Odleżyny – pierwsze objawy i zapobieganie

Jak wyglądają odleżyny?

Odleżyny są skutkiem ciągłego ucisku na naczynia krwionośne, co powoduje niedokrwienie tkanek w danym miejscu, a następnie skutkuje martwicą. Odleżyna to ograniczona martwica tkanek, która pojawia się na początku na naskórku, jednak dotyczyć może całej grubości skóry i tkanki podskórnej. W pierwszych etapach na skórze powstaje rumień, który blednie podczas ucisku. W skrajnych przypadkach martwica dotyczy również mięśni i kości.

Stopnie odleżyn

Odleżyny klasyfikuje się na podstawie stopnia zaawansowania rany, według Torrance’a:

• Odleżyny 1 stopnia – rumień blednący pod wpływem ucisku, ciągłość naskórka nie jest przerwana. W leczeniu mogą wystarczyć maści na odleżyny o działaniu przeciwzapalnym i nawilżającym, a także ciągła zmiana pozycji.
• Odleżyny 2 stopnia – rumień na skórze nie blednie pod naciskiem, naskórek jest twardy, skóra w dotyku ciepła. Mogą występować drobne pęcherze na skórze.
• Odleżyny 3 stopnia – wyraźna rana całej grubości skóry, która może być pokryta cienkim strupem, na dnie rany zauważalna ziarnina.
• Odleżyny 4 stopnia – uszkodzenie dotyczy skóry oraz tkanek podskórnych, na dnie rozwija się martwica.
• Odleżyny 5 stopnia – rana martwicza obejmująca mięśni, kości i stawy, a także ścięgna. Mogą powstawać przetoki. Odleżyna 5 stopnia może spowodować wystąpienie reakcji ogólnej organizmu w postaci sepsy.

Odleżyny – przyczyny

Główne przyczyny odleżyn to długotrwałe utrzymywanie tej samej pozycji ciała, które wywołuje ucisk na tkanki. Powoduje to niedokrwienie tkanek i tworzenie się ran odleżynowych. Istnieją jednak czynniki, które mogą zwiększać ryzyko pojawienia się odleżyn:

• zaburzenia układu nerwowego, które powodują brak odczuwania bólu, stąd brak potrzeby zmiany pozycji,
• niedożywienie, niedobory białka i elektrolitów,
• otyłość,    
• cukrzyca, miażdżyca i choroby układu oddechowego,
• unieruchomienie na wózku inwalidzkim,
• podeszły wiek (+70 lat),
• nietrzymanie zwieraczy – brak kontroli nad oddawaniem moczu i stolca, ponieważ tkanki, które są zanieczyszczone i wilgotne mają predyspozycję do maceracji.

Odleżyny – leczenie

Leczenie bardziej poważnych odleżyn przebiega w wyspecjalizowanych ośrodkach. Do leczenia wykorzystuje się tylko i wyłącznie specjalne opatrunki, które utrzymują wilgotne środowisko wokół rany. Opatrunki powinny pozostawać na ranie maksymalnie 4-7 dni, w zależności od rodzaju odleżyn. Im rzadziej, tym lepiej, ponieważ nie wychładzamy rany.

Czas leczenia zależny jest od stopnia martwicy, a także rozległości rany. Zazwyczaj jest to czasochłonny proces. W ciężkich przypadkach konieczne może być leczenie chirurgiczne.

Maści na odleżyny i opatrunki

Leczenie odleżyn zawsze przebiega pod okiem lekarza. Pomocne mogą być:

• plastry na odleżyny ze srebrem,
• maści na odleżyny z alantoiną,
• żele hydrożelowe,
• błony poliuretanowe.

W przypadku odleżyn 4 – 5 stopnia z martwicą stosuje się opatrunki hydrożelowe, które nawilżają odleżynę i zapewniają dobre warunki do gojenia rany. W przypadku odleżyny 3 stopnia stosuje się opatrunki alginianowe i hydrowłókniste, które absorbują wysięk, jednocześnie utrzymując nawilżenie. Odleżyny 2 i 1 stopnia muszą być dobrze nawilżone. Stosuje się opatrunki poliuretanowe, które zapobiegają otarciom.

Profilaktyka odleżyn

Najlepszym sposobem na odleżyny jest odpowiednia profilaktyka. Właściwa higiena, dieta oraz zmiany pozycji bardzo skutecznie zapobiegają tworzeniu się odleżyn. Należy zapobiegać zarówno nadwadze, jak i niedożywieniu. Dieta powinna być bogata w cynk i krzem oraz witaminy A, C i E, lekkostrawna i wysokobiałkowa. Zaleca się 1,5 g białka na 1 kilogram masy ciała. Istotne jest również właściwe nawodnienie.

Masaże na odleżyny i zmiany pozycji

Właściwa pielęgnacja skóry chorego oraz zmiany pozycji ciała to najlepsza profilaktyka odleżyn. Pozycję chorego należy zmieniać co 2-3 godziny. Oprócz tego można wykonywać masaże oraz oklepywania skóry, co zwiększa ukrwienie. Pościel powinna być miękka, najlepiej wykonana z flaneli lub kory i dokładnie wyprasowana. W miarę możliwości należy wygładzić wszelkie zagniecenia.

Materac na odleżyny

Obecnie dostępne są specjalne materace na odleżyny oraz poduszki przeciwodleżynowe. Pomagają one w dopływie krwi do wszystkich części ciała, co nie zwalnia jednak ze zmian pozycji ciała chorego. Stosuje się je często w hospicjach. Występują dwa rodzaje materacy:

• dynamiczne, czyli zmiennociśnieniowe – powodują zmienny ucisk na ciało, poprzez zmiany ciśnienia w materacu. Dzięki temu ciało osoby chorej podpierane jest w różnych miejscach naprzemiennie,
• statyczne, czyli stałociśnieniowe – pomagają w rozłożeniu ciężaru ciała na jak największej powierzchni.

Autor: Redakcja