowanych posiłków dziennie – 3 głównych oraz 2 uzupełniających. Zdaniem lekarzy specjalistów obniżenie kaloryczności posiłków o około 500 kcal dziennie powinno spowodować spadek masy ciała wynoszący minimum 0,5 kilograma tygodniowo.
Konkretne zalecenia dietetyczne najlepiej ustalać z lekarzem specjalistą, istnieją jednak pewne ogólne zasady dietetyczne dla osób ze stanem przedcukrzycowym. Są to:
- zastąpienie białego pieczywa i makaronów pełnoziarnistymi produktami zbożowymi o niskim indeksie glikemicznym;
- unikanie słodyczy, miodu oraz słodkich soków i produktów słodzonych syropem glukozowo-fruktozowym (kwestię przyjmowania słodzików najlepiej skonsultować z lekarzem diabetologiem);
- włączenie do diety warzyw oraz produktów z pełnowartościowym białkiem – chudego mięsa, kefirów, jogurtów naturalnych, ryb, roślin strączkowych;
- włączenie do diety owoców o niskim indeksie glikemicznym, np. jabłek, porzeczek, jagód.
Zmiany w diecie u osób w stanie przedcukrzycowym najlepiej wprowadzać pod kontrolą lekarza diabetologa.
