Witamina B12 (cyjanokobalamina) – badanie, niedobory, nadmiar

Badanie poziomu witaminy B12

Witamina B12 to związek pełniący szereg funkcji, które wpływają na prawidłowe działanie organizmu. Niedobór witaminy B12 skutkuje m.in. zaburzeniami w syntezie DNA i RNA komórek organizmu, ponieważ jest ona katalizatorem (substancją przyspieszającą) przemiany białek i kwasów nukleinowych. Bierze również udział w przemianach tłuszczów i węglowodanów, warunkuje powstawanie komórek krwi (m.in. erytrocytów w szpiku kostnym), jest także niezbędna dla właściwego funkcjonowania układu nerwowego (wchodzi w skład osłonek mielinowych oraz bierze udział w przewodzeniu impulsów nerwowych).

Organizm nie jest w stanie wytworzyć witaminy B12, dlatego musisz ją przyjąć z pożywieniem. Do najlepszych źródeł tego składnika należą: mięso, ryby, skorupiaki, mleko, sery oraz jaja, czyli produkty odzwierzęce. Dobowe zapotrzebowanie na cyjanokobalaminę wynosi ok. 2 μg, ale jest różne w poszczególnych krajach (np. w Niemczech to 3 μg/dobę). Jeżeli spożywasz normalną dietę, w której znajdują się produkty odzwierzęce, dostarczasz sobie wystarczające ilości witaminy B12. Związek ten odkłada się w tkankach organizmu, a zwłaszcza w wątrobie. Objawy niedoboru mogą pojawić się nawet 5–6 lat po zaprzestaniu spożywania produktów mięsnych.

W diagnostyce laboratoryjnej oznaczenie poziomu witaminy B12 wykonuje się przy użyciu technik immunometrycznych lub za pomocą oznaczenia tzw. holoTC. Odchodzi się powoli od wykonywania testów Schillinga, które określają poziom wchłaniania witaminy w jelitach i wymagają podania cyjanokobalaminy doustnie i domięśniowo. Metoda ta jest skomplikowana i bardzo absorbująca dla pacjenta.

Wartości referencyjne dla witaminy B12 mieszczą się w granicach 211–911 pg/ml – są takie same zarówno dla mężczyzn, jak i dla kobiet. Jeżeli wynik badania wynosi poniżej 200 pg/ml, wskazuje to na ciężki niedobór skutkujący m.in. rozwojem anemii złośliwej. Poziom pomiędzy 200 a 400 pg/ml jest wskazaniem do prowadzenia dalszej diagnostyki, gdyż przy takich wartościach może dochodzić do powstawania objawów neurologicznych i kardiologicznych. Dopiero wynik powyżej 400 pg/ml jest bezpieczny, niemniej im wyższa wartość, tym lepiej (oczywiście z zachowaniem granic normy).

Potencjalne przyczyny odchyleń od normy

Niedobór witaminy B12 może być skutkiem stosowania bardzo restrykcyjnej diety (głównie wegańskiej), która jest nieprawidłowo zbilansowana. Co ważne, w takiej sytuacji objawy niedoboru witaminy B12 pojawiają się dopiero po wielu latach od wykluczenia produktów odzwierzęcych.

Niedobór cyjanokobalaminy znacznie częściej występuje na skutek upośledzonego wchłaniania związku w przewodzie pokarmowym. Może to być efekt występowania przeciwciał przeciwko czynnikowi wewnętrznemu bądź niedobór tego czynnika (choroba Addisona Biermera). Do głównych objawów niedoboru należą:

• anemia złośliwa,
• neuropatia (utrata osłonek mielinowych skutkuje m.in. piekącym bólem, osłabieniem, paraliżem, dezorientacją, demencją),
• zaburzenia psychiczne,
• zapalenie języka,
• utrata masy ciała,
• wzdęcia, zaparcia,
• ograniczenia płodności.

Wysoki poziom witaminy B12 jest niezwykle rzadko spotykany, gdyż organizm usuwa jej nadmiar wraz z moczem. Na skutek zbyt dużych dawek suplementów zawierających ten składnik może dochodzić do wystąpienia reakcji alergicznej, krwawienia z nosa i wysuszania warg.

W niektórych przypadkach zbyt wysoki poziom witaminy B12 może wskazywać również na choroby wątroby (uszkodzone hepatocyty uwalniają cyjanokobalaminę do krwi), przewlekłą białaczkę szpikową lub zespoły mieloproliferacyjne.

Czynniki mogące mieć wpływ na wynik badania

Na wynik badania mogą wpływać przeciwciała heterofilne HAMA, które wchodzą w reakcje z białkami innych organizmów (ich obecność obserwuje się m.in. u osób zawodowo związanych z opieką nad zwierzętami) i powodują zafałszowanie wyników badań. Próbki z materiałem do badania należy chronić przed światłem, ponieważ może on ulec rozkładowi na skutek działania promieni słonecznych.

Witamina B12 – wskazania do wykonania badania

Lekarz pierwszego kontaktu lub specjalista może widzieć potrzebę skierowania Cię na badanie poziomu witaminy B12, jeżeli:

• stosujesz bardzo restrykcyjną dietę wegetariańską lub wegańską,
• uskarżasz się na zgagę i stosujesz inhibitory pompy protonowej,
• przyjmujesz przewlekle kwas acetylosalicylowy, sulfasalazynę (stosowaną w reumatoidalnym zapaleniu stawów) lub metforminę (stosowana w cukrzycy),
• masz powyżej 50 lat,
• jesteś w ciąży,
• uskarżasz się na objawy niedokrwistości (szybko się męczysz, jesteś blady, apatyczny, osłabiony),
• przejawiasz objawy ze strony OUN (problemy z pamięcią, rozdrażnienie, silne bóle głowy),
• masz takie objawy jak zajady, afty,
• chorujesz na celiakię, SIBO, zespół złego wchłaniania.

Wskazaniem do badania poziomu witaminy B12 jest również choroba alkoholowa.

Witamina B12 – przeciwwskazania do badania

Badanie poziomu witaminy B12 wykonuje się z próbki, jaką jest krew żylna pozyskana z żyły łokciowej. Pobranie nie wymaga znieczulenia, więc jest to procedura bezpieczna, można ją przeprowadzić również u dzieci, kobiet ciężarnych oraz osób starszych.

Witamina B12 – przygotowanie do badania

Do badania poziomu witaminy B12 nie musisz się specjalnie przygotowywać. Nie różni się ono niczym od innych badań krwi. Wskazane jest, żebyś stawił się na pobranie na czczo, najlepiej w wygodnym ubraniu. Ważne jest, żeby rękawy bluzki można było łatwo podwinąć i żeby po badaniu nie uciskały one za bardzo miejsca wkłucia. Zadbaj również o odpowiednie nawodnienie – na godzinę lub dwie przed badaniem wypij przynajmniej 1 szklankę wody niegazowanej.

Witamina B12 – przebieg badania

Poziom witaminy B12 jest badany w próbce krwi żylnej. Pobiera ją personel medyczny, zazwyczaj z żyły łokciowej ręki niedominującej. Procedura pobrania jest krótka, praktycznie bezbolesna i będzie wymagała od Ciebie jedynie kilku minut. Po pobraniu krwi warto, żebyś uciskał miejsce wkłucia przez kilka chwil, co zapobiegnie powstaniu krwiaka.

Nieco bardziej skomplikowanym badaniem jest test Schilling (oznaczenie stopnia wchłaniana witaminy B12), od którego powoli się odchodzi. Na badanie musisz przyjść na czczo. Najpierw otrzymasz witaminę B12 doustnie wraz ze specjalnym, niegroźnym dla zdrowia znacznikiem oraz kolejną dawkę w formie domięśniowego zastrzyku. Przez kolejne 24 h należy przeprowadzić dobową zbiórkę moczu i określić, jaka ilości znacznika została wraz z nim wydalona. Wartość prawidłowa to więcej niż 10% dawki podanej doustnie. Test Schillinga wykonasz w warunkach ambulatoryjnych, więc z dobową zbiórką moczu musisz się stawić następnego dnia w laboratorium.

Witamina B12 – skutki uboczne i powikłania

Pobranie krwi w kierunku oznaczenia poziomu witaminy B12 jest proste i bezbolesne, a co za tym idzie, nie wiąże się z poważnymi powikłaniami. Osoby wrażliwe mogą jedynie uskarżać się na lekkie zaczerwienie, podrażnienie lub tkliwość w miejscu wkłucia. Objawy te utrzymują się przez kilka dni, ale nie wymagają interwencji lekarza.