Obecny rozwój cywilizacji jest związany z postępem technicznym i naukowym, który upraszcza życie, ale niesie ze sobą także wiele negatywnych zjawisk i czynników. Należy do nich wzmożony rozwój chorób cywilizacyjnych, do których zaliczamy:
- choroby sercowo-naczyniowe (zawał, udar, miażdżyca);
- nadciśnienie;
- otyłość;
- cukrzycę;
- nowotwory.
Przyczyną istnienia tych chorób są najczęściej złe nawyki żywieniowe – wysokokaloryczne posiłki, pokarmy o dużej zawartości cukru i soli, zjadanie przetworzonych produktów pozbawionych witamin, błonnika i składników mineralnych oraz bardzo mała aktywność fizyczna.
Otyłość a cukrzyca
Nadwaga i otyłość stały się plagą XXI wieku, a co za tym idzie – są ściśle powiązane z rozwojem cukrzycy, przede wszystkim typu 2. Na podstawie przeprowadzonych badań szacuje się, że w samej Polsce nadwagę i otyłość ma prawie 2/3 społeczeństwa. O nadwadze mówimy, kiedy BMI wynosi więcej niż 25 punktów, a o otyłości – kiedy BMI przekracza 30 punktów. BMI to wskaźnik, którym jest mierzona rzeczywista masa ciała.
Sprawdź: Kalkulator BMI – oblicz swój wskaźnik masy ciała
BMI = ciężar ciała w kg / (wzrost w m)²
Kryteria oceny charakterystyki masy ciała są następujące:
| BMI | Charakterystyka masy ciała |
| 16 i mniej | III stopień niedowagi |
| 16,0 – 16,9 | II stopień niedowagi |
| 17,0 – 18,4 | I stopień niedowagi |
| 18,5 – 24,9 | Prawidłowa masa ciała |
| 25,0 – 29,9 | Nadwaga |
| 30,0 – 34,9 | I stopień otyłości |
| 30,5 – 39,9 | II stopień otyłości |
| 40 i więcej | III stopień otyłości |
Chcesz umówić wizytę u diabetologa?
Zobacz, gdzie ją zarezerwujesz w Świecie Zdrowia
Typy otyłości
W otyłości i nadwadze bardzo duże znaczenie ma ilość tkanki tłuszczowej i jej rozmieszczenie.
Medycyna rozróżnia następujące typy otyłości:
- otyłość tzw. typ gruszki (gynoidalna), w której tkanka tłuszczowa jest rozmieszczona w okolicach bioder, pośladków i ud – występuje częściej u kobiet;
- otyłość tzw. typ jabłka (androidalna), w której tkanka tłuszczowa jest rozmieszczona w okolicach ramion, brzucha i karku – występuje częściej u mężczyzn;
- otyłość uogólniona, w której tkanka tłuszczowa jest zwiększona we wszystkich częściach ciała.
Androidalny typ otyłości, czyli typ jabłka, stanowi największe zagrożenie zaburzeń gospodarki węglowodanowej. Nadmiar tkanki tłuszczowej trzewnej i zaburzenia gospodarki węglowodanowej mają wiele cech wspólnych.
Współzależność otyłości i cukrzycy jest powszechnie znana. Ale nadal nie znaleziono odpowiedzi na wiele podstawowych pytań. Nie wiemy na przykład, dlaczego nie wszyscy otyli zapadają na cukrzycę typu 2.
Występowanie otyłości przy cukrzycy typu 2.
U osób otyłych najważniejszymi czynnikami ryzyka wystąpienia cukrzycy typu 2. są:
- czas trwania otyłości;
- lokalizacja tkanki tłuszczowej;
- predyspozycje genetyczne;
- wiek;
- nieprawidłowy sposób odżywiania (spożywanie pokarmów wysoko przetworzonych o dużej zawartości energii, pochodzącej głównie z węglowodanów prostych i tłuszczów);
- zbyt mała aktywność fizyczna;
- dobre warunki ekonomiczne.
Wydaje się, że u osób otyłych podstawową rolę w rozwoju cukrzycy odgrywają: insulinooporność, tzn. zmniejszenie wrażliwości tkanek i narządów na insulinę, oraz zaburzenia metaboliczne związane ze stanem przedcukrzycowym i cukrzycą. Badania wykazują, że najmniej osób z cukrzycą występuje w grupie osób o BMI poniżej 25 punktów.
Częstość występowania cukrzycy typu 2. rośnie wraz ze wzrostem obwodu talii.
WHR = obwód talii w cm / obwód bioder w cm
Dla kobiet:
- WHR >0,8 – świadczy o otyłości typu jabłko;
- WHR <0,8 – świadczy o otyłości typu gruszka.
Dla mężczyzn:
- WHR >1 – świadczy o otyłości typu jabłko;
- WHR <1 – świadczy o otyłości typu gruszka.
Cukrzyca typu 2. zwykle ujawnia się w dojrzałym wieku i stanowi 90% wszystkich przypadków cukrzycy. Coraz częściej występuje jednak również u osób młodych, a nawet u dzieci, które są obciążone nadwagą lub otyłością. Za rozwój nadwagi i otyłości, jak już wspomniano powyżej, jest odpowiedzialna zła dieta, czyli nadmierna ilość spożywanego jedzenia o zbyt dużej wartości kalorycznej w stosunku do potrzeb naszego organizmu.
Osoby otyłe spożywają więcej kalorii, niż są w stanie zużytkować. Otyłość może jednak mieć też związek z zaburzeniami hormonalnymi (np. choroba Cushinga, niedoczynność tarczycy) lub zażywanymi lekami (np. sterydami).
Leczenie otyłości przy cukrzycy
Leczenie otyłości opiera się na redukcji masy ciała, która zwiększa wrażliwość na insulinę oraz poprawia przemianę materii.
Najskuteczniejszą metodą walki z dodatkowymi kilogramami jest tzw. ujemny bilans energetyczny, czyli zużywanie większej ilości energii, niż jest przyjmowana z jedzenia. Dieta redukcyjna dostarcza odpowiednio mniej kalorii do spożycia, ale jest jednocześnie zrównoważona pod względem zawartości składników odżywczych. Aby była skuteczna, powinna być dopasowana indywidualnie do konkretnego pacjenta oraz rozłożona w czasie. Musi jej też towarzyszyć wydatkowanie energii w postaci regularnej aktywności fizycznej.
Według zaleceń Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego za bezpieczny dla osoby z cukrzycą uważa się dzienny deficyt kaloryczny na poziomie 500–750 kcal.
Zmiany nawyków żywieniowych u osób dotkniętych nadwagą lub otyłością muszą być stałe. W przeciwnym wypadku uzyskanie obniżenia wagi i zaprzestanie stosowania diety może skutkować ponownym wzrostem wagi w postaci efektu jo-jo.
Redukcja musi być stopniowa, ale konsekwentna. W cukrzycy i stanach zagrożenia cukrzycą celem są przede wszystkim efekty metaboliczne, które powinny mieć charakter stały, długofalowy, a nie tylko doraźny. Dlatego u osób otyłych lub z nadwagą konieczna jest powolna redukcja masy ciała – tylko taka stabilna forma utraty kilogramów zabezpieczy przed nawrotem otyłości.
Redukcja wagi nie może też powodować zagrożeń, np. kwasicy. Musi odbywać się pod nadzorem lekarza lub dietetyka.
Chcesz umówić wizytę u dietetyka?
Zobacz, gdzie ją zarezerwujesz w Świecie Zdrowia
Uzyskanie obniżenia wagi ma pozytywne skutki w przebiegu cukrzycy. Glikemie się stabilizują, następuje lepsze wyrównanie choroby, często dochodzi do zmniejszania ilości zażywanych leków, modyfikacji dawek insuliny. Poprawia się wrażliwość na insulinę oraz zmniejsza insulinooporność. Według zaleceń PTD zmniejszenie masy ciała już o 5% w stosunku do masy ciała wyjściowej przynosi wymierną poprawę kontroli glikemii. Optymalnie jednak redukcja masy ciała powinna wynosić co najmniej 7%.
Zmniejszenie masy ciała nie tylko korzystnie wpływa na poprawę wyników glikemii, ale również przynosi szereg innych korzyści metabolicznych.
Co można zyskać dla zdrowia, kiedy zredukuje się masę ciała o 10 kg:
| Lipidy | zmniejszenie stężenia cholesterolu całkowitego do 10% zmniejszenie stężenia cholesterolu LDL do 15% zmniejszenie stężenia triglicerydów do 30% zwiększenie stężenia cholesterolu HDL do 8% |
| Ciśnienie krwi | skurczowe obniżenie do 10 mmHg rozkurczowe obniżenie do 20 mmHg |
| Cukrzyca | zmniejszenie stężenia glukozy na czczo o nawet 30–50% obniżenie HbA1c o nawet 15% redukcja ryzyka rozwoju cukrzycy >50% |
| Zgony | redukcja liczby zgonów ogółem o 20–25% redukcja liczby zgonów zależnych od cukrzycy o nawet 30–40% redukcja liczby zgonów zależnych od nowotworów o nawet 40–50% |
Biorąc pod uwagę takie wyniki, warto zadbać o swój prawidłowy wskaźnik masy ciała (prawidłową masę ciała). Redukcja masy ciała u osób z otyłością i nadwagą jest podstawą profilaktyki i leczenia nadciśnienia tętniczego, cukrzycy oraz dyslipidemii, a także niektórych nowotworów. Poza korzyściami metabolicznymi ubytek masy ciała prowadzi do poprawy ogólnego stanu zdrowia. Cofają się takie objawy, jak: zadyszka, uczucie ciężkości nóg, bóle stawów kolanowych i biodrowych, nadmierne pocenie, uczucie zmęczenia, chrapanie i inne. Unormowanie masy ciała wpływa również na poprawę naszego stanu psychicznego – ustępuje depresja, przygnębienie.
