Tomografia komputerowa serca (TK serca) – wskazania, przygotowanie, przebieg badania

Tomografia komputerowa serca (TK serca) – co to za badanie?

Tomografia komputerowa serca (TK serca) wykorzystuje właściwości promieniowania rentgenowskiego. Generalnie badanie polega na wykonaniu serii zdjęć, które są robione pod różnym kątem. Następnie specjalne oprogramowanie nakłada na siebie te zdjęcia, dzięki czemu powstaje dwu- lub trójwymiarowy obraz ukazujący serce oraz przyległe struktury (m.in. przełyk, węzły chłonne, płuca i tętnice wieńcowe).

Tomografia komputerowa serca jest bezpieczniejszą alternatywą dla bardziej inwazyjnej koronarografii. Obydwie metody pozwalają zbadać stan naczyń wieńcowych, przy czym koronarografia wymaga wprowadzenia do nich specjalnego cewnika. Wiąże się to z pobytem w szpitalu i wyższym ryzykiem powikłań. Dlatego też, jeżeli u pacjenta nie wystąpią przeciwwskazania, w stanach wymagających diagnostyki serca, lekarz w pierwszej kolejności zaleci wykonanie TK serca.

Tomografię komputerową serca wykonuje się z reguły z podaniem kontrastu, czyli tzw. środka cieniującego. Jest to substancja zawierające jony jodu lub baryt, która absorbuje promienie X i pozwala uwidocznić stan naczyń krwionośnych. Przed podaniem kontrastu, w celu określenia tzw. wskaźnika uwapnienia (wskazuje na ryzyko zwału) oraz ocenienia stanu sąsiednich struktur, lekarz wykona zwykłą TK serca. Dopiero później przez wenflon badanemu zostanie podany środek kontrastujący, dzięki czemu zostaną ocenione jego naczynia wieńcowe i parametry pracy serca.

Potencjalne przyczyny odchyleń od normy

Z uwagi na dużą dokładność badania tomograficznego pozwala ono wykryć wiele nieprawidłowości w obrębie serca i przyległych struktur. Do najczęstszych anomalii widocznych na obrazie TK należą:

• zmiany miażdżycowe w naczyniach wieńcowych,
• tętniak aorty,
• blizny pozawałowe widoczne na sercu,
• zator płucny,
• zaburzenia w pracy zastawek serca,
• wrodzone i nabyte wady serca,
• choroby osierdzia.

Czynniki mogące mieć wpływ na wynik badania

W trakcie tomografii komputerowej serca pacjent będzie poproszony o pozostanie w pozycji leżącej i zastosowanie się do wskazówek radiologa. Jest to kluczowe dla otrzymania prawidłowego obrazu badanych struktur. Ruszając się, przybierając niewłaściwą pozycję lub nie wstrzymując powietrza, gdy poprosi o to lekarz, można sprawić, że otrzymany obraz nie będzie możliwy do odczytania i interpretacji.

Wszelkie elementy metalowe – suwaki, guziki, sprzączki oraz biżuteria są widoczne na obrazie i mogą uniemożliwić właściwe odczytanie wyników. Dlatego przed przystąpieniem do badania zostanie się poproszonym o usunięcie takich elementów.

Tomografia komputerowa serca (TK serca) – wskazania do wykonania badania

Na wykonanie TK serca z reguły kieruje lekarz kardiolog. Wskazaniem do wykonania badania jest:

• podejrzenie choroby wieńcowej,
• zakwalifikowanie pacjenta do zabiegu kardiochirurgicznego,
• kontrola stanu zdrowia chorego z tzw. wieńcówką,
• kontrola stanu serca po wykonanym zabiegu chirurgicznym,
• potrzeba oceny parametrów skurczowych i skurczowych,
• ocena stanu wszczepionych by-passów,
• podejrzenie wystąpienia anomalii w budowie tętnic wieńcowych.

Badanie może zostać zlecone, jeżeli pacjent zgłasza objawy w obrębie przełyk lub płuc. Organy te są doskonale widoczne w TK serca – do ich zbadania nie potrzeba środka cieniującego.

Tomografia komputerowa serca (TK serca) – przeciwwskazania

TK serca uznaje się za badanie bezpieczne, czyli korzyści z jego wykonania znacznie przewyższają potencjalne zagrożenie. Nie jest jednak wolne od przeciwwskazań. Z uwagi na to, że w TK serca wykorzystuje się promieniowanie jonizujące, badanie jest zabronione dla kobiet w ciąży. Promienie, zwłaszcza w tak dużym natężeniu, jakie występuje w tomografii, mogą zaburzyć prawidłowy rozwój płodu. Jedynie w sytuacjach zagrożenia życia matki dopuszcza się zastosowanie tej metody.

Z uwagi na szkodliwość promieni X, TK serca nie powinno być wykonywane zbyt często u dzieci i osób starszych. Czasowym przeciwwskazaniem do jego przeprowadzenia jest również planowana diagnostyka izotopowa tarczycy oraz leczenie jodem radioaktywnym. Podanie kontrastu nie jest natomiast wskazane dla chorych z niewydolnością nerek oraz nadczynnością tarczycy. Również w sytuacji, gdy u pacjenta wystąpiła reakcja alergiczna na składniki kontrastu, lekarz może nie zdecydować się na jego podanie. Najważniejszym i bezwzględnym przeciwwskazaniem do tomografii komputerowej serca jest świeżo przebyty zawał i ostry zespół wieńcowy.

Tomografia komputerowa serca (TK serca) – przygotowanie do badania

Do badania TK serca trzeba się odpowiednio przygotować. Przede wszystkim na 6–8 godzin przed jego wykonaniem nie można nic jeść. Pamiętać trzeba jednak o właściwym nawodnieniu – dzięki temu znacznie szybciej usunie się z organizmu środek kontrastujący.

Na TK należy zawsze przyjść ze skierowaniem (nawet, jeżeli będzie się je wykonywało odpłatnie) oraz z kompletem niezbędnych badań. W tygodniu poprzedzającym wykonanie tomografii komputerowej serca należy zbadać wydolność nerek (kreatynina we krwi), a w przypadku, gdy ma się problemy z tarczycą, również poziom jej hormonów (zwłaszcza TSH). Na badanie trzeba zabrać ze sobą wyniki dotychczasowych badań – zwłaszcza obrazowych.

Na czas badania najlepiej jest założyć luźny strój bez elementów metalowych, zdjąć wszelką biżuterię znajdującą się w obrębie klatki piersiowej.

Tomografia komputerowa serca (TK serca) – przebieg badania

W trakcie badania pacjent zostanie poproszony o położenie się na specjalnym stole, który będzie stopniowo wsuwał się w cylindryczną część emitującą promieniowanie jonizujące. Wiązki tych promieni są absorbowane przez detektory i zamieniane z użyciem specjalnego oprogramowania na obraz.

Tomografia komputerowa serca jest bezbolesna, może powodować jedynie dyskomfort związany z przebywaniem w jednej pozycji. Trwa od kilkunastu do kilkudziesięciu minut. W czasie tej procedury pozostaje się w stałym kontakcie głosowym z lekarzem prowadzącym badanie, który może wydawać dodatkowe polecenia, np. poprosić o wstrzymanie powietrza na kilka sekund.

Bezpośrednio przed badaniem zostanie założony wenflon, przez który zostanie podany środek kontrastujący. W sytuacji, gdy serce będzie zbyt szybko pracowało (powyżej 70 uderzeń na minutę), można otrzymać leki uspokajające.

Tomografia komputerowa serca (TK serca) – skutki uboczne i powikłania

Skutki uboczne po TK serca są bardzo rzadkie i zazwyczaj wynikają z podania środka kontrastującego. Są to zazwyczaj niegroźne reakcje alergiczne w postaci przejściowych nudności i wymiotów, niewielkich zmian skórnych, skurczów oskrzeli i duszności, które samoistnie mijają. Zbyt częste powtarzanie badania może wiązać się z przewlekłą ekspozycją na promieniowanie jonizujące. Jest ono szkodliwe m.in. dla ludzkiego DNA i może skutkować powstaniem zmian nowotworowych.