Brak apetytu u dziecka – przyczyny. Jakie badania wykonać?  

Jakie mogą być przyczyny braku apetytu u dziecka?  

Przyczyny braku apetytu u dziecka można podzielić na podgrupy: 

• fizjologiczne i wynikające z błędów dietetycznych (np. brak aktywności fizycznej, jedzenie słodkości w ciągu dnia); 
• chorobowe (np. infekcje, pasożyty, nagłe zmiany emocjonalne, stres).  

Pamiętaj! Nie bagatelizuj tego objawu – szczególnie u niemowlaków i małych dzieci lub gdy występują objawy towarzyszące (takie jak gorączka, wymioty, nudności).  

Oto 10 częstych przyczyn braku apetytu u dzieci: 

Infekcje wirusowe lub bakteryjne 

Cechy charakterystyczne, jak rozpoznać:

• nagły spadek apetytu u dziecka,
• gorączka lub stan podgorączkowy,
• zmęczenie, ogólne osłabienie,
• bóle brzucha. 

Najważniejsze informacje: infekcje mogą powodować chwilowy brak apetytu; objawy towarzyszące infekcjom (szczególnie objawy grypopodobne, katar, zatkany nos, problemy z zatokami, dolegliwości bólowe) mogą powodować chwilowy brak chęci jedzenia większych porcji. 

Podpowiedź dla rodzica: zadbaj o nawodnienie dziecka, podawaj lekkie i łatwostrawne posiłki, sprawdź, czy w ulotce leków, które przyjmuje dziecko, jednym ze skutków ubocznych nie jest brak apetytu (np. częstym objawem jest brak apetytu przy antybiotyku u dziecka). 

Lekarz, do którego należy zwrócić się z problemem: pediatra. 

Choroby przewodu pokarmowego, zatrucia pokarmowe 

Cechy charakterystyczne:

• bóle brzucha,
• wymioty,
• biegunka,
• utrata masy ciała,
• u niektórych dzieci: bóle głowy. 

Najważniejsze informacje: jedne z częściej występujących przyczyn braku apetytu to alergie pokarmowe lub zapalenia jelit; w niektórych przypadkach to również pasożyty. 

Podpowiedź dla rodzica: monitoruj regularność oddawania stolca i odnotuj, co mogło być przyczyną zatrucia, uważaj na groźne w takim stanie odwodnienia, odpowiednio nawadniaj dziecko i stosuj się do zaleceń lekarzy; jeśli biegunka lub wymioty trwają mimo podjętego leczenia – zgłoś się do lekarza na kolejną wizytę. 

Lekarz: pediatra lub gastroenterolog dziecięcy. 

Ząbkowanie, problemy z zębami, wyrastająca ósemka 

Cechy charakterystyczne:

• zgrzytanie zębami,
• obrzęk i zaczerwienienie dziąseł,
• nadmierne ślinienie się,
• plucie krwią (niewielka ilość krwi w ślinie),
• krew wypluwana z pastą do zębów. 

Najważniejsze informacje: dzieci mogą unikać jedzenia z powodu bólu związanego z rosnącymi zębami; przyczyną może być też ból zęba, zapalenie dziąsła lub inne problemy stomatologiczne oraz infekcje (np. afty). 

Podpowiedź dla rodzica: podawaj ciepłe pokarmy, które mogą przynieść ulgę – unikaj ostrych i gorących potraw; dodatkowo uzupełnieniem leczenia może być płukanka z szałwii. 

Lekarz: Pediatra lub dentysta dziecięcy. 

Zmęczenie i stres 

Cechy charakterystyczne:

• nadmierne zmęczenie,
• drażliwość,
• problemy ze snem,
• budzenie się w nocy (również: budzenie się z krzykiem),
• podkrążone oczy,
• unikanie kontaktu z rówieśnikami lub domownikami. 

Najważniejsze informacje: długotrwały stres może wpływać na apetyt dziecka – nie bagatelizuj tego objawu, w niektórych przypadkach mogą to być stany depresyjne. 

Podpowiedź dla rodzica: postaraj się porozmawiać spokojnie z dzieckiem, zapewnij mu regularny sen, zadbaj o komfort w domu, wspieraj, pomyśl o wspólnym wyjeździe. 

Lekarz: W razie konieczności – pediatra lub psycholog dziecięcy. 

Nadmierne podjadanie między posiłkami 

Cechy charakterystyczne:

• brak zainteresowania głównymi posiłkami,
• częste podjadanie słodyczy (szczególnie przed obiadem),
• pogłębiająca się nadwaga lub otyłość. 

Najważniejsze informacje: przekąski mogą zaspokajać głód, co prowadzi do porzucania pełnowartościowych posiłków; warto wiedzieć, że szkodliwe są szczególnie fast foody, słodkie przekąski, chipsy, przetworzone jedzenie. 

Podpowiedź dla rodzica: zadbaj o regularne posiłki i kontroluj ilość przekąsek w ciągu dnia, postaraj się zmienić złe nawyki na zdrowe przekąski (np. marchewka, domowe chipsy z jarmużu, lekkie wafle ryżowe – zamiast tłustych, słodkich i słonych przekąsek). 

Lekarz: pediatra, dietetyk. 

Zobacz także: Wskaźnik BMI – jak ocenić masę ciała? Jak rozpoznać nadwagę lub otyłość?

Niedobory witamin i minerałów, anemia, niedobór żelaza 

Cechy charakterystyczne:

• bladość skóry,
• zmęczenie, brak energii,
• w skrajnych przypadkach: omdlenia. 

Najważniejsze informacje: niedobór żelaza może wpływać na zdolność organizmu do produkowania hemoglobiny, co z kolei wpływa na apetyt; lekarz przy podejrzeniu anemii lub niedoboru żelaza zleci wykonanie pogłębionej diagnostyki i wykonanie badań laboratoryjnych. 

Podpowiedź dla rodzica: w domowych warunkach staraj się wzbogacać dietę w produkty bogate w żelazo, takie jak czerwone mięso czy warzywa liściaste; pamiętaj, że sama dieta bez konsultacji lekarskiej może nie rozwiązać źródła problemu – warto skonsultować się z ekspertem. 

Lekarz: pediatra, dietetyk. 

Zobacz także: Produkty bogate w żelazo. Co jeść, by uniknąć niedoborów?

Alergie pokarmowe, uczulenia na wybrane grupy produktów 

Cechy charakterystyczne:

• wysypka,
• świąd,
• bóle brzucha,
• nasilenie się objawów po kontakcie z alergenem – często nawet w niewielkich ilościach. 

Najważniejsze informacje: alergie pokarmowe mogą powodować dyskomfort, a z czasem (jeśli nie są odpowiednio leczone) prowadzić do jadłowstrętu i/lub unikania pewnych produktów. 

Podpowiedź dla rodzica: przede wszystkim dokładnie śledź reakcje dziecka na różne pokarmy i skonsultuj się z lekarzem w przypadku podejrzeń o alergię – konieczne jest wykonanie testów alergicznych i najczęściej wskazane będzie unikanie produktów uczulających.  

Lekarz: alergolog dziecięcy lub pediatra. 

Mało aktywności fizycznej, brak ruchu 

Cechy charakterystyczne:

• brak chęci do zabawy,
• siedzący tryb życia,
• spędzanie czasu przed komputerem,
• telewizorem lub leżąc – z telefonem komórkowym.  

Najważniejsze informacje: niski poziom aktywności może wpływać na metabolizm i apetyt, zapotrzebowanie energetyczne jest niższe, więc dziecko w takim przypadku nie chce jeść. 

Podpowiedź dla rodzica: zachęcaj do ruchu poprzez wspólne zabawy na świeżym powietrzu, inspiruj dziecko, pomyśl o dodatkowych zajęciach z rówieśnikami. 

Lekarz: pediatra, fizjoterapeuta, ortopeda (w przypadku problemów np. z kontuzjami lub urazami, które są przyczyną braku aktywności fizycznej. 

Okres dojrzewania, zmiany hormonalne 

Cechy charakterystyczne: w zależności od płci, genów i predyspozycji dzieci przechodzą zmiany hormonalne w różnym wieku; mogą wystąpić:

• częste zmiany nastroju,
• trądzik,
• nagły przyrost masy ciała lub wzrostu.  

Najważniejsze informacje: brak apetytu zwykle ustępuje po ustabilizowaniu się hormonów lub wdrożeniu odpowiedniego leczenia. 

Podpowiedź dla rodzica: rozmawiaj z dzieckiem o zmianach związanych z okresem dojrzewania, edukuj na temat zdrowego odżywiania. 

Lekarz: Pediatra, endokrynolog. 

Choroby przewlekłe u dziecka, choroby autoimmunologiczne 

Cechy charakterystyczne:

• zmęczenie,
• osłabienie,
• bóle brzucha,
• problemy z trawieniem,
• zmiany w wyglądzie stolca (objawy zależą od rodzaju choroby; mogą to być np.: cukrzyca, celiakia, inne choroby autoimmunologiczne. 

Najważniejsze informacje: najważniejsze jest leczenie choroby podstawowej – może poprawić apetyt dziecka i zmniejszyć dokuczliwe objawy. 

Podpowiedź dla rodzica: monitoruj stan dziecka i zastosuj leczenie zgodne z zaleceniami lekarza; kontaktuj się z lekarzem prowadzącym w celu ustalenia odpowiedniej diety i leczenia. 

Lekarz: pediatra (przy podejrzeniu choroby), następnie: specjalista danej choroby (np. diabetolog). 

Uwaga! Jedną z przyczyn braku apetytu u dziecka mogą być też przyjmowane aktualnie leki. W takim przypadku skutkami ubocznymi dodatkowo mogą być nudności, wymioty, biegunki, bóle brzucha, a nawet zmiany nastroju (w zależności od przyjmowanej substancji czynnej leku).  

Pamiętaj, aby w takiej sytuacji skonsultować się z lekarzem prowadzącym, który zalecił przyjmowanie danego leku. Warto zapytać lekarza o możliwość zmiany leku lub dawkowania. Nie przerywaj terapii na własną rękę – szczególnie w przypadku antybiotyków konieczne jest ich przyjmowanie zgodnie z zaleceniami lekarza nawet po ustąpieniu infekcji (wskazane jest najczęściej osłonowe przyjmowanie probiotyków).  

Brak apetytu – jakie mogą być objawy towarzyszące?  

Jakie mogą być objawy towarzyszące utracie apetytu i jak rozpoznać problemy dziecka? To m.in.:  

• utrata masy ciała, 
• ogólne osłabienie, 
• brak ochoty na zjedzenie ulubionych potraw, 
• ból brzucha, 
• zmiany w nawykach snu, 
• rozdrażnienie, 
• zmiany w konsystencji stolca, 
• brak energii, mniejsza aktywność fizyczna, 
• trudności w koncentracji. 

Czytaj także: Niedożywienie – objawy, rozpoznanie i leczenie. Jakie są skutki niedożywania?

Brak apetytu u dziecka – jakie badania wykonać?  

Często wykonywane badania w diagnostyce przyczyn braku apetytu u dziecka: 

• morfologia krwi, 
• badanie moczu i kału, 
• badanie poziomu żelaza,  
• badanie poziomu ferrytyny, 
• stężenie kwasu foliowego, 
• poziom witaminy B12, 
• badanie czynności tarczycy (TSH, FT4), 
• testy alergiczne, 
• test na obecność bakterii Helicobacter pylori, 
• badanie stężenia glukozy we krwi, 
• badanie obrazowe jamy brzusznej (np. USG). 

Brak apetytu u dziecka – odpowiedzi na często zadawane pytania:  

Brak apetytu w czasie infekcji lub po chorobie u dziecka – czy to normalny objaw?  

Tak, może to być normalny objaw – niechęć do jedzenia i brak apetytu może wystąpić, gdy organizm dziecka mobilizuje swoje siły na walkę z chorobą. Szczególnie w pierwszych dniach infekcji, przy silnym osłabieniu, jednym z objawów może być brak apetytu.  

Pamiętaj w takiej sytuacji o odpowiednim nawadnianiu dziecka – pomóc mogą też elektrolity (jeśli tak zaleci lekarz). Postaw na lekkostrawne i łatwe do strawienia posiłki – takie jak gotowane ziemniaki z marchewką czy ryż z jabłkiem.  

Brak apetytu u 2-latka, półtoraroczne dziecko nie chce jeść  – co robić? 

U 2-latka i półtorarocznego dziecka mogą występować okresy zmniejszonego apetytu związane z fazą wzrostu i ząbkowaniem. Nie można jednak tego objawu bagatelizować – zdecydowanie warto zwrócić się do lekarza.  

Pamiętaj też, że  warto pomyśleć o zróżnicowaniu diety małego dziecka i podawaniu różnorodnych, zdrowych posiłków.  

Ważne jest też, aby nie przymuszać dziecka do jedzenia. Może to przynieść odwrotny skutek i pogłębić problemy żywieniowe.  

Jadłowstręt u dzieci a brak apetytu – jak odróżnić? 

Brak apetytu może być chwilowym problemem wynikającym z prostych błędów w diecie. Z drugiej strony utrata apetytu może być też jednym z objawów rozwijającej się w organizmie dziecka choroby.  

Najczęściej jednak utrata apetytu jest stanem krótkotrwałym, a dziecku po zakończeniu infekcji wraca apetyt.  

Z kolei jadłowstręt to zaburzenie jedzenia charakteryzujące się upartym i usilnym odrzucaniem jedzenia.  

Dziecko może mieć zniekształcony obraz własnego ciała, mieć poczucie wstydu z powodu jedzenia, odczuwać presję społeczną, przeżywać silny lęk przed przytyciem itd.  

Jeśli podejrzewasz u dziecka jadłowstręt, skonsultuj się z pediatrą lub psychologiem. 

To również może Cię zainteresować:

Zaburzenia odżywiania – przyczyny, objawy, rodzaje. Jak leczyć zaburzenia odżywiania?