SIBO zostało po raz pierwszy opisane w pierwszej połowie XX wieku jako stan towarzyszący zrostom jelitowym. Jego przyczyną może być przebyta operacja wewnątrzbrzuszna, a także choroby upośledzające motorykę jelit, jak niedoczynność tarczycy, cukrzyca czy twardzina układowa.
Rozrost bakteryjny jelita cienkiego
– SIBO to skrót od angielskiej nazwy small intestinal bacterial overgrowth, czyli „rozrost bakteryjny jelita cienkiego”. W tym przypadku dochodzi do rozrostu bakterii produkujących gazy w jelicie cienkim. Gdy osoba długotrwale przyjmuje leki zmniejszające kwaśność soku żołądkowego, ma kamicę żółciową, chorobę wątroby, przewlekłą chorobę trzustki, cukrzycę, infekcję żołądkowo-jelitową, to wówczas naturalne mechanizmy, takie jak wydzielanie kwasu solnego, żółci, enzymów trzustkowych, i naturalna aktywność motoryczna jelit nie zapobiegają przerostowi bakterii i nie oczyszczają jelita z resztek pokarmowych i nadmiaru bakterii. Pacjent jest wówczas narażony na występowanie SIBO, choroby, która nadal nie jest do końca poznana – mówi dr Weronika Walęcik-kot z Zespołu Oddziałów Chorób Wewnętrznych i Gastroenterologii w Mazowieckim Szpitalu Bródnowskim w Warszawie.
Test wodorowo-metanowy
Ważne jest więc wykonanie odpowiedniego testu oddechowego ‒ koniecznie wodorowo-metanowego, a nie tylko wodorowego ‒ który pozwoli ocenić, czy przyczyną dolegliwości u pacjenta jest przerost bakteryjny. Dopiero od niedawna, i tylko w nielicznych jednostkach medycznych w kraju, diagnozuje się SIBO i coraz więcej mówi się o współwystępowaniu zespołu jelita drażliwego i SIBO. Aktualne wytyczne diagnostyczno-terapeutyczne Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii dotyczące zespołu jelita drażliwego uwzględniają już SIBO.
Miarodajne testy oddechowe metanowo-wodorowe są nadal trudno dostępne. Jest to metoda nieinwazyjna, w której pobiera się serię próbek wydychanego powietrza i mierzy w nim stężenia gazów produkowanych przez bakterie (wodoru i metanu). Test w kierunku SIBO można wykonać bez skierowania, ale nie jest on refundowany przez NFZ.
SIBO a zespół jelita drażliwego
SIBO i zespół jelita drażliwego często współistnieją.
‒ Według danych naukowych około 85 proc. pacjentów z zespołem jelita drażliwego może mieć SIBO. Mówimy wtedy o tzw. zespole nakładania ‒ tłumaczy dr Weronika Walęcik-kot. ‒ Objawy obu chorób są bardzo podobne. Na pewno zawsze warto wziąć pod uwagę diagnostykę w kierunku SIBO u osoby zmagającej się z przewlekłymi problemami ze strony przewodu pokarmowego. Jeśli przyczyną jest zespół jelita drażliwego, należy liczyć się z tym, że jest to choroba przewlekła, przebiegająca z okresami wyciszenia objawów i pogorszenia, zwłaszcza w sytuacji narażenia na stres. Skuteczne leczenie SIBO w przypadku zespołu jelita drażliwego pozwala zminimalizować jego objawy na wiele miesięcy.
Są i inne poważne dolegliwości związane z SIBO. Najczęściej stwierdza się deficyty witaminy B12, witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, kwasów omega-3. Może to prowadzić do:
- niedokrwistości,
- zaburzenia pracy nerwów,
- suchości skóry,
- zaburzeń widzenia zmierzchowego,
- zapalenia stawów,
- trądziku różowatego.
W przypadku przewlekłej biegunki może dochodzić do niedoboru magnezu i kwasu foliowego z następstwami w postaci zaburzeń koncentracji i snu, zespołu przewlekłego zmęczenia. SIBO współistniejące z zespołem jelita drażliwego często powoduje zaburzenia lękowo-depresyjne. Leczenie to zazwyczaj kilkumiesięczny proces. Należy przez 14 dni podawać antybiotyki, probiotyki, a czasami prokinetyki, czyli leki wspomagające motorykę jelit, aby zapobiec nawrotowi. Ważna jest odpowiednia dieta.
Dieta przy SIBO
Jaką dietę powinny stosować osoby z SIBO?
‒ Trzeba unikać pokarmów łatwo fermentujących, będących pożywką dla bakterii. Nie jest to optymalna dieta dla mikroflory jelitowej, dlatego nie należy jej stosować dłużej niż 4-8 tygodni. Po tym czasie poszerzamy listę dozwolonych pokarmów. Nie wolno jeść roślin strączkowych, cebuli, czosnku, rzepy, kukurydzy, batatów, jabłek, nabiału z laktozą. Dozwolone są m.in. mięso, ryby, jajka, jogurt przygotowany w domu, sałaty, oleje, fasolka żółta, pietruszka, czerwona cykoria, rzodkiewka, marchew, banan, ograniczone ilości owoców jagodowych, cytrusowych, migdałów, sezamu czy orzechów włoskich ‒ mówi Justyna Jessa, dietetyk kliniczny z Centrum Medycyny Funkcjonalnej i Stylu Życia Una Medica w Warszawie, specjalizująca się w prowadzeniu pacjentów z chorobami metabolicznymi i autoimmunologicznymi. ‒ Tolerancja pokarmów jest w SIBO bardzo zindywidualizowana i zazwyczaj komponuję dietę dostosowaną do danego pacjenta.
‒ W przypadku SIBO najczęściej mamy do czynienia z nietolerancją laktozy i fruktozy ‒ dodaje dr Weronika Walęcik-kot. ‒ Należy również czasowo ograniczyć przyjmowanie inuliny (to rodzaj błonnika), cykorii (np. w kawie zbożowej), sorbitolu (np. w gumie do żucia), ksylitolu (cukru brzozowego). SIBO czasami towarzyszy celiakii lub nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten ‒ wówczas trzeba przestrzegać dodatkowo diety bezglutenowej.
‒ W zespole jelita drażliwego pacjenci dostają od lekarzy zalecenie stosowania diety lekkostrawnej ‒ wyjaśnia dietetyk Justyna Jessa. – Jednak nie każdy pacjent słyszał o diecie low FODMAP, która w badaniach naukowych wykazuje dużą skuteczność. Jej celem jest obniżenie spożycia węglowodanów intensywnie fermentujących w jelitach. Cel diety w leczeniu SIBO jest podobny, choć istnieje kilka jej wariantów ze względu na zróżnicowaną tolerancję u poszczególnych pacjentów.
Potrawy o „niskiej fermentacji”
Krem z pietruszki i pasternaku: 200 g pasternaku, 200 g pietruszki, 8 łyżek oliwy z oliwek, imbir świeży, sól, pieprz biały. Obrane i pokrojone warzywa zalać wrzątkiem i ugotować do miękkości, przyprawiając do smaku. Zmiksować.
Pieczone warzywa z sosem imbirowym: 2 marchewki, 2 pasternaki, 1 zielona papryka, 3 łyżki oliwy, sól, papryka słodka. Warzywa obtoczyć w przyprawach i oliwie i piec przez około 20-30 minut. Sos: 2 łyżki oliwy, garść świeżego szpinaku, starty imbir (łyżeczka), pieprz, sól. Wszystkie składniki zmiksować.
Gulasz z indyka i warzyw: 300 g mięsa z indyka pokrojonego w kostkę, 2 łyżki oliwy, koperek, 1 szklanka pokrojonego patisona, 1 marchewka, liście laurowe, natka pietruszki, sól, pieprz, zioła prowansalskie. Wszystkie składniki dusimy w wywarze warzywnym.
| Kategoria | Wysoka zawartość FODMAP (produkty wysoko fermentujące) | Niska zawartość FODMAP (produkty nisko fermentujące) |
|---|---|---|
| Warzywa | szparagi, cebula, czosnek, groszek, burak, seler, kukurydza, kalafior, brokuł | marchew, ogórek, sałata, pomidor, cukinia, ziemniaki, kabaczek, seler, szpinak, jarmuż |
| Owoce | jabłka, gruszki, mango, arbuz, brzoskwinia, śliwka | banan, pomarańcza, mandarynka, winogrono |
| Mleko i przetwory mleczne | mleko krowie, jogurt, miękkie sery | mleko i jogurty bez laktozy, twarde sery |
| Źródła białka | rośliny strączkowe | mięso, ryby, tofu |
| Produkty zbożowe | żyto, pszenica, pieczywo zawierające płatki pszenne, makaron pszenny | bezglutenowy chleb na zakwasie, orkisz, ryż, owies, bezglutenowy makaron, quinoa |
| Orzechy i nasiona | nerkowce, pistacje | migdały, pestki dyni |
| Inne | grzyby, miód, ksylitol, sorbitol, fruktoza i syrop fruktozowy, guma do żucia, piwo, napoje bezcukrowe (np. dietetyczna cola) | cukier, herbata, kawa (ale nie więcej niż 1 filiżanka) |
