Funkcje trzustki można podzielić na zewnątrzwydzielnicze (przede wszystkim jest to produkcja soku trzustkowego, jednego z soków trawiennych, którego zadaniem jest trawienie białek, tłuszczy i węglowodanów) oraz wewnątrzwydzielnicze (regulowane przez tzw. wyspy trzustkowe, czyli wysepki Langerhansa – skupiska komórek w miąższu trzustki odpowiadających za produkcję hormonów peptydowych, m.in. glukagonu i insuliny).
Zaburzenia pracy trzustki, stany zapalne w jej obrębie lub choroby trzustki mogą więc prowadzić m.in. do problemów trawiennych i nieprawidłowych wyników stężenia glukozy we krwi (uszkodzenie, a nawet zniszczenie wysepek trzustkowych na tle autoimmunologicznym skutkuje rozwojem cukrzycy).
Gdzie leży trzustka i jak rozpoznać ból trzustki?
Trzustka jest usytuowana w tylnej części jamy brzusznej (w nadbrzuszu) – niektóre poradniki błędnie opisują położenie trzustki „pod lewym żebrem” lub „z lewej strony”.
Na trzustkę składa się bowiem głowa, trzon, szyjka i ogon – cały organ rozciąga się od okolic żyły głównej dolnej, przez kręgi lędźwiowe (na wysokości pierwszego i drugiego kręgu lędźwiowego), aż po lewą nerkę, lewe nadnercze i śledzionę. Ułożenie trzustki w jamie brzusznej jest poziome, a ból trzustki w zależności od przyczyny może promieniować do pleców (dlatego często sprawia trudności diagnostyczne).
Jak boli trzustka?
- Charakter bólu trzustki zależy od choroby, która wywołuje dolegliwości bólowe.
- Ból może pojawić się w lewej części nadbrzusza i promieniować do pleców.
- Warto zwrócić uwagę, czy ból narasta lub pojawia się w konkretnej sytuacji (po przejedzeniu, 30-40 minut po posiłku, po alkoholu, w nocy).
- Ból trzustki może być przeszywający, ostry, tępy lub z dodatkowym uczuciem pieczenia.
- Ból żołądka różni się od bólu trzustki tym, że najczęściej zlokalizowany jest w środkowej części nadbrzusza.
- W przypadku chorób trzustki dodatkowo mogą wystąpić: wymioty, gorączka, nudności, przewlekła biegunka lub zaparcia, ogólne osłabienie.
Ból trzustki – przyczyny
W początkowej fazie wielu chorób trzustki objawy mogą nie występować, a pierwszym symptomem najczęściej jest ból. Pamiętaj: jeśli ból trzustki nie mija lub dodatkowo występują niepokojące objawy towarzyszące, należy pilnie skonsultować się z lekarzem.
Diagnostyką i leczeniem chorób trzustki zajmuje się gastroenterologia, wstępną poradę uzyskasz również na konsultacji z lekarzem internistą. Niepokojące objawy, które wymagają pilnej konsultacji, to m.in.: utrata masy ciała bez wyraźnej przyczyny, krew w stolcu, brak łaknienia.
Możliwe przyczyny ostrego lub przewlekłego bólu trzustki:
- ostre zapalenie trzustki (OZT);
- przewlekłe zapalenie trzustki;
- torbiel trzustki (pozapalne, zastoinowe, nowotworowe, pasożytnicze);
- nowotwory trzustki (w tym rak trzustki).
Trzustka – ból. Jakie badania wykonać?
Należy postępować zgodnie z zaleceniami lekarza. Często wykonywane badania przy podejrzeniu chorób trzustki to:
- morfologia krwi;
- aktywność enzymów trzustkowych;
- USG jamy brzusznej;
- tomografia komputerowa;
- rezonans magnetyczny.
Autor: Jacek Krajl
