Depresja młodzieńcza – objawy i leczenie. Jak pomóc nastolatkowi z depresją?

Wiek dorastania to okres burzy hormonalnej, dynamicznego wzrostu i zmian proporcji ciała, dojrzewania seksualnego, pierwszych związków, a także czas podejmowania decyzji dotyczących przyszłości, np. wyboru szkoły, zawodu. Nagromadzenie tych czynników może wystarczyć, żeby przeciążyć mechanizmy adaptacyjne wciąż jeszcze niedojrzałego mózgu, co może objawiać się jego okresowym gorszym działaniem. To gorsze działanie może przyjąć postać objawów depresyjnych, które mogą utrzymywać się przez pewien czas, a potem znikać bez leczenia i nigdy nie wracać. Taki obraz depresji, występującej przeważnie w wieku 13-15 lat, nazywamy depresją młodzieńczą. Jej obraz może być trudny do odróżnienia od problemów rozwojowych wieku dojrzewania.

Objawy depresji młodzieńczej

Objawy depresji młodzieńczej są typowe dla depresji i podobne do objawów depresji u osób dorosłych. Obejmują one:

• smutek,
• zmniejszenie odczuwania przyjemności,
• osłabienie zainteresowań,
• zmniejszenie siły i energii,
• osłabienie koncentracji uwagi,
• nadmierne poczucie winy,
• obniżenie samooceny,
• myśli samobójcze,
• zwiększenie lub zmniejszenie aktywności,
• zaburzenia snu,
• zaburzenia apetytu, zwykle ze zmniejszeniem masy ciała.

Objawom może towarzyszyć również lęk, drażliwość, dolegliwości fizyczne i zachowania autoagresywne. Objawy te mogą powodować trudności w podejmowaniu zadań, a w konsekwencji – problemy w szkole. W depresji młodzieńczej rzadziej niż u osób dorosłych występują zaburzenia snu oraz poczucie winy.

Zmienność objawów w zależności od wieku

Depresja młodzieńcza może przebiegać różnie w zależności od wieku. U młodszych dzieci częściej zamiast smutku występuje drażliwość czy obniżenie nastroju z irytacją. W grupie tej częściej pojawiają się również fizyczne objawy lęku, które mogą być podstawą do szukania powodów, by nie iść do szkoły. Młodsze dzieci częściej też wycofują się z kontaktów z innymi dziećmi i nie chcą się bawić. Z kolei u starszych dzieci obserwuje się więcej myśli depresyjnych z negatywną oceną siebie, otoczenia i z pesymizmem w stosunku do przyszłości. W grupie młodzieży częściej niż u dzieci dochodzi do prób samobójczych. Ryzyko zachowań samobójczych u starszych dzieci jest większe u dziewcząt niż u chłopców.

Depresja młodzieńcza – wpływ na życie

Nie należy lekceważyć wpływu depresji na życie młodych ludzi. Pomimo że depresja młodzieńcza ustępuje, niektóre objawy, na przykład męczliwość, niepokój oraz problemy w koncentracji uwagi i podejmowaniu decyzji, mogą się przewlekać. Depresja młodzieńcza u małej części osób może nawracać jeszcze w czasie dzieciństwa. Wystąpienie depresji młodzieńczej jest również czynnikiem ryzyka wystąpienia depresji lub innych zaburzeń psychicznych w starszym wieku. Co ważne, w okresie młodzieńczej depresji rośnie ryzyko sięgania przez dzieci po substancje psychoaktywne i alkohol. Jest to u nich strategia ucieczki od negatywnych emocji.

Leczenie depresji młodzieńczej

Z powodu nakładania się problemów wieku rozwojowego z objawami depresyjnymi leczenie może przyjmować różne formy. Jeżeli dominują problemy środowiskowe albo rodzinne i stres, stosuje się psychoterapię, zwykle obejmującą cały system rodzinny. Pomocne jest również wsparcie pedagoga i psychologa szkolnego. U starszych dzieci, u których problemy wynikają często z myślenia depresyjnego, korzystne jest podjęcie psychoterapii indywidualnej. Zawsze na pewnym etapie leczenia możliwe jest wsparcie go farmakoterapią. Zarówno terapia farmakologiczna, jak i psychoterapia wymagają zgody rodzica lub opiekuna prawnego. W sytuacji zagrożenia samobójstwem konieczne jest leczenie w szpitalu. Jeżeli pojawi się uzależnienie, należy również skierować dziecko na leczenie odwykowe. Do 18. roku życia może się ono odbywać bez zgody dziecka, jednak od 16. roku życia przy braku jego zgody decyzję podejmuje sąd opiekuńczy.