Tomografia komputerowa głowy – wskazania, przygotowanie, przebieg badania

Tomografia komputerowa głowy – co to za badanie?

Tomografia komputerowa głowy jest badaniem pierwszego wyboru w podejrzeniu chorób mózgu. Badanie przeprowadza się również w sytuacjach nagłych – po omdleniach, wypadkach komunikacyjnych czy w podejrzeniu udaru. Jest to metoda łatwo dostępna, nieinwazyjna i szybka do przeprowadzenia. W przeciwieństwie do bardziej szczegółowego badania, jakim jest rezonans magnetyczny, tomografię komputerową głowy można przeprowadzić u chorego podłączonego do aparatury podtrzymującej życie.

Zasada badania polega na zrealizowaniu serii zdjęć rentgenowskich, które są wykonane pod różnym kątem. Następnie za pomocą specjalnego oprogramowania zdjęcia te zostają na siebie nałożone, dając efekt trójwymiarowego obrazu. Trzeba wiedzieć, że w czasie wykonywania tomografii komputerowej głowy zostanie się poddanym wyższym dawkom promieni rentgenowskich, niż ma to miejsce podczas zwykłego badania RTG. Zyskuje się jednak znacznie dokładniejszy obraz struktur mózgo- i twarzoczaszki z rozróżnieniem istoty białej i szarej.

TK głowy wykonuje się z podaniem kontrastu (środka cieniującego) lub bez niego. Dzięki tej substancji pewne struktury mózgu stają się znacznie lepiej widoczne na obrazie RTG, co znajduje zastosowanie np. w diagnostyce zmian nowotworowych lub zapalnych. Podanie kontrastu nie jest konieczne w urazach zewnętrznych struktur mózgu czy czaszki, a w przypadku alergii na preparat jest bezwzględnie zabronione.

Potencjalne przyczyny odchyleń od normy

W badaniu widać wiele nieprawidłowości w obrębie struktur mózgowych, tj. zanik kory mózgowej, wodogłowie, wrodzone wady OUN, przewlekłe zmiany niedokrwienne, nowotwory w obrębie twarzo- i mózgoczaszki oraz ciała obce. Są one widoczne również dla niewprawnego oka, jednak wymagają interpretacji przez specjalistę.

Obraz uzyskany w TK głowy może być zaburzony w stanach nagłych:

• urazach mózgu, czaszki, rdzenia kręgowego,
• krwiakach mózgu,
• krwotokach podpajęczynówkowych,
• silnych drgawkach,
• niedokrwiennych lub krwotocznych udarach.

Czynniki mogące mieć wpływ na wynik badania

W trakcie tomografii komputerowej głowy trzeba leżeć nieruchomo. Wszelkie ruchy mogą zaburzyć obraz badania i spowodować powstanie tzw. artefaktów. Mogą one skutecznie uniemożliwić interpretację wyników.

Tomografia komputerowa głowy – wskazania do wykonania badania

Jest bardzo wiele wskazań do wykonania tomografii komputerowej głowy, co świadczy o wysokiej wartości diagnostycznej tego badania. Wśród najczęstszych przyczyn, dla których przeprowadza się TK głowy, znajdują się:

• podejrzenie udaru,
• nowotwory głowy (m.in. chłoniak czy glejak),
• padaczka,
• zapalenie opon mózgowych oraz inne stany zapalne w obrębie mózgu,
• choroby przebiegające z degradacją neuronów (m.in. choroba Alzheimera).

Jeżeli pacjent odczuwa niepokojące objawy takie jak wzmożone lub osłabione napięcie mięśniowe, silne bóle głowy, powracające omdlenia, zaburzenia świadomości lub niedowład, lekarz może skierować go na pilne wykonanie TK głowy. Na omawiane badanie zostanie się pokierowanym również wtedy, gdy specjalista będzie podejrzewał wągrzycę lub toksoplazmozę oraz kontrolnie po przeprowadzonej operacji w obrębie głowy.

Tomografia komputerowa głowy – przeciwwskazania

Najczęstszym przeciwwskazaniem do wykonania tomografii komputerowej głowy jest ciąża. Jeżeli kobieta jest lub podejrzewa, że może być w ciąży, musi odłożyć przeprowadzenie TK głowy na później. Promienie X działają destrukcyjnie na płód, niezależnie od stopnia jego rozwoju. W wypadkach nagłych, gdy życie kobiety jest zagrożone, a badanie TK nie może być zastąpione bezpieczniejszą metodą, lekarz dopuści przeprowadzenie tomografii.

Względnym przeciwwskazaniem do wykonania TK głowy jest również klaustrofobia. Badanie wymaga zamknięcia w mało przestronnym urządzeniu. Jeżeli pacjent odczuwa strach przed takim zamknięciem, może mieć problem z wykonaniem badania. W takim wypadku lekarz poda mu środek uspokajający lub zastosuje narkozę.

Pozostałe przeciwwskazania do wykonania TK dotyczą badania z użyciem środka kontrastującego. Należą do nich:

• alergia na którykolwiek składnik kontrastu,
• niewydolność nerek (pozostałości kontrastu są usuwane z moczem),
• skaza krwotoczna,
• problemy z tarczycą (kontrast zawiera jod).

Tomografia komputerowa głowy – przygotowanie do badania

Tomografia komputerowa głowy bez kontrastu nie wymaga specjalnych przygotowań, nie trzeba być nawet na czczo. Jednak z uwagi na to, że czasem w trakcie badania zapada decyzja o podaniu środka cieniującego, pacjent musi być przygotowany na taką ewentualność. Dlatego na TK głowy najlepiej stawić się na czczo. Przed badaniem warto oznaczyć poziomy hormonów tarczycy (fT3, fT4, TSH) oraz wykonać test stanu nerek (kreatynina).

Tomografia komputerowa głowy – przebieg badania

Na badanie należy przynieść skierowanie oraz wyniki poprzednich badań tomograficznych. Warto przyjść w wygodnym ubraniu, a przed położeniem się w urządzeniu zdjąć biżuterię oraz wszystkie metalowe elementy w ubraniu. Doświadczony personel medyczny założy pacjentowi wenflon (na wypadek potrzeby podania kontrastu) oraz specjalny fartuch ochronny, który zabezpieczy zwłaszcza narządy rodne przez szkodliwym działaniem promieni rentgenowskich.

Następnie zostanie on poproszony o położenie się na specjalnym stole, który wsunie się w tubę aparatury. Przez kolejne kilkanaście, kilkadziesiąt minut pacjent musi leżeć bez ruchu, ponieważ zostanie wykonane kilkanaście zdjęć. Badany jest w stałym kontakcie z radiologiem, który może poprosić np. o czasowe wstrzymywanie oddechu.

Tomografia komputerowa głowy – skutki uboczne i powikłania

Badanie nie wiąże się z żadnymi powikłaniami. Należy bowiem do badań nieinwazyjnych, które nie naruszają powłok człowieka. Jedyne powikłania, które mogą się pojawić (choć są to sytuacje bardzo rzadkie), wynikają ze znacznej ekspozycji na promienie X oraz podania środka cieniującego. Są to omdlenia, zasłabnięcia oraz reakcje alergiczne.

W przypadku kobiet w okresie laktacji, które wykonały TG głowy z użyciem kontrastu, zaleca się 24–48-godzinną karencję dziecka od mleka. Przez ten czas w organizmie kobiety znajdują się pozostałości środka cieniującego wraz z cząsteczkami jodu.