Badanie per rectum – co to jest
Określenie per recutm w tłumaczeniu z łaciny oznacza dokładnie „przez odbytnicę”. Badanie per rectum wykonywane jest metodą palpacyjną i obejmuje końcowy odcinek układu pokarmowego wraz z otaczającymi tkankami. Może być ono przeprowadzane przez lekarzy wielu specjalizacji, w tym przede wszystkim proktologa, urologa i chirurga.
Badanie per rectum na ogół powoduje u pacjentów dyskomfort, wstyd i stres. Jednak należy podkreślić, że jest ono bardzo krótkie, a jego wartość diagnostyczna jest wysoka. Wczesne wykrycie stanów patologicznych pozwala na szybkie wdrożenie skutecznego leczenia i zminimalizowanie powikłań wielu poważnych chorób.
Podczas badania per rectum lekarz ocenia nie tylko wygląd, ale i funkcjonowanie zwieraczy odbytu, ściany kanału tego fragmentu przewodu pokarmowego i końcowego odcinka odbytnicy. To stosunkowo proste badanie pozwala na wykrycie polipów, guzów, żylaków, uchyłków, szczelin i ubytków. U mężczyzn dodatkowo obserwuje się narząd prostaty. U kobiet z kolei badanie per rectum może stanowić uzupełnienie badania ginekologicznego, zwłaszcza u kobiet w ciąży.
Warto pamiętać, że badanie per rectum zalicza się do podstawowych badań przesiewowych. Wyniki mogą skłaniać do wykonania pogłębionej diagnostyki, zwłaszcza w kierunku raka prostaty i raka jelita grubego.
Badanie per rectum – na czym polegają badania?
Przed przeprowadzeniem badań palpacyjnych, lekarz przeprowadza badanie podmiotowe, czyli wywiad. Informacje uzyskane na tym etapie są kluczowe do przeprowadzenia dalszej diagnostyki. Pacjent odpowiada na pytania dotyczące m.in. pojawienia się niepokojących go objawów, w tym ich rodzaju, stopnia ich nasilenia, a także częstotliwości ich pojawienia się. Niemniej ważne jest poinformowanie lekarza o wszystkich chorobach przewlekłych (przede wszystkim układu pokarmowego), rodzaju i ilości przyjmowanych leków, przebytych urazach i operacjach, a także występowaniu chorób nowotworowych w rodzinie.
Drugim krokiem jest właściwe badanie per rectum. Może być ono przeprowadzone w trzech różnych pozycjach, co uzależnione jest od indywidualnego przypadku. W pierwszej kolejności ocenie podlega wejście odbytu. Lekarz sprawdza, czy jego wygląd nie jest niepokojący np. występują na nim guzki, owrzodzenia, krwiaki, torbiele itp.
Ostatnim krokiem jest badanie palpacyjne. Aby ułatwić lepsze wejście do odbytu i jednocześnie uzyskać efekt znieczulający, lekarz nakłada na swoje palce specjalny żel, najczęściej na bazie lidokainy, które poza poślizgiem, blokuje powierzchniowe receptory bólu. Efekt znieczulenia jest miejscowy. W trakcie badania per rectum dokładnej ocenie podlega stopień napięcia zwieracza zewnętrznego, stan błony śluzowej odbytu i bańki odbytniczej.
Po wyjęciu palców z odbytu lekarz ocenia także wygląd samej rękawiczki. W ten sposób można wykryć obecność krwi lub śluzu.
Potencjalne przyczyny odchyleń od normy
Badanie per rectum pozwala na wykrycie wielu schorzeń, w tym:
- urazów miednicy,
- raka jelita grubego,
- raka gruczołu krokowego,
- przerostu prostaty,
- chorobę Leśniowskiego-Crohna,
- ropni odbytu,
- hemoroidów.
Badanie per rectum – wskazania
Lekarz kieruje swojego pacjenta na badania per rectum na podstawie wyników badań laboratoryjnych (głównie krwi i kału), a także opisywanych objawów ze strony układu pokarmowego.
Wskazaniami do wykonania badań per rectum jest:
- obecność śluzu lub krwi w kale,
- problemy z regularnym rytmem wypróżnień,
- gorączka o nieznanej przyczynie,
- utrata masy ciała,
- anemia,
- ból i/lub świąd w okolicy odbytu,
- zaburzenia mikcji,
- nietrzymanie stolca i moczu,
- zaburzenia funkcji seksualnych.
Ponadto, badanie per rectum stanowi ważny element profilaktyki raka prostaty i jelita grubego. Powinni go wykonywać mężczyźni po 50. roku życia minimum raz w roku.
Badania per rectum – przeciwwskazania
Badania per rectum są bezinwazyjne i bezpieczne. Nie ma istotnych przeciwwskazań do ich przeprowadzenia. Osobom, którym doskwierają duże dolegliwości bólowe najczęściej podaje się odpowiednie miejscowe znieczulenie. Badanie per rectum jest wykonywane również u dzieci i kobiet w ciąży.
Badania per rectum – przygotowanie do badania
Nie ma szczegółowych wytycznych dotyczących przygotowania się do badań per rectum. Jest ono stosunkowo krótkie i przeprowadzane w takich warunkach, aby zapewnić pacjentowi poczucie intymności i bezpieczeństwa.
Podczas badania pacjent proszony jest o rozluźnienie mięśni odbytu, a także poinformowany o możliwości odczuwania parcia na kał i mocz. Przed badaniem per rectum najlepiej jest dokonać wypróżnienia.
Badania per rectum – przebieg badania
Po przeprowadzeniu wywiadu z pacjentem lekarz prosi go o zdjęcie bielizny i przyjęcie pozycji kolankowo-łokciowej. Kolana powinny być maksymalnie podkurczone. Możliwe jest także przyjęcie pozycji na wznak. W pierwszej kolejności lekarz dokonuje oceny wyglądu odbytu i jego okolic. Następnie na palcach zabezpieczonych rękawiczka ochronną rozprowadza żel o działaniu poślizgowo-znieczulającym.
Lekarz stara się, aby wprowadzenie palców do odbytu było bezbolesne i nie spowodowało uszkodzenia ścian jelita. Badanie palpacyjne ma na celu wykrycie zmian patologicznych wewnątrz odbytu. Po wyjęciu palców z odbytu lekarz dokładnie ogląda rękawiczkę, na której mogą znajdować się fragmenty śluzu lub krwi.
Badania per rectum – skutki uboczne i powikłania
Badanie per rectum w większości przypadków nie wiąże się z żadnymi powikłaniami. Pacjent może jednak odczuwać chwilowy dyskomfort, zwłaszcza gdy w okolicy odbytu znajdują się patologiczne zmiany np. guzki czy torbiele. W skrajnych przypadkach konieczne jest uśpienie pacjenta przez anestezjologa. Po wybudzeniu się ze znieczulenia, pacjent może odczuwać niewielkie zawroty głowy, mdłości, a także zaburzenia równowagi. Zazwyczaj w takich przypadkach podlega on 1 dniowej hospitalizacji. Po tym czasie uzyskuje wypis do domu.
