Cytologia płynna – wskazania, przygotowanie, przebieg badania

Cytologia płynna – co to za badanie?

Cytologia płynna szyjki macicy jest jednym z profilaktycznych badań ginekologiczny. Polega na pobraniu wymazu z szyjki macicy przez ginekologa lub położną. Materiał biologiczny jest następnie przekazywany do laboratorium, gdzie podlega analizie mikrobiologicznej i ocenie przez patomorfologa. Cytologia umożliwia wykrycie zmian nowotworowych we wczesnym stadium, co znacząco zwiększa szansę nawet na całkowite wyleczenie.

Wyróżnia się dwa rodzaje cytologii: cytologię klasyczną oraz cytologię płynną (cienkowarstwową, LCB). Cytologia płynna uznawana jest za dokładniejsze i bardziej jakościowe badanie. Ma również szersze zastosowanie. Pobrany materiał można ocenić nie tylko pod kątem obecności komórek nowotworowych, ale również bakterii m.in. Chlamydia trachomatis, a także wirusów brodawczaka ludzkiego (HPV).

Główna różnica między cytologią klasyczną, a płynną polega na sposobie pobrania materiału do analizy patomorfologicznej. W przypadku klasycznej cytologii, materiał pobrany za pomocą specjalnej szczoteczki przenoszony jest na szkiełko mikroskopowe. Stwarza to ryzyko nierównomiernego rozprowadzenia materiału, zachodzenia na siebie komórek, czy nie przeniesienia całego, pobranego materiału. Może to wpływać na jakość analizy. Z kolei w przypadku cytologii płynnej, cała szczoteczka, z pomocą której został pobrany wymaz cytologiczny, umieszczana jest w specjalnym pojemniku z płynnym podłożem. Dzięki temu ryzyko uszkodzenia pobranego materiału, nieprawidłowego utrwalenia czy błędnej analizy mikroskopowej spada do minimum. Pozwala to na lepszą diagnostykę.

Szacuje się, że rak szyjki macicy diagnozowany jest u ok. 3 tysięcy Polek rocznie. Odpowiednio wykrycie choroby i rozpoczęcie leczenia, kiedy rak jest jeszcze w stadium nieinwazyjnym, umożliwia całkowite wyleczenie nawet u 99,9% przypadków. Cytologia powinna być więc jednym z najważniejszych badań profilaktycznych dla każdej kobiety.

Cytologia płynna – wskazania do wykonania badania

Badanie cytologiczne wykonywane jest w ramach profilaktyki raka szyjki macicy. Regularnie wykonywana cytologia umożliwia wczesne wykrycie zmian i pełen powrót do zdrowia. Badanie należy wykonywać regularnie nawet u kobiet zdrowych, które nie zgłaszają żadnych objawów, ponieważ nowotwory przez długi czas mogą nie dawać żadnych symptomów.

• Pierwsze badanie cytologiczne powinno być wykonane nie później niż w 25. roku życia. Według niektórych zaleceń, pierwsze badanie cytologiczne najlepiej wykonać nie później niż 3 lata po rozpoczęciu współżycia.
• U kobiet po 25. roku życia cytologia powinna być wykonywana raz w roku. Jeśli w cytologii zaobserwowano niepokojące zmiany, czas między kolejnymi badaniami należy skrócić zgodnie z indywidualnymi zaleceniami lekarza. 
• Kobiety po 30. roku życia mogą wykonywać badanie cytologiczne rzadziej np. raz na 2 lub 3 lata w zależności od ustaleń z lekarzem.

Kobiety znajdujące się w grupie podwyższonego ryzyka raka szyjki macicy powinny wykonywać cytologię częściej. Dotyczy to zwłaszcza kobiet zakażonych wirusem HIV lub HPV oraz ze stwierdzonymi zaburzeniami odporności i predyspozycjami genetycznymi w kierunku chorób nowotworowych. Częstotliwość cytologii i terminy kolejnych badań najlepiej ustalić indywidualnie ze swoim lekarzem ginekologiem.

Cytologia płynna – przeciwwskazania

Cytologia nie może być wykonana podczas miesiączki (ani krwawień z dróg rodnych z innych powodów), w trakcie stanu zapalnego oraz infekcji intymnych. Ciąża lub brak rozpoczęcia współżycia seksualnego nie są przeciwwskazaniami do wykonania cytologii. 

Cytologia płynna – przygotowanie do badania

Na badanie cytologiczne powinnaś zgłosić się przynajmniej 2 dni po ostatnim dniu miesiączki lub najpóźniej 4 dni przed planowaną kolejną miesiączką. Cytologię najlepiej wykonać w pierwszej fazie cyklu menstruacyjnego. Kilka dni przed badaniem należy odstawić leki dopochwowe i nie stosować tamponów. Dodatkowo przez 24 godziny przed badaniem należy powstrzymać się od współżycia seksualnego. W przypadku stwierdzonej infekcji intymnej, w pierwszej kolejności należy wyleczyć infekcję i stan zapalny, a dopiero później wykonać cytologię.

Cytologia płynna – przebieg badania

Jak wygląda badanie cytologii płynnej? Odbywa się ono w gabinecie ginekologicznym. W pierwszej kolejności zostaniesz poproszona o rozebranie się od pasa w dół, możesz założyć spódniczkę ginekologiczną. Następnie lekarz poprosi Cię o zajęcie miejsca na fotelu ginekologicznym w odpowiedniej pozycji. W badaniu cytologii płynnej wykorzystuje się wzierniki oraz specjalne szczoteczki. Za pomocą wziernika lekarz rozchyli ściany pochwy, a następnie wprowadzi szczoteczkę i pobierze materiał z szyjki macicy. Szczoteczka jest następnie umieszczana w specjalnym pojemniku z płynnym podłożem i przekazywana do laboratorium. Badanie jest bezbolesne i trwa dosłownie kilka minut.

Cytologia płynna – wyniki

Wyniki cytologii nie są dostępne od ręki, w zależności od placówki medycznej i laboratorium, trzeba na nie poczekać ok. 2-4 tygodniu. W opisie wyników badania cytologicznego stosuje się 5-stopniową skalę Papanicolau, która określa rodzaj komórek znalezionych w badaniu materiału biologicznego:

• Grupa 1 – w materiale obecne są wyłącznie prawidłowe komórki.
• Grupa 2 – w materiale obecne są komórki prawidłowe oraz komórki zapalne.
• Grupa 3 – w materiale wykryto nieprawidłowości niewskazujące na raka.
• Grupa 4 – w materiale obecne są komórki nietypowe mogące oznaczać nowotwór.
• Grupa 5 – w materiale stwierdzono komórki nietypowe charakterystyczne dla zaawansowanego stadium raka szyjki macicy.

Wynik cytologii może zostać również przedstawiony w formie klasyfikacji Bethesda. Określa ona, czy w rozmazie są obecne wyłącznie komórki prawidłowe, czy również zmiany dysplastyczne małego lub dużego stopnia mogące świadczyć o zmianach nowotworowych.

Cytologia płynna – skutki uboczne i powikłania

Prawidłowo przeprowadzona cytologia jest bezpiecznym badaniem, nie stanowi zagrożenia dla zdrowia ani życia i obarczona jest niskim ryzykiem powikłań. Po badaniu cytologicznym możesz zaobserwować niewielkie plamienie, będące konsekwencją pobrania materiału biologicznego z szyjki macicy i niewielkiego naruszenia jej struktur. Jeśli jednak plamienie nie ustąpi w ciągu kilku dni lub pojawią się jakiekolwiek inne dolegliwości, skonsultuj się z lekarzem.