Hormon wzrostu (somatotropina, GH) – na czym polega badanie?
Hormon wzrostu pełni ważną funkcję w organizmie, dzięki której komórki mogą się rozwijać i rozrastać wraz z wiekiem. Somatotropina stymuluje m.in. rozrost:
- kości,
- mięśni szkieletowych,
- narządów.
Jednak na skutek różnych zaburzeń może dojść do dysfunkcji, takich jak niskorosłość, czy wręcz przeciwnie – gigantyzm, w których rozrost tkanek jest zbyt duży lub za mały. Schorzenia te rozpoznaje się głównie na etapie dziecięcym.
Z drugiej strony somatotropina produkowana jest przez przysadkę mózgową. W związku z tym jej nadmierne wydzielanie może wskazywać m.in. na obecność guza.
Badanie stężenia GH polega na pobraniu próbki krwi żylnej do analizy w laboratorium. Jednak, co istotne, badanie to należy powtórzyć kilkakrotnie, aby zaobserwować “zachowanie” somatotropiny na przestrzeni czasu.
Specjalista może zalecić również test stymulacji, w którym pacjentowi podaje się odpowiednie dawki tzw. substancji prowokacyjnych, jednocześnie pobierając za każdym razem próbkę krwi do analizy. Badanie trwa ok. 1 godziny. O tym, jak ostatecznie będzie wyglądać diagnostyka, decyduje lekarz.
Hormon wzrostu (somatotropina, GH) – normy, interpretacja wyników
Określenie ogólnych norm w przypadku hormonu wzrostu jest dość trudne, gdyż somatotropina jest bardzo zależna m.in. od rytmu dobowego, poziomu stresu czy wysiłku fizycznego, dlatego jej poziom ulega częstym wahaniom. Z tego też powodu zalecana jest seria badań diagnostycznych.
Za pewien standard można przyjąć wartości w granicach 1-12 ng/dl dla dorosłych i ok. 10-30 ng/dl w przypadku dzieci.
Warto jednak zawsze pamiętać o tym, że laboratoria mają różne metody badań i mogą przyjmować nieco inne wartości referencyjne. Dlatego wyniki zawsze trzeba skonsultować z lekarzem.
Możliwe przyczyny odchyleń od normy
Przyczyny odchyleń w zakresie stężenia hormonu wzrostu mogą wynikać m.in. z zaburzeń w funkcjonowaniu przysadki mózgowej jako struktury odpowiedzialnej za produkcję somatotropiny. Odchylenia od normy mogą wskazywać na różne schorzenia.
Podwyższone stężenie hormonu wzrostu może wiązać się przede wszystkim z występowaniem gigantyzmu, czyli nadmiernego rozrostu kości długich, np. ogonowej. Gigantyzm zwykle diagnozuje się na poziomie dziecięcym.
Z kolei u dorosłych wysoki poziom hormonu wzrostu może wiązać się z tzw. akromegalią, która dotyczy rozrostu tkanek miękkich, m.in.: dłoni, nosa, stóp czy narządów wewnętrznych, np. serca.
Jest to stan patologiczny dla organizmu, gdyż może prowadzić do szkodliwych w skutkach przerostów, sprzyjających np. zmianom nowotworowym. Dlatego jednym ze wskazań do wykonania badania z oznaczeniem somatotropiny może być podejrzenie gruczolaka przysadki mózgowej.
Na podwyższone stężenie GH może wpływać również:
- głodzenie organizmu, np. stosowanie głodówek w diecie,
- niektóre leki,
- zaburzenia w pracy gospodarki hormonalnej,
- schorzenia wrodzone, np. zespół Larona (brak reakcji organizmu na działanie hormonu wzrostu).
Zbyt niskie stężenie somatotropiny obserwuje się przede wszystkim w przypadku niskorosłości. O tym schorzeniu mówi się wówczas, gdy w trakcie badań rozwojowych wzrost dziecka znajduje się poniżej 3. centyla typowego dla danego wieku i płci. Niskorosłość może być cechą rodzinną lub wynikać z zaburzeń genetycznych lub niewłaściwej pracy gospodarki hormonalnej.
Inne czynniki, które mogą obniżać stężenie somatotropiny we krwi, to:
- hiperglikemia, czyli wyższe stężenie glukozy w surowicy krwi,
- niedoczynność tarczycy,
- niedoczynność przysadki mózgowej,
- zaburzona praca podwzgórza.
Czynniki, które mogą mieć wpływ na wynik badania
Hormon wzrostu wydzielany jest cyklicznie – jego największa produkcja występuje w nocy, podczas snu. W związku z tym wpływ na ostateczny wynik badania może mieć m.in. ilość i jakość snu, stres, stan odżywienia organizmu, a także aktywność fizyczna (wysiłek zwiększa wydzielanie GH).
Hormon wzrostu (somatotropina, GH) – wskazania do wykonania badania
Głównym wskazaniem do wykonania badania z oznaczeniem stężenia somatotropiny w surowicy krwi jest diagnostyka w kierunku gigantyzmu lub niskorosłości. U osób dorosłych badanie to zaleca się także przy podejrzeniu zmian nowotworowych w obrębie przysadki mózgowej.
Lekarz może zalecić analizę stężenia GH także w przypadku diagnozy w kierunku niewłaściwej pracy:
- tarczycy,
- podwzgórza,
- przysadki mózgowej,
- gospodarki hormonalnej.
Badanie to jest pomocne w rozpoznaniu niektórych wad wrodzonych, np. zespołu Pradera-Williego (zaburzenie genetyczne, w trakcie którego chory cały czas odczuwa głód).
Regularną kontrolę stężenia GH zaleca się także w trakcie terapii z użyciem hormonu wzrostu, np. w leczeniu niskorosłości.
Potrzebujesz rzetelnej diagnostyki?
Zobacz, gdzie wykonasz to badanie w Świecie Zdrowia
Hormon wzrostu (somatotropina, GH) – przeciwwskazania
Analiza stężenia somatotropiny w surowicy krwi polega na pobraniu próbki krwi do badań laboratoryjnych. Jest to w pełni bezpieczna diagnostyka i nie ma przeciwwskazań do wykonania tego badania.
Wyjątek stanowi diagnostyka z użyciem testu stymulacji (podanie substancji prowokacyjnych, m.in. insuliny, dopaminy), gdzie przeciwwskazaniem jest: nadczynność tarczycy, cukrzyca, infekcje (bakteryjne, grzybicze, wirusowe), a także schorzenia układu nerwowego i układu krążenia.
Hormon wzrostu (somatotropina, GH) – przygotowanie do badania
Hormon wzrostu funkcjonuje według rytmu dobowego i najintensywniej produkowany jest w nocy, gdy organizm śpi. Dlatego też przygotowując się do diagnostyki, warto wcześniej zadbać o jakość snu i wyspać się w dniu badań.
- Na kolację zjedz lekki posiłek i pamiętaj, aby zachować ok. 8-10 godzin odstępu pomiędzy ostatnim daniem a oddaniem krwi do badań.
- Próbkę krwi do analizy oddaj na czczo.
- Ze względu na korelację pomiędzy aktywnością fizyczną a wytwarzaniem GH zrezygnuj z wysiłku fizycznego na minimum 2 dni przed badaniem.
- Pamiętaj, że analiza stężenia GH wymaga kilkukrotnego powtórzenia badania, aby uzyskać rzetelny wynik.
Jednorazowa analiza może nie być wiarygodna, gdy w organizmie może występować chwilowy wzrost stężenia GH, co daje nieprawidłową wartość dla trafnej diagnostyki. W przypadku badania stężenia hormonu wzrostu to lekarz powinien wskazać dokładną godzinę badania, a także w razie potrzeby zlecić konieczność diagnostyki testem stymulacji.
Hormon wzrostu (somatotropina, GH) – przebieg badania
Badanie polega na pobraniu próbki krwi żylnej. Lekarz może wskazać konieczność przeprowadzenia testu stymulacji – wówczas na takie badanie trzeba przeznaczyć większą ilość czasu. W tym przypadku również pobiera się próbki krwi do analizy z uwzględnieniem podanych dawek substancji prowokacyjnych.
Hormon wzrostu (somatotropina, GH) – skutki uboczne i powikłania
Klasyczne badanie, w którym diagnosta pobiera próbkę krwi do analizy, nie powoduje skutków ubocznych i powikłań z wyjątkiem zasinienia, które może pojawić się w miejscu nakłucia igłą.
W przypadku testu stymulacji powikłania mogą wystąpić wówczas, gdy pacjent nie informuje lekarza o innych chorobach, np. cukrzycy. Skutki te zależne są od typu schorzenia, dlatego o wszelkich dolegliwościach należy poinformować wcześniej specjalistę, gdyż badanie z użyciem substancji prowokacyjnych może pogorszyć stan choroby.
