Mięśniaki macicy – przyczyny powstawania, objawy. Jak wygląda leczenie mięśniaków macicy?

Mięśniaki macicy – czym są?

Mięśniaki macicy są łagodnymi zmianami nowotworowymi. Powstają z tkanki mięśniowej macicy i nie mają tendencji do złośliwienia (szacuje się, że około 0,8 proc. przekształca się w złośliwe zmiany, jakimi są mięsaki gładkokomórkowe). Obecność mięśniaków macicy może wpływać na zdolność do zajścia w ciążę, utrudniając zagnieżdżenie się jajeczka w jamie macicy lub powodując poronienie oraz sprawiać dyskomfort – np. bólowy lub w postaci obfitych krwawień miesięcznych. Może także zdarzyć się, że mięśniak uciska na pęcherz moczowy powodując ciągłe parcie na mocz lub utrudniając oddawanie moczu.W skrajnych sytuacjach mięśniaki macicy mogą uciskać na jelita powodując przewlekłe zaparcia lub niedrożność jelit.

Mięśniaki macicy na ogół występują w grupach, mają kulisty kształt i zbitą konsystencję. Ich wielkość może być różna, od niewielkich rozmiarów do wielkości przekraczającej rozmiary macicy. Charakterystyczne jest to, że zmiany mogą się zwiększać lub zmniejszać samoistnie, najczęściej nie przekraczając wielkości 10-12 cm. Mięśniaki występują tylko w obrębie macicy, nie dają przerzutów na inne tkanki.

Rodzaje mięśniaków macicy

Mięśniaki macicy dzieli się ze względu na ich lokalizację na:

• podsurowicówkowe – znajdujące się pod błoną surowicową na zewnątrz macicy, pokrywają ją od strony jamy brzusznej;
• śródścienne – rozwijają się w pośrodku ściany macicy;
• uszypułowane – występują na zewnątrz i wewnątrz macicy, a wyróżnia je połączenie z macicą poprzez cienką tkankę. Wyglądem przypominają balon na sznurku;
• podśluzówkowe – rosną do środka macicy, tuż pod jej błoną śluzową.

Mięśniaki macicy – objawy

Mięśniaki macicy mogą nie dawać objawów – wszystko zależy od ich umiejscowienia i wielkości. Częste bóle brzucha, krwawienia między cyklami oraz obfite miesiączki z obecnością skrzepów krwi są wskazaniem do wizyty u ginekologa i dalszej diagnozy.

Objawy mięśniaków  podsurowicówkowych i śródściennych to najczęściej bóle brzucha i problemy z oddawaniem moczu lub kału. Mięśniaki sprawiają ból poprzez uciskanie na sąsiednie narządy, mogą powodować uczucie ciągłego parcia na mocz lub kał. Czasami przyczyniają się do zalegania moczu w pęcherzu lub powodują zaparcia.

Mięśniaki podśluzówkowe najczęściej powodują bolesne i przedłużające się, obfite miesiączki. W krwi widoczne są skrzepy. Czasami może dochodzić do plamień między miesiączkami. Zbyt obfite miesiączki prowadzą z kolei do anemii, osłabienia organizmu, a nawet do niewydolności krążenia. Mięśniaki podśsluzówkowe mogą być także przyczyną niepłodności (utrudniają zagnieżdżenie się jajeczka w jamie macicy), poronień lub porodu przedwczesnego.

Mięśniaki podśluzówkowe uszypułowane mogą dawać objawy bólowe i przedostawać się do pochwy. Dzieje się tak, jeśli mięśniak wchodzi do szyjki macicy – pojawiają się silne skurcze, podobne do porodowych.

Mięśniaki uszypułowane mogą powodować ból i krwawienie jeśli dojdzie do skręcenia się ich szypuły.

Duże mięśniaki macicy mogą wpływać także na przebieg ciąży i porodu – jeśli ich wielkość jest znaczna mają realny wpływ na ułożenie się płodu, przez co poród siłami natury może nie być możliwy.

Do objawów mięśniaków macicy dużych rozmiarów należą dolegliwości bólowe związane z uciskiem na inne narządy, w tym pęcherz moczowy i jelita. Często mięśniaki odpowiadają za zaleganie moczu w pęcherzu (przyczyna częstych zakażeń układu moczowego), utrudniają mikcję, powodują uczucie ciągłego parcia na pęcherz. W przypadku ucisku na jelita mogą pojawić się problemy z wypróżnianiem (zaparcia), uczucie parcia na stolec lub niepełnego wypróżnienia.

Podsumowując, do możliwych objawów mięśniaków zalicza się:

• bolesne miesiączki,
• nieprawidłowe krwawienia miesiączkowe (np. zbyt obfite krwawienia),
• przedłużające się krwawienie w czasie menstruacji,
• częste bóle w podbrzuszu,
• ból w czasie stosunku seksualnego,
• bóle w kręgosłupie lędźwiowym,
• dolegliwości wynikające z ucisku guza na pęcherz moczowy lub odbytnicę (np. zaparcia, bolesne parcie na mocz lub stolec, częstsza potrzeba oddawania moczu),
• stan zapalny (w przypadku dużych guzów),
• powiększenie się obwodu brzucha.

Czytaj także: Choroby ginekologiczne a ból kręgosłupa – jak rozpoznać źródło bólu pleców u kobiet?

Mięśniaki macicy – diagnoza

Jak lekarz rozpoznaje mięśniaki macicy? Niezbędne do postawienia diagnozy jest badanie USG wykonywane przez pochwę. Pozwala ono uwidocznić guzy, określić ich dokładne położenie oraz rozmiar. W kolejnych badaniach możliwe jest ich monitorowanie i sprawdzanie, czy zwiększyły lub zmniejszyły swój rozmiar.

Mięśniaki macicy można wyczuć także podczas badania ginekologicznego u lekarza. Na właściwe rozpoznanie może nakierować wywiad z pacjentką i odczuwane przez nią dolegliwości.
Z kolei w przypadku wątpliwości diagnostycznych wskazane jest wykonanie badań dodatkowych, m. in. histeroskopii, czyli wprowadzenia kamerki do jamy macicy przez pochwę, co umożliwia dokładne obejrzenie wnętrza macicy. Zabieg wykonywany jest w znieczuleniu ogólnym.
Lekarz może zalecić także badania dodatkowe, takie jak rezonans magnetyczny (MRI) i tomografia komputerowa (TK) miednicy.

Mięśniaki macicy – jak wygląda leczenie?

Mięśniaki macicy, które nie dają objawów i są niewielkich rozmiarów należy tylko obserwować. Są to na ogół zmiany łagodne, bez tendencji do złośliwienia. Kobieta powinna pamiętać o wykonywaniu okresowych badań USG, które dobrze obrazują wzrost mięśniaków.

W przypadku dużych mięśniaków macicy albo nasilenia dolegliwości stosuje się zwykle w pierwszej kolejności leczenie farmakologiczne składające się z leków przeciwbólowych, przeciwzapalnych i hormonalnych. Teoretycznie leki hormonalne mogą przyczynić się do zmniejszenia mięśniaków. Warto także wiedzieć, że leczenie farmakologiczne stosuje się w celu łagodzenia dolegliwości u pacjentki oraz jej ewentualnego przygotowania do operacji.

Kiedy stosuje się operacyjne usunięcie mięśniaków?

Kiedy mięśniaki są dużych rozmiarów, utrudniają lub uniemożliwiają zajście w ciążę, rosną w szybkim tempie lub są ruchome (uszypułkowane) lekarze proponują zwykle ich usunięcie. Stosuje się trzy metody usuwania mięśniaków:

1. Laparoskopię, której mogą poddać się tylko kobiety zdrowe. Przeciwwskazaniami do zabiegu są: nadciśnienie tętnicze, otyłość, żylaki, problemy endokrynologiczne i zaburzenia krążenia.
2. Operacja przez powłoki brzuszne – to zabieg polegający na wyłuszczeniu mięśniaków lub usunięciu całej macicy. Lekarze starają się zazwyczaj oszczędzić narząd, zwłaszcza u kobiet, które chcą mieć dzieci.
3. Embolizacja mięśniaków polega na wywołaniu wokół nich zakrzepicy, a w wyniku zamknięcia dopływu krwi do guza mięśniak obumiera. Zabieg wykonywany jest w znieczuleniu miejscowym, polega na wprowadzeniu przez tętnice maciczne cewnika, przez który podaje się preparat embolizacyjny. Można usuwać kilka mięśniaków jednocześnie. Zabieg embolizacji nie jest refundowany przez NFZ.

Warto także nadmienić, że ważny jest także wiek pacjentki – u kobiet po 50. roku życia (weszły w okres klimakterium) zazwyczaj usuwając mięśniaki usuwa się także macicę (jej trzon lub macicę z szyjką) oraz proponuje się usunięcie jajników, których funkcja w organizmie zanika. Po operacji tego typu pacjentka jest na hormonalnej terapii zastępczej.

Kiedy można wrócić do domu po operacji mięśniaków? Zalecenia

Po operacji brzusznej ze szpitala wychodzi się zwykle po czterech dniach pobytu, po przebytym zabiegu laparoskopii na drugi dzień, zaś po usunięciu przez pochwę – po dobie. 

Po zabiegu usunięcia mięśniaków macicy zalecane jest unikanie wysiłku fizycznego nawet do 6 miesięcy po operacji. Gojenie tkanek może trwać do 8 tygodni, jednak wiele zależy od rodzaju zabiegu oraz ilości usuniętych guzów.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie mięśniaków macicy?

Niestety jedyną metodą, która gwarantuje usunięcie mięśniaków jest usunięcie całego narządu, czyli macicy. Zazwyczaj w przypadku usunięcia mięśniaków (bez względu na rodzaj metody) ryzyko nawrotu jest bardzo duże.

Jak kontrolować mięśniaki macicy?

Kobieta, u której stwierdzono obecność mięśniaków macicy powinna pamiętać o regularnych badaniach – wizycie u ginekologa oraz wykonywaniu USG. Także po zabiegu usunięcia mięśniaków regularne kontrole są obowiązkowe.

Mięśniaki macicy a ciąża i poród

Mięśniaków macicy nie leczy się w ciąży – rosną one wraz z rozwijającym się płodem. Jeśli są usytuowane w taki sposób, że nie wpływają na ułożenie płodu kobieta może rodzić siłami natury. Jeśli jednak istnieje ryzyko komplikacji podczas porodu lekarze zwykle zalecają wykonanie cesarskiego cięcia. Po porodzie mięśniaki można usunąć najwcześniej po upływie pół roku. Zalecane jest ich usunięcie przed kolejną ciążą, przy czym należy pamiętać, że usunięcie mięśniaków związane z otwarciem jamy macicy zawsze jest wskazaniem do cesarskiego cięcia, bowiem poród naturalny grozi pęknięciem macicy.

Autor: Redakcja