Opuchnięte dziąsła – przyczyny
Dziąsła to najdelikatniejsza część przyzębia, czyli struktury otaczającej ząb i odpowiadającej za umocowanie go w zębodole. Są silnie unaczynione, przylegają do zębiny i wypełniają przestrzeń pomiędzy sąsiadującymi ze sobą zębami. Jeśli są w dobrej kondycji, ich kolor jest jasnoróżowy, mają spoistą i twardą strukturę, nie powinny też krwawić podczas codziennego szczotkowania czy nitkowania. Wszelkie odchylenia od normy mogą wskazywać na stan patologiczny, który w przypadku tkanek jamy ustnej zawsze ma konkretną przyczynę.
Za opuchliznę i krwawienie z dziąseł najczęściej odpowiada stan zapalny będący odpowiedzią immunologiczną organizmu na odkładającą się płytkę nazębną. W celu kontroli populacji bakterii w jamie ustnej, komórki obronne, w tym limfocyty, neutrofile czy makrofagi, przyciągane są w miejsce zagrożone infekcją, a naczynia krwionośne w dziąsłach rozszerzają się, co pozwala na większy przepływ białych krwinek do tkanki dziąseł. Efekt to zaczerwienione, rozpulchnione dziąsła oraz produkowany przez nie wysięk, który może zawierać krew i płyn bogaty w komórki odpornościowe. Pośród czynników ryzyka stanu zapalnego rozwijającego się w dziąsłach, czyli wszystkich naszych „grzechów” popełnianych względem zębów i tkanek przyzębia, te najczęstsze to:
- niewłaściwa higiena jamy ustnej, w tym przede wszystkim zbyt rzadkie szczotkowanie zębów, nieużywanie nici dentystycznej i płynów do płukania jamy ustnej;
- ignorowanie potrzeby regularnego usuwania płytki nazębnej w gabinecie stomatologa (skaling, najlepiej z piaskowaniem);
- nieleczona paradontoza, czyli stan chorobowy rozwijający się na podłożu gromadzącej się płytki nazębnej, a następnie porowatego kamienia nazębnego narastającego warstwowo i wpychającego się złogami między zęby i pod dziąsła;
- palenie tytoniu – toksyczne substancje wchodzące w skład dymu tytoniowego mają fatalny wpływ na kondycję tkanek jamy ustnej, a nałogowe palenie znacząco przyczynia się do odkładania się na zębach płytki bakteryjnej i rozwoju paradontozy;
- urazy, w tym stan po zabiegach stomatologicznych (np. usuwaniu lub leczeniu zęba), ale też wywołane szczotkowaniem zbyt twardą szczoteczką, noszeniem aparatów ortodontycznych lub protez, wyrzynającymi się ósemkami i ząbkowaniem u dzieci;
- niedobory żywieniowe, zwłaszcza niedobór witaminy C pomagającej w produkcji kolagenu, który jest ważnym składnikiem tkanki łącznej dziąseł, a także witaminy A (odgrywającej istotną rolę w utrzymaniu zdrowych tkanek nabłonkowych w jamie ustnej), witaminy K (wspomagającej proces krzepnięcia krwi), witamin z grupy B (wpływ na kondycję błon śluzowych);
- infekcje bakteryjne, wirusowe i grzybicze rozwijające się w jamie ustnej, takie jak np. opryszczka czy pleśniawki;
- zmiany hormonalne zachodzące w organizmie w czasie ciąży, dojrzewania, menstruacji lub menopauzy, mogą powodować szczególną wrażliwość dziąseł i większą ich podatność na stany zapalne;
- alergia na żywność – po kontakcie z uczulającą substancją może rozwinąć się zespół alergii jamy ustnej (OAS). Alergia tego typu najczęściej dotyczy osób uczulonych na pyłki (alergia krzyżowa) i objawia się przede wszystkim obrzękiem, świądem lub mrowienie warg, podniebienia, dziąseł, języka oraz tylnej ściany gardła;
- reakcja na niektóre leki, takie jak fenytoiny i pochodne stosowane w leczeniu padaczki, cyklosporyna A używana po przeszczepieniu narządów oraz blokery kanałów wapniowych stosowane w leczeniu nadciśnienia), których efektem ubocznym bywa powiększenie dziąseł (przerost polekowy dziąseł);
- wady zgryzu, w tym nadmierne stłoczenie zębów uniemożliwiające ich prawidłową higienę;
- ostre ropne zapalenie tkanek znajdujących się wokół wierzchołka korzenia zęba, czyli tzw. ropień – stan wynikający z długotrwałego, nieleczonego stanu zapalnego zęba i tkanek przyzębia, powodującego zapalenie miazgi i przedostanie się bakterii z kanału korzeniowego do tkanek otaczających ząb. Ropień daje bardzo silne, trudne do przeoczenia objawy – poza opuchlizną dziąseł, to także ostry, pulsujący ból nasilający się w pozycji leżącej, pod wpływem zmian temperatury oraz podczas nagryzania, uczucie wysadzania zęba z zębodołu, a w zaawansowanym stadium również gorączka.
Objawy spuchniętych dziąseł
Niemal każdy człowiek choć raz doświadczył nieprzyjemnego opuchnięcia dziąseł. Stan zapalny tej struktury najczęściej objawia się:
- zmianą koloru dziąsła z jasnoróżowego na intensywnie czerwony lub niebieskawy;
- obrzękiem, miejscowym powiększeniem dziąsła;
- zmianą faktury dziąseł (rozpulchnienie, brak spoistości);
- krwawieniem w czasie szczotkowania lub nitkowania, czasem krwawieniem samoistnym;
- różowym zabarwieniem śliny;
- bólem, który wzmaga się przy każdym dotknięciu obrzękniętego miejsca językiem lub kawałkiem pokarmu;
- nadwrażliwością na ciepło i zimno;
- nieprzyjemnym zapachem z ust, uczuciem niesmaku, suchości w ustach.
W przypadku przewlekłego stanu zapalnego dziąseł u pacjenta może dojść do recesji dziąseł, czyli oddzielania się dziąsła od korony zęba, a także wystąpienia ruchomości zębów – to znak, że doszło do rozwoju paradontozy stanowiącej poważne zagrożenie utratą zębów.
Opuchnięte dziąsła u dziecka
Stany zapalne struktur jamy ustnej statystycznie częściej zdarzają się dzieciom niż osobom dorosłym, a niemal każdy rodzic przynajmniej raz ma okazję zaobserwować niepokojące zaczerwienienie i rozpulchnienie dziąsełek u swojej pociechy. Najczęstszą przyczyną jest oczywiście ząbkowanie, czyli proces wyrzynania się zębów mlecznych, rozpoczynający się około szóstego miesiąca życia. Miejscowe i ogólne powikłania ząbkowania mlecznego to m.in. zaczerwienienie, obrzęk i stan zapalny dziąsła nad lub przy wyrzynającym się zębie mlecznym, niebieskawe zasinienie błony śluzowej dziąsła, stany pobudliwości nerwowej, gorączka, obniżenie odporności.
U maluszka przyczyną stanu zapalnego dziąseł mogą być też urazy spowodowane np. nadgryzieniem zbyt twardej zabawki, upadkiem podczas prób siadania czy chodzenia, niewłaściwą higiena już obecnych ząbków, infekcjami górnych dróg oddechowych lub jamy ustnej. Niepokoić nie powinna natomiast nagła zmiana koloru dziąseł niemowlęcia z różowego na białe – to ostatnia faza wyrzynania się nowego ząbka, krótkotrwały efekt fizjologicznego ucisku zęba na tkanki dziąseł. Jeśli białe dziąsła nie mają związku z ząbkowaniem, a do tego towarzyszy im biały nalot na języku i wargach czy białe kropki na śluzówce jamy ustnej, mogą być objawem grzybicy – w takiej sytuacji trzeba pilnie umówić wizytę u pediatry.
Jak leczyć opuchnięte dziąsła?
Postępowanie w przypadku opuchlizny dziąsła zależy od przyczyny problemu – w wielu przypadkach łagodny, miejscowy obrzęk może być leczony domowymi metodami, ale istnieją sytuacje wymagające pilnej interwencji dentystycznej. W przypadku pojawienia się zaczerwienienia i miejscowej opuchlizny u pacjenta, który jest ogólnie zdrowy, regularnie odwiedza dentystę i nie miał dotychczas przewlekłych stanów zapalnych w jamie ustnej, pomocne w redukcji obrzęku mogą być:
- poprawa higieny jamy ustnej, regularne szczotkowanie zębów miękką szczoteczką po każdym posiłku (najlepiej przy pomocy specjalistycznej pasty na obolałe i krwawiące dziąsła), płukanie ust płynem antyseptycznym;
- płukanie ust roztworem 3% wody utlenionej rozcieńczonej wodą;
- płukanie ust naparami z szałwii lub rumianku (te zioła mają działanie bakteriobójcze i łagodzące stany zapalne);
- płukanie ust roztworem soli (1/2 łyżeczki soli na szklankę ciepłej wody);
- ograniczenie spożywania ostrych, kwaśnych lub bardzo gorących pokarmów i napojów;
- suplementacja witaminy C lub wzbogacenie diety produktami bogatymi w ten związek;
- u dzieci z opuchlizną związaną z ząbkowaniem – stosowanie specjalistycznych, chłodzących żeli oraz schładzanych gryzaków.
Do pilnej wizyty u dentysty powinny natomiast skłonić:
- opuchlizna, która nie znika przez przynajmniej tydzień, pomimo zastosowanych domowych środków zaradczych;
- silny ból towarzyszący opuchnięciu dziąseł;
- nieustające krwawienie z dziąseł;
- obserwacja zmian w położeniu dziąseł względem zębów lub samych zębów (odsłonięte szyjki zębowe, rozchwianie zębów, inaczej układający się aparat ortodontyczny lub proteza);
- podwyższona temperatura ciała, uczucie gorąca w opuchniętym dziąśle, złe samopoczucie;
- podejrzenie ropnia w dziąśle;
- podejrzenie reakcji alergicznej.
