Bruksizm- objawy i przyczyny. Jak leczyć i jakie ćwiczenia wykonywać w domu?  

Co to jest bruksizm? 

Bruksizm to nieświadomy nawyk zaciskania zębów, który może występować zarówno w nocy (bruksizm nocny), jak i w dzień (bruksizm dzienny). Najczęściej jednak problem nasila się podczas odpoczynku, dlatego zaliczany jest do parasomni, czyli zaburzeń polegających na mimowolnym powtarzaniu zachowań w trakcie snu.  

Osoba borykająca się z bruksizmem może dodatkowo zgrzytać zębami lub uderzać zębami o zęby –zdarza się to zwłaszcza podczas zasypiania lub przy wybudzaniu się ze snu. 

Przyczyny pojawienia się bruksizmu mogą być różne, dlatego problem powinien być zawsze konsultowany z lekarzami wielu specjalizacji.  Do niedawna przy leczeniu skupiano się głównie na korektach wad zgryzu – uważano, że to nieprawidłowe ułożenie kości szczęki względem siebie powoduje bruksizm. Leczenie ortodontyczne to nadal jeden z kluczowych elementów terapii bruksizmu, jednak coraz większą uwagę zwraca się też na psychologiczne podłoże schorzenia, takie jak nadmierny stres czy nerwica.  

Bruksizm – przyczyny  

Główne przyczyny to: 

1. Nadmierny stres – obecnie uważa się, że bruksizm ma podłoże psychosomatyczne (jeśli wykluczone zostaną inne przyczyny np. krzywy zgryz). Zaciskanie szczęki pojawia się w momentach silnego napięcia – często jest to utrwalony mechanizm, który pozwala rozładować emocje; 

2. Zaburzenia psychiczne – bruksizm może występować u osób cierpiących na:

• depresję, ADHD,
• schizofrenię,
• nerwicę,
• różnego typu stany lękowe.

U niektórych pacjentów ulgę w objawach bruksizmu może przynieść leczenie farmakologiczne. Stosowane leki to m.in.: benzodiazepiny, leki zwiotczające mięśnie, leki przeciwdepresyjne; 

3. Wady zgryzu – górny i dolny łuk zębowy mogą być ustawione względem siebie w nieprawidłowy sposób. Powoduje to napięcie w stawach skroniowo-żuchwowych, a także zaciskanie i ścieranie zębów. 

Jak często występuje bruksizm? 

Szacuje się, że na bruksizm cierpi od 8-10% populacji dorosłych. Liczba ta może jednak być większa, gdyż wiele osób nie odczuwa objawów bruksizmu i nie zdaje sobie sprawy z istnienia problemu.  

Zdarza się, że pacjenci dowiadują się o tym, że dotyczy ich bruksizm dopiero podczas kontrolnej wizyty u stomatologa. Lekarz widząc patologiczne zmiany w obrębie narządu żucia (m.in.: starte szkliwo, odsłonięte szyjki zębowe) informuje pacjenta o konieczności podjęcia leczenia.  

Bruksizm u dzieci 

Bruksizm u dzieci często pojawia się w momencie utraty zębów mlecznych i wyrzynania zębów stałych. Po tym okresie problem zwykle mija. Nawyk zaciskania szczęki może jednak utrwalić się jako sposób rozładowywania napięcia emocjonalnego.  

Gdy zauważysz u dziecka symptomy typowe dla bruksizmu, obserwuj jak często występuje problem – jeśli jest to zachowanie sporadyczne bardzo możliwe, że jest związane tylko z przejściowym okresem zmian w uzębieniu i ustąpi samoistnie.  

Z kolei nasilanie się lub regularne powtarzanie tego zachowania może wskazywać na inne przyczyny. Warto wtedy skonsultować się ze specjalistą, aby wykluczyć: 

• krzywy zgryz i nieprawidłowości w budowie żuchwy,  
• problemy emocjonalne, 
• choroby pasożytnicze, zwłaszcza owsicę, która powoduje zgrzytanie zębami i jest powszechną dolegliwością wśród dzieci.   

Bruksizm – objawy 

Jak rozpoznać bruksizm? Objawy mogą obejmować dysfunkcje w obrębie żuchwy, komplikacje stomatologiczne, a także dolegliwości bólowe spowodowane nadmiernym napięciem mięśniowym.

Czasem symptomy są na tyle subtelne, że nie zawsze kojarzone są z bruksizmem. 

Zaciskanie szczęki    

Odruch napinania i zaciskania szczęki może pojawiać się tylko w nocy, ale często towarzyszy pacjentowi przez większą część dnia. U niektórych osób może ograniczać się do sytuacji stresowych albo wymagających skupienia. 

Zgrzytanie zębami  

Zgrzytanie zębami to jeden z podstawowych objawów bruksizmu. Polega na wykonywaniu szybkich ruchów szczęką i ocieraniu zębów o siebie. Może być to uciążliwe dla otoczenia ze względu na charakterystyczny dźwięk, zwłaszcza w nocy. Skutki zgrzytania zębami to między innymi powstawanie ubytków i kruszenie się powierzchni zębów. 

Ból w stawach skroniowo-żuchwowych  

Przy bruksizmie może wystąpić bolesność mięśni, a także inne dysfunkcje związane z nadmiernym napięciem w stawach np. ograniczona możliwość wykonania ruchu szczęką, uczucie zablokowania w szczęce. Pacjent może mieć trudność z otwieraniem lub zamykaniem ust.  

Nadwrażliwość zębów i paradontoza  

Długo utrzymujący się szczękościsk może prowadzić do pękania i ścierania szkliwa. To z kolei sprawia, że może rozwinąć się nadwrażliwość zębów na zimne i gorące potrawy.  

W wyniku bruksizmu może dojść do patologicznych zmian w obrębie aparatu żucia, takich jak zanik tkanek przyzębia, cofanie się dziąseł, odsłanianie szyjek zębowych i przemieszczanie zębów. Zmiany te zwiększają ryzyko stanów zapalnych, co może prowadzić do krwawienia dziąseł i problemów z paradontozą. 

Ból głowy  

Bruksizm powoduje nadmierne napięcie mięśniowe żuchwy, karku i głowy. Skutkiem są częste, powtarzające się napięciowe bóle głowy zlokalizowane w okolicach skroni i potylicy. 

Ślady na języku  

Charakterystyczne, odciśnięte ślady pojawiają się po obu stronach języka, na linii połączenia górnej i dolnej szczęki. Czasem można je dostrzec także na wewnętrznej stronie policzków. 

Problemy ze wzrokiem i słuchem  

Problemy ze wzrokiem lub słuchem mogą w pierwszej kolejności być interpretowane jako dolegliwości natury okulistycznej lub laryngologicznej. Przy diagnozie należy wziąć pod uwagę bruksizm jako potencjalne źródło problemów.

Napięcie mięśni żuchwy może powodować symptomy ze strony narządu wzroku takie jak:

• suchość oka,
• ból oczodołów,
• okresowe nieostre widzenie.

Pacjent może też doświadczać problemów ze słuchem m.in.:

• bólu ucha,
• zatykania i strzelania w uszach,
• zaburzenia równowagi. 

Bruksizm – leczenie 

Bruksizm to schorzenie, które wpływa na funkcjonowanie różnych układów w organizmie. Zaciskanie zębów prowadzi do problemów stomatologicznych, a przewlekłe napięcie mięśniowe powoduje zaburzenia ze strony układu mięśniowo-szkieletowego oraz nerwowego. Bruksizm powiązany jest też z czynnikami psychologicznymi – nadmierny stres, depresja, stany lękowe wpływają na rozwój i nasilenie schorzenia.  

Dlatego leczenie bruksizmu zwykle przebiega w wielu kierunkach i obejmuje następujące działania: 

1. Konsultacja stomatologiczna i leczenie skutków bruksizmu w postaci ubytków, odsłoniętych szyjek zębowych i startego szkliwa; 
2. Konsultacja ortodontyczna i korekcja wad zgryzu; 
3. Konsultacja fizjoterapeutyczna i terapia manulna; 
4. Masaż transbukalny i ćwiczenia na bruksizm; 
5. Zastosowanie szyny relaksacyjnej na zęby; 
6. Botoks wstrzykiwany w mięśnie żwaczy; 
7. Psychoterapia i techniki relaksacyjne (medytacja, ćwiczenia oddechowe); 
8. Konsultacja psychiatryczna. 

Ważne! Zadowalające rezultaty w leczeniu bruksizmu można osiągnąć dzięki holistycznemu podejściu. Szeroka diagnostyka problemu, współpraca specjalistów z wielu dziedzin oraz zaangażowanie pacjenta w poszczególne etapy terapii są niezwykle ważne, aby leczenie było skuteczne.  

Ćwiczenia na bruksizm 

Ćwiczenia na bruksizm wykonywane w domu mogą być świetnym uzupełnieniem terapii u fizjoterapeuty. Pomogą też zniwelować napięcie mięśni w chwilach, gdy dokucza silny ból, a wizyta u specjalisty nie jest możliwa.  

Najlepsze efekty uzyskasz wykonując ćwiczenia na bruksizm regularnie. Dodatkowo możesz je uzupełnić o techniki oddechowe, które wyciszą układ nerwowy – wydech powinien trwać dłużej niż wdech, a oddychanie powinno odbywać się torem przeponowym. 

Przykładowe ćwiczenia na bruksizm: 

• Nadymanie policzków – nabierz powietrze ustami, tak aby napięły się mięśnie policzków. Odczekaj kilka sekund i wypuść powietrze. Powtórz ćwiczenie kilka razy; 
• Rozluźnianie mięśni żwaczy – złóż dłonie w piąstki i przyłóż do policzków, tak aby kłykcie przylegały na linii połączenia górnej i dolnej szczęki. Otwórz usta i masuj, szukając najbardziej bolesnych punktów. W miejscu, gdzie dyskomfort jest największy, przytrzymaj delikatny nacisk, aż ból minie; 
• Rozluźnianie mięśni skroniowych – przyłóż palec wskazujący i środkowy do skroni. Zagryź zęby, a następnie rozluźnij zacisk szczęki, aby poczuć pracę mięśnia, który należy rozmasować. Okrężnymi ruchami szukaj miejsc, w których odczuwasz największe napięcie, przytrzymaj aż poczujesz, że ból ustąpił. 

Bruksizm – masaż transbukalny 

Silne zaciskanie zębów powoduje nadmierne napięcie i bolesność mięśni żwaczy, a także dysfunkcje stawów skroniowo-żuchwowych. 

Dobre rezultaty w łagodzeniu dolegliwości spowodowanych przez bruksizm może przynieść masaż transbukalny – technika pracy stosowana przez fizjoterapeutów stomatologicznych.  

Zabieg polega na masowaniu mięśni żuchwy od wewnętrznej strony policzków, co umożliwia oddziaływanie na struktury trudno dostępne przy użyciu tradycyjnych form terapii manualnej.  

Masaż transbukalny może być przez niektórych pacjentów odczuwany jako bolesny, ponieważ fizjoterapeuta wykonuje głęboki ucisk tkanek, które są przykurczone w efekcie długotrwałego stresu i napięcia. Jednak po sesji można zauważyć ulgę, zmniejszenie sztywności mięśni i złagodzenie bólu.  

Szyna na bruksizm 

Pomocna w leczeniu bruksizmu może okazać się specjalna szyna relaksacyjna, którą zakłada się na zęby przed snem. Jest to przeźroczysta, miękka nakładka dobierana indywidualnie po konsultacji ze stomatologiem i/lub protetykiem. Tego typu rozwiązanie pozwala rozluźnić mięśnie szczęki, zmniejszyć tarcie zębów i zapobiec ich uszkodzeniom. Wpływa też pozytywnie na jakość snu eliminując zgrzytanie i szczękanie zębami, które często są powodem wybudzeń. 

Botoks na bruksizm 

W leczeniu bruksizmu dużą popularność zyskały zastrzyki z toksyny botulinowej (tzw. botoks na bruksizm). Jest to metoda leczenia, której skuteczność została potwierdzona badaniami.  

Dzięki iniekcjom można uzyskać efekty w postaci zmniejszenia aktywności mięśni żwaczy, a więc ich rozluźnienia, co przekłada się na złagodzenie dokuczliwych objawów bruksizmu, takich jak bóle szczęki, głowy, zgrzytanie zębami.  

Jak wygląda zabieg botoksu na bruksizm? Substancję podaje się domięśniowo w okolice żwaczy uprzednio dezynfekując miejsce wkłucia. Procedura trwa zaledwie kilka minut.  

Botoks na bruksizm – jak długo utrzymują się efekty? 

Przed zabiegiem należy skonsultować się ze stomatologiem, aby zdiagnozować przyczynę problemu i rozważyć inne dostępne metody leczenia. Warto pamiętać, że botoks to działanie głównie objawowe – mimo korzystnych rezultatów nie likwiduje przyczyny zaciskania zębów. Zabiegi z wykorzystaniem botoksu przyniosą ulgę w objawach bruksizmu  na około 6 miesięcy – po tym czasie zastrzyk należy powtórzyć. 

Botoks na bruksizm – przeciwskazania  

Uwaga! Przeciwskazaniami do zastosowania kuracji botoksem są m.in.:  

• uczulenie na toksynę botulinową; 
• uszkodzenia i infekcje skóry w okolicach stawów skroniowo-żuchowowych; 
• leczenie antybiotykami aminoglikozydowymi; 
• choroby autoimmunologiczne; 
• ciąża i karmienie piersią. 

Bruksizm a wygląd twarzy 

W wyniku bruksizmu zmieniają się rysy twarzy – linia żuchwy jest mocno zarysowana przez nadmierne napięcie mięśni.  

Korzyścią leczenia bruksizmu, oprócz likwidacji dyskomfortu i bólu, jest poprawa owalu twarzy. Dolna część szczęki przestaje być kwadratowa, twarz optycznie się wyszczupla zyskując łagodniejszy wyraz.  

Szczególnie dobre efekty w tym zakresie można zauważyć po podaniu botoksu oraz po regularnych sesjach masażu transbukalnego.  

To również może Cię zainteresować:

Najczęstsze choroby zębów i dziąseł – 4 najpowszechniejsze dolegliwości