Zgorzel gazowa, inaczej nazywana gangreną, rozwija się najczęściej w ranach zainfekowanych szczepem bakterii Clostridium perfringens (laseczkami zgorzeli gazowej). Rozwój zgorzeli gazowej to gwałtowny proces zapalny, który dotyczy ran – powoduje martwicę skóry, powięzi, mięśni i innych tkanek miękkich. Zainfekowanie bakteriami grozi także wstrząsem toksycznym i śmiercią pacjenta.
Laseczka zgorzeli gazowej występuje na całym świecie. Wytwarza przetrwalniki, które są obecne w ślinie zwierząt, kurzu domowym, glebie. Bakteria ta występuje również jako fizjologiczna flora przewodu pokarmowego człowieka.
Bardzo często zgorzel gazowa rozwija się w ranach po ugryzieniach, ranach zanieczyszczonych glebą lub odchodami, ranach z pozostawieniem ciała obcego w obrębie ciała pacjenta, a także w ranach bardzo głębokich. Zgorzel gazowa na szczęście jest infekcją rzadką. W USA rocznie notuje się około 1000 przypadków.
Ryzyko zachorowania na zgorzel gazową zwiększają:
- cukrzyca,
- choroby naczyń,
- alkoholizm,
- zaburzenia odporności,
- HIV,
- choroby przewlekłe.
Objawy zgorzeli gazowej
Zazwyczaj pierwszym objawem zakażenia jest bardzo silny ból w okolicy rany, obrzęk. Bólowi towarzyszy gorączka, występują także objawy stanu zapalnego w obrębie rany – tj. ucieplenie, zaczerwienienie, tkliwość.
W wyniku działania toksyn bakteryjnych dochodzi do martwicy tkanek – powstawania pęcherzy z szaro-brunatną wydzieliną i charakterystycznym słodkawym zapachem. W obrębie tkanek dochodzi do wytworzenia odmy podskórnej na skutek nagromadzenia cząsteczek gazu wytwarzanego przez fermentujące tkanki bakterie. Objawia się to charakterystycznym trzeszczeniem. Zakażenie szybko postępuje i z reguły dochodzi do niego w zakresie tkanek o słabym ukrwieniu.
W momencie, w którym toksyny bakteryjne doprowadzają do działania ogólnoustrojowego, możemy obserwować wysoką gorączkę, hipotensję, zaburzenia świadomości – aż do pełnoobjawowego wstrząsu septycznego.
Wczesne objawy infekcji mogą być skąpe i niejednoznaczne. Zakażenie Clostridium spp. może rozwijać się w bardzo różnym czasie w zależności od ilości dostępnego tlenu. Objawy mogą rozwinąć się w ciągu kilku godzin lub nawet kilku tygodni od urazu. W momencie pojawienia się pierwszych objawów zgorzeli jej przebieg jest piorunujący.
Leczenie zgorzeli gazowej
Podstawą leczenia zgorzeli gazowej jest chirurgiczne opracowanie rany, włączenie odpowiedniej antybiotykoterapii empirycznej oraz stabilizacja stanu ogólnego pacjenta. W czasie operacji konieczne jest oczyszczenie rany z tkanek martwiczych, a także obfita jej sanacja przy pomocy preparatów antyseptycznych. Leczenie często odbywa się w warunkach izolacji na oddziałach intensywnej opieki medycznej.
Zgorzel jest zarówno chorobą miejscową, wymagającą agresywnego leczenia chirurgicznego, jak i chorobą ogólnoustrojową. Pacjenci we wstrząsie septycznym nierzadko wymagają stabilizacji funkcji układu oddechowego (wentylacji mechanicznej), empirycznej i celowanej antybiotykoterapii, wspomagania funkcji układu sercowo-naczyniowego (wlewów z amin presyjnych), wspomagania funkcji nerek (dializoterapii). W leczeniu chirurgicznym często konieczne jest leczenie amputacyjne.
Nieleczona zgorzel gazowa jest chorobą śmiertelną. W przypadku wdrożenia odpowiedniego leczenia śmiertelność spada do 20–30 proc. Zgorzel gazowa pozostawia trwałe okaleczenia na ciele i niejednokrotnie wymaga operacji rekonstrukcyjnych, tj. przeszczepów skóry, rekonstrukcji płatowych i mikrochirurgicznych. Pacjenci po leczeniu zgorzeli gazowej wymagają wielomiesięcznej rehabilitacji.
