Hiperkalcemia (nadmiar wapnia) – przyczyny i objawy

Czym jest hiperkalcemia?

Hiperkalcemia to nadmiar wapnia we krwi. Za gospodarkę wapnia odpowiadają hormony takie jak wytwarzana przez tarczycę kalcytonina oraz parathormon (PTH), który produkowany jest przez przytarczyce. Odpowiedzialne są one za wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego, uwalnianie go z kości oraz wydalanie z organizmu. PTH i kalcytonina działają przeciwstawnie do siebie, parathormon pobudza wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego, a kalcytonina hamuje to wchłanianie oraz odpowiada za wydalanie tego pierwiastka, jeżeli wystąpi jego nadmiar w organizmie.

Wapń odgrywa ogromną rolę w organizmie, ponieważ bierze udział w prawidłowej mineralizacji kości. Oprócz tego wpływa również na odpowiednie funkcjonowanie układu nerwowego, mięśniowego, a także na pracę serca oraz krzepliwość krwi.

O hiperkalcemii mówimy kiedy stężenie wapnia we krwi wynosi powyżej 2,5 mmol/l. W zależności od stopnia niedoboru wyróżniamy hiperkalcemię:

• łagodną (<2,8 mmol/l);
• umiarkowaną (2,8-3,5 mmol/l);
• ciężką (>3,5 mmol/l).

Nadmiar wapnia – objawy

Objawy nadmiaru wapnia można podzielić na kilka układów. Należy jednak pamiętać, że łagodna hiperkalcemia może przebiegać bezobjawowo. Z kolei ciężki hiperkalcemia może prowadzić nawet do śpiączki. Stężenie wapnia powyżej 3,75 mmol/l prowadzi do przełomu hiperkalcemicznego, który zagraża życiu.

Objawy dzielimy na:

• układ moczowy – częstomocz i wielomocz, czasami współwystępuje kamica nerkowa;
• układ pokarmowy – nudności i wymioty, nadmierne uczucie pragnienia, zaparcia, bóle brzucha;
• układ mięśniowy – osłabienie mięśni;
• układ sercowo-naczyniowy – arytmia, tachykardia, nadciśnienie tętnicze;
• układ nerwowy – zaburzenia koncentracji, bóle głowy, zmęczenie, senność.

Hiperkalcemia u dzieci – objawy

Hiperkalcemia może wystąpić nawet u noworodków. Wtedy występują objawy takie jak brak łaknienia, refluks, ospałość czy nawet drgawki. Z kolei starsze dzieci mogą odczuwać osłabienie, bóle brzucha i głowy, mogą u nich również wystąpić zaburzenia psychiczne.

Przyczyny nadmiaru wapnia

Główną przyczyną hiperkalcemii są choroby nowotworowe oraz nadczynność przytarczyc. Choroba ta prowadzi do nadmiernego wytwarzania PTH, który zwiększa wchłanianie wapnia. Z kolei komórki nowotworowe bardzo często produkują białko, które ma bardzo podobne skutki do parathormonu. Przyczyny te stanowią około 90% wszystkich przypadków nadmiaru wapnia. Pozostałe to nadczynność tarczycy, urazy powodujące unieruchomienie, co prowadzi do odwapniania kości, choroby przewlekłe czy nawet nadmiar witaminy D.

Skutki hiperkalcemii

Skutki przewlekłego nadmiaru wapnia we krwi u dzieci to najczęściej zwiększona częstotliwość złamań. Z kolei u dorosłych najczęstszym skutkiem jest kolka nerkowa, ponieważ długo utrzymujące się wysokie stężenie wapnia prowadzi do zwapnienia nerek i powoduje kamicę nerkową. Może również doprowadzić do spadku gęstości mineralnej kości oraz osteoporozy. W przypadku ciężkiej hiperkalcemii, kiedy dojdzie do przełomu, mogą pojawić się objawy stanowiące zagrożenie dla życia i prowadzące do śpiączki.

Przewlekła hiperkalcemia prowadzi do wielomoczu i odwodnienia, a także do wielu objawów ze strony układu pokarmowego, od nudności, braku apetytu, wymiotów i zaparć, aż po bardziej poważne powikłania jak choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy oraz ostre zapalenie trzustki. Może skutkować również zaburzeniami rytmu serca oraz nadciśnieniem tętniczym. Z kolei ze strony układu nerwowego hiperkalcemia może skutkować zaburzeniami koncentracji, sennością czy nawet depresją.

Hiperkalcemia – leczenie

Diagnostyka hiperkalcemii polega na badaniu stężenia wapnia we krwi. Jeśli wynosi ono powyżej 2.5 mmol/l lekarz diagnozuje hiperkalcemię. Nie są to jednak jedyne badania, które należy wykonać, ponieważ niezbędne jest poznanie przyczyny nadmiernego gromadzenia się wapnia w surowicy. Badania pomocnicze to między inny-mi badanie stężenia kreatyniny, fosforanów, chlorków, potasu, magnezu, a także badanie hormonu PTH. Badanie przyczyny jest bardzo ważne, ponieważ hiperkalcemię mogą wywoływać niektóre nowotwory.

W leczeniu stosuje się:

• leki zmniejszające stężenie wapnia,
• leki zmniejszające uwalnianie wapnia z kości,
• leki hamujące wchłanianie wapnia,
• leki moczopędne, które pomagają w wydalaniu nadmiaru wapnia z moczem.

Źródła wapnia w diecie

Podczas leczenia hiperkalcemii bardzo ważne jest ograniczenie wapnia w diecie poprzez stosowanie diety ubogowapniowej. Z kolei zwiększona podaż fosforu pomoże w wydalaniu wapnia. Nie mylmy jednak diety ubogowapniowej z całkowitym wykluczeniem tego mikroskładnika. Wapń jest niezbędny do prawidłowej mineralizacji kości, dlatego należy spożywać około 1000 mg wapnia na dobę, nie mniej.

Warto zwiększyć spożycie produktów bogatych w fosfor, którego zadaniem jest obniżenie wchłaniania wapnia z przewodu pokarmowego oraz hamowanie wytwarzania witaminy D.
 

Autor: Redakcja