Czym jest niedoczynność kory nadnerczy?
Niedoczynność nadnerczy jest spowodowana niedoborem hormonu produkowanego przez korę nadnerczy – kortyzolu. Nazywa się go również hormonem stresu. Kortyzol odgrywa rolę w reakcji organizmu na stres, a ponadto reguluje ciśnienie tętnicze oraz poziom glukozy we krwi. Chorych nadnerczy nie należy lekceważyć, ponieważ skutki niedoboru kortyzolu mogą być szkodliwe.
Nadnercza są zlokalizowane powyżej nerek. Oprócz kortyzolu nadnercza produkują aldosteron oraz dehydroepiandrostendion. Podlegają kontroli przysadki mózgowej. Przysadka produkuje ACTH, czyli hormon adrenokortykotropowy, który pobudza wydzielanie kortyzolu przez nadnercza.
Pierwotna niedoczynność kory nadnerczy
Pierwotny niedobór hormonów wynika z uszkodzenia nadnerczy i nosi nazwę choroby Addisona. Może mieć ona podłoże autoimmunologiczne. Uszkodzenie nadnerczy może również wystąpić na skutek wad rozwojowych, nowotworów, stanów zapalnych, a także w wyniku długotrwałego przyjmowania niektórych leków.Najczęstszym objawem jest bardzo niskie ciśnienie krwi, a co za tym idzie – skłonność do zasłabnięć oraz nietolerancja wysiłku fizycznego. Bardzo częsta jest również utrata masy ciała oraz bóle mięśni i stawów. Może występować charakterystyczne zaciemnienie skóry, głównie dłoni.
Wtórna niedoczynność kory nadnerczy
Do wtórnej niedoczynności nadnerczy prowadzi niedobór hormonu ACTH produkowanego przez przysadkę. Może to wynikać z uszkodzenia lub zablokowania przysadki bądź z przyczyn autoimmunologicznych. Objawy są bardzo podobne do pierwotnej niedoczynności nadnerczy, jednak mają mniejsze nasilenie, a skóra jest bardzo blada (na dłoniach wręcz odbarwiona).Oprócz wyżej wymienionych przyczyn do chorób kory nadnerczy mogą prowadzić również infekcje bakteryjne, wirusowe oraz grzybicze, a także niektóre nowotwory czy nawet hemochromatoza.
Niedoczynność kory nadnerczy – objawy
Objawy przeważnie występują dopiero gdy zniszczeniu ulegnie około 90% kory nadnerczy. U osób, które nie są narażone na większe obciążenia psychiczne i fizyczne, przebieg może być skąpoobjawowy lub nawet bezobjawowy. Pod wpływem obciążenia organizmu może nastąpić tak zwany przełom nadnerczowy, który może prowadzić do śpiączki.Główne objawy niewydolności nadnerczy to:
- osłabienie,
- brak apetytu,
- utrata masy ciała,
- zmiany skórne – ściemnienie w przypadku niedoczynności pierwotnej oraz blada skóra w przypadku niedoczynności wtórnej,
- niskie ciśnienie,
- zmniejszone stężenie glukozy – hipoglikemia,
- bóle brzucha i nudności,
- chęć spożywania słonych pokarmów.
Niedoczynność kory nadnerczy – badania
Do diagnostyki niedoczynności kory nadnerczy wykorzystuje się test stymulacyjny z ACTH, który polega na oznaczeniu stężenia kortyzolu we krwi przed i po podaniu ACTH. W przypadku pierwotnej niedoczynności wyjściowe stężenie jest zmniejszone bądź znajduje się w normie, ale po podaniu ACTH nie wzrasta. Z kolei w przypadku wtórnej niedoczynności podanie ACTH skutkuje zwiększeniem stężenia kortyzolu we krwi.Lekarz może również zlecić rezonans magnetyczny oraz tomografię komputerową, mogące pomóc w wykryciu przerzutów nowotworowych. Badania immunologiczne wykrywają przeciwciała przeciwnadnerczowe, a RTG oraz USG jamy brzusznej mogą wykryć zwapnienia nadnerczy.
Niedoczynność kory nadnerczy – leczenie
Leczenie zależy od postaci niedoczynności nadnerczy. W leczeniu postaci pierwotnej wykorzystuje się glikokortykosteroidy, mineralokortykosteroidy lub androgeny, z kolei w postaci wtórnej lekiem z wyboru są glikortykosteroidy. Dodatkowe leczenie zależy od przyczyny choroby.Jak zmniejszyć ryzyko zachorowania?
Aby zmniejszyć ryzyko zachorowania, warto zastosować dwie zasady.- Unikać palenia papierosów, ponieważ nowotwory często dają przerzuty do przysadki lub nadnerczy.
- Wykonywać profilaktyczne szczepienia, na przykład przeciw gruźlicy, oraz z objawami gruźlicy od razu zgłaszać się do lekarza. Wczesne leczenie może wpłynąć na zmniejszenie ryzyka uszkodzenia nadnerczy.
Autor: Redakcja
