Badanie okulistyczne – wskazania, przygotowanie, przebieg badań

Badania okulistyczne – czym są

Narząd wzroku jest jednym z najważniejszych narządów zmysłów człowieka. Zgodnie ze statystykami prawie 70% światowej populacji boryka się z dolegliwościami ze strony oczu, w tym ze łzawieniem, zaczerwienieniem, pieczeniem i zaburzeniami widzenia. Systematyczne wizyty w gabinecie okulistycznym są konieczne, aby zmniejszyć ryzyko rozwoju poważnych chorób oczu, a także powszechnie występujących wad, w tym krótkowzroczności.

Istnieje kilka podstawowych badań okulistycznych i są to:

• ocena ostrości wzroku,
• badanie dna oka,
• pomiar ciśnienia gałki ocznej – tonometria,
• badanie pola widzenia,
• badanie refrakcji,
• skiaskopia.

Każde z nich wykrywa inny rodzaj upośledzenia widzenia i jest dla okulisty cenną informacją dotyczącą dalszego postępowania leczniczego, a nawet przeprowadzenia zabiegu chirurgicznego.

Wskazaniem do wykonania badania okulistycznego w większości przypadków jest pogorszenie widzenia lub nawracające dolegliwości, w tym bóle głowy. Nawet jeżeli nie doświadczasz żadnych objawów ze strony narządu wzroku, kluczowe jest wdrożenie właściwej profilaktyki i wykonanie podstawowych badań co 2 lata. U małych dzieci podstawowe badania ostrości wzroku wykonywane są podczas bilansów, natomiast bardziej szczegółowe, gdy dziecko rozpoczyna edukację szkolną.

Do większości badań nie trzeba się specjalnie przygotowywać. Warto jednak pamiętać, że część z nich wymaga zakropienia oczu atropiną, która rozszerza źrenicę i ułatwia badanie. W takich przypadkach często pojawia się nadwrażliwość na światło i pogorszenie wzroku, w związku z tym po wykonaniu takich badań nie wolno prowadzić samochodu.

Badanie okulistyczne – na czym polegają badania?

Dokładny przebieg badania uzależniony jest od jego rodzaju. Na pierwszej wizycie kontrolnej okulista przeprowadza bardzo szczegółowy wywiad, w trakcie którego musi uzyskać podstawowe wiadomości dotyczące stanu zdrowia swojego pacjenta. Kluczowe jest określenie ogólnego stanu zdrowia, stwierdzenie obecności chorób przewlekłych (zwłaszcza nadciśnienia tętniczego, cukrzycy, miażdżycy i chorób kardiologicznych), rodzaju, ilości i częstotliwości przyjmowanych leków, a także fakt przebycia w przeszłości operacji.

Badanie ostrości wzroku

To badanie stanowi podstawę badania okulistycznego, jest całkowicie bezbolesne i bezinwazyjne. Podczas badania lekarz wykorzystuje tablicę Snellena, z której pacjent musi odczytać wskazane przez optyka litery. Pierwsza runda pytań pada bez użycia przez badanego szkieł korekcyjnych. Jeżeli lekarz zauważa jakąś nieprawidłowość, to druga runda pytań odbywa się już z użyciem szkieł o określonej mocy. W ten sposób można wykryć podstawowe wady wzroku.

Ocena ostrości wzroku jest często wykonywana w gabinetach pediatrycznych, a nawet w szkołach. U dzieci, które nie potrafią jeszcze czytać, stosuje się symbolikę obrazkową.

Badanie dna oka

Badanie dna oka ma na celu wykrycie wielu schorzeń narządu wzroku, w tym choroby plamki ocznej, odklejania się siatkówki, stanów zapalnych błony naczyniowej, zapalenie nerwu wzrokowego i ciałka szklistego, a także jaskry. Ten rodzaj badania stosuje się również w celu oceny stopnia zaawansowania takich schorzeń jak miażdżyca. Przed badaniem lekarz podaje do gałki ocznej atropinę i czeka na rozszerzenie źrenicy. Do wykonania badań wykorzystuje się oftalmoskop.

Pomiar ciśnienia gałki ocznej – tonometria

Określenie wartości ciśnienia gałki ocznej wykonuje się za pomocą tonometru. Badanie bywa określane jako mało komfortowe dla pacjenta. Jest to związane z koniecznością dotknięcia gałki ocznej za pomocą tonometru. Nie jest to jednak bolesne, ponieważ tuż przed badaniem oczy zostają znieczulone za pomocą kropel.

Badanie pola widzenia

Badanie pola widzenia może być wykonywane za pomocą dwóch metod:

• testu konfrontacji – najpowszechniej wykorzystywane. Jest całkowicie bezinwazyjne. Podczas badania lekarz prosi o zasłanianie jednego oka dłonią, a następnie pokazuje badanemu palce znajdujące się w obwodowym polu widzenia. Zadaniem pacjenta jest podanie prawidłowej liczby pokazywanych palców,
• metody Goldmana – polega na ciągłym wpatrywaniu się w jeden punkt, przy jednoczesnym przesuwaniu przez lekarza wybranego obiektu z obwodowego pola widzenia w kierunku tego wybranego punktu.

Badanie refrakcji

Badanie refrakcji pozwala na ocenę zdolności przystosowania gałki ocznej do patrzenia na przedmioty znajdujące się blisko i daleko. Wykonuje się je za pomocą refraktometru komputerowego. Jest to metoda szybko i całkowicie bezbolesna.

Skiaskopia

Badanie to ma na celu wykrycie takich wad jak astygmatyzm, nadwzroczność lub krótkowzroczność. Okulista wykorzystuje w tym celu płaskie lusterko ze specjalnym otworem w środku i szkłami próbnymi.

Potencjalne przyczyny odchyleń od normy

Przyczynami odchyleń od normy w trakcie badania okulistycznego są m.in.:

• jaskra,
• astygmatyzm,
• zaćma,
• nadwzroczność lub krótkowzroczność,
• choroby zwyrodnieniowe poszczególnych elementów narządu wzroku,
• odklejenie siatkówki,
• zwiększone ciśnienie w gałce ocznej,
• zez.

Badania okulistyczne – wskazania

Badania okulistyczne powinny być wykonywane regularnie, co najmniej raz na dwa lata. Niepokojącymi objawami, które są bezwzględnymi wskazaniami do wykonania badań okulistycznych są:

• łzawienie oczu,
• pogorszenie wzroku,
• częste bóle głowy,
• zaczerwienienie oczu,
• swędzenie i pieczenie oczu,
• nieostre widzenie,
• szybka męczliwość narządu wzroku,
• osłabienie widzenia nocą,
• rozmycie obrazu.

Badania okulistyczne – przeciwwskazania

Nie ma żadnych przeciwwskazań do wykonania badań okulistycznych.

Badania okulistyczne – przygotowanie do badania

Do badań okulistycznych nie trzeba się specjalnie przygotowywać. Jednak część z nich wymaga podania atropiny w celu rozszerzenia źrenicy. Należy mieć na uwadze, że po tego rodzaju badaniach obraz jest nieostry i występuje duża nadwrażliwość na światło. Po podaniu atropiny nie wolno prowadzić żadnych pojazdów mechanicznych, a także pracować przed ekranem komputera. Dobrze jest, gdy podczas takiego badania towarzyszy nam osoba trzecia, która zapewni bezpieczny transport do domu.

Badania okulistyczne – przebieg badań

Dokładny przebieg badania uzależniony jest od rodzaju wybranej metody i celu. Na ogół trwa ono maksymalnie kilka minut. Badania okulistyczne są dobrze tolerowane przez pacjentów, bezinwazyjne i bezbolesne.

Badania okulistyczne – skutki uboczne i powikłania

W większości przypadków badania okulistyczne nie powodują skutków ubocznych i powikłań. Po podaniu atropiny nieostrość widzenia powinna ustąpić samoistnie po ok. 6 godzinach.