Hormony trzustkowe – za co odpowiadają? Jakie hormony wydziela trzustka?

Trzustka jest narządem gruczołowym położonym zaotrzewnowo – w górnej części jamy brzusznej. Produktem części zewnątrzwydzielniczej trzustki jest sok trzustkowy, zaś część wewnątrzwydzielnicza (hormonalna) trzustki produkuje kilka hormonów trzustkowych, które odpowiadają przede wszystkim za proces przemiany węglowodanów.

Trzustka – funkcje w organizmie

Trzustka w większości (ok. 85 proc. masy) składa się z pęcherzyków, które pełnią funkcję zewnątrzwydzielniczą (przede wszystkim: wytwarzanie enzymów trawiennych), reszta masy trzustki (ok. 15 proc.) pełni funkcję wewnątrzwydzielniczą. Enzymy trawienne wydzielane przez trzustkę to:

• amylaza trzustkowa,
• elastaza,
• lipaza trzustkowa,
• hydrolaza estrów cholesterolowych,
• fosfolipaza A2,
• karboksypeptydaza,
• trypsynogen,
• chymotrypsynogen.

Ważnym elementem trzustki są wyspy trzustkowe, które produkują substancje dokrewne (komórki B – wytwarzające insulinę, proinsulinę, amylinę, peptyd C; komórki D – wytwarzają somatostatynę; komórki A – wytwarzają glukagon; komórki F – wytwarzają polipeptyd trzustkowy).

Hormony trzustkowe – glukagon i insulina

Najważniejsze hormony trzustki to glukagon i insulina.

• glukagon (komórki A) – hormon polipeptydowy (powstający przy udziale komórek alfa wysp trzustkowych Langerhansa) stymulujący wzrost stężenia glukozy we krwi
• insulina (komórki B) – hormon peptydowy (produkowany przez komórki beta wysp trzustkowych) o działaniu obniżającym poziom cukru we krwi

Współdziałanie glukagonu i insuliny

U zdrowego człowieka insulina współdziała z glukagonem, by utrzymać odpowiedni poziom energii w ustroju. W sytuacjach awaryjnych, gdy dochodzi do zaburzeń pracy trzustki, dołączają trzy zewnętrzne hormony:

• kortyzol (wydzielany przez korę nadnerczy, pod wpływem stanu zapalnego lub innych bodźców zwiększa poziom glukozy we krwi),
• adrenalina (wywołuje stan napięcia odpowiednich mięśni i wzmożony przepływ krwi oraz pobudza działanie kortyzolu),
• tyroksyna (hormon tarczycy, pod którego wpływem przemiana materii nasila się i następuje wzmożony metabolizm glukozy).

Choroby trzustki

Najbardziej znaną chorobą trzustki jest cukrzyca, spowodowana nieprawidłowościami wydzielania insuliny lub wrażliwością tkanek na ten hormon. Najczęściej występujące typy cukrzycy to cukrzyca typu 1. i cukrzyca typu 2. Innymi chorobami trzustki są: torbiele, ostre i przewlekłe zapalenie trzustki, nowotwory trzustki (rak trzustki).

Autor: jot