Czym jest kwasica mleczanowa?
Kwasica mleczanowa jest zaburzeniem metabolicznym spowodowanym nadmierną produkcją mleczanów w organizmie (poziom mleczanu w osoczu jest wówczas większy niż 5 mmol/l). Wśród różnych powikłań cukrzycy kwasica mleczanowa występuje stosunkowo rzadko, ale jeżeli już do niej dojdzie, stanowi duże zagrożenie dla życia. Jej śmiertelność sięga nawet 50 proc.
Kwasica mleczanowa częściej występuje przy cukrzycy typu 2. niż cukrzycy typu 1. Mimo iż traktowana jest jako powikłanie po cukrzycy, nie zawsze rozwija się właśnie przez nią – często przyczyną kwasicy są dodatkowe stany chorobowe i/lub choroby współistniejące.
Rodzaje kwasicy mleczanowej
Wyróżniamy dwa typy kwasicy mleczanowej:
- kwasicę beztlenową (typu A) – jest ona skutkiem niedotlenienia tkanek organizmu w wyniku: udaru mózgu, zawału serca, sepsy, wstrząsu, ciężkiego krwotoku, niewydolności oddechowej; nie jest charakterystyczna dla cukrzycy, jednak wielu pacjentów z cukrzycą ma choroby sercowo-naczyniowe, więc kwasica mleczanowa typu A może się zdarzyć również u nich;
- kwasicę tlenową (typu B) – nie jest ona skutkiem niedotlenienia tkanek, ale może wystąpić u pacjentów z cukrzycą typu 2. przy niewydolności nerek, niewydolności wątroby, chorobach rozrostowych, po zażyciu alkoholu etylowego, metylowego, salicylanów czy biguanidów (metforminy).
Zdarza się również, że kwasica mleczanowa jest następstwem nieprawidłowej farmakoterapii, np. metforminą.
Metformina – kiedy nie wolno jej przyjmować?
Nieprawidłowa farmakoterapia metforminą, czyli najpopularniejszym doustnym lekiem przeciwcukrzycowym, może prowadzić do kwasicy mleczanowej. Dlatego nie wolno stosować metforminy, jeżeli u pacjenta występuje niewydolność wątroby lub nerek bądź niewydolność oddechowa. Do przeciwwskazań terapii metforminą zalicza się też alkoholizm, aktualnie trwającą ciążę i przebyty niedawno zawał serca.
Kwasica mleczanowa – objawy
Kwasica mleczanowa może dawać dość charakterystyczne objawy, do których należą:
- duszności;
- oddech kwasiczny (oddech Kussmaula) – głęboki, o zwiększonej częstotliwości;
- obniżenie temperatury ciała i obniżenie ciśnienia tętniczego;
- nudności i wymioty;
- bóle brzucha;
- senność;
- zaburzenia świadomości;
- skąpomocz;
- objawy odwodnienia.
Kwasica mleczanowa może dawać objawy podobne do objawów kwasicy ketonowej, dlatego przy stawianiu diagnozy bierze się pod uwagę również wyniki badań laboratoryjnych. W przypadku kwasicy mleczanowej poziom mleczanu w osoczu jest większy niż 5 mmol/l, z kolei pH krwi obniża się i jest mniejsze niż 7,30. Ponadto podnosi się stężenie potasu, a obniża stężenie wodorowęglanów. Stwierdza się także lukę anionową.
Kwasica mleczanowa – leczenie
W przypadku kwasicy mleczanowej ważną rolę odgrywa czas. Warto pamiętać, że nieleczona kwasica może doprowadzić nawet do śpiączki mleczanowej i śmierci pacjenta. Dlatego gdy zaobserwujemy niepokojące objawy, powinniśmy natychmiast skonsultować się z lekarzem lub wezwać pogotowie. Zaburzenie to leczy się w szpitalu.
Przy leczeniu kwasicy mleczanowej duże znaczenie ma zapobieganie wstrząsowi. Z tego powodu konieczne jest nawadnianie pacjenta; podaje mu się również leki obkurczające naczynia obwodowe. By nie dopuścić do niskiego poziomu tlenu, stosuje się tlenoterapię i wspomaga oddychanie, a także wykonuje wlewy z glukozy i insuliny pod kontrolą glikemii (ma to przeciwdziałać powstawaniu nadmiernej ilości kwasu mlekowego). W związku z tym, że nadmiar mleczanów jest częściowo wydalany wraz z moczem, podaje się leki moczopędne, a niekiedy niezbędne okazują się hemodializy.
