Punkcja lędźwiowa – co to jest?
Punkcja lędźwiowa, nazywana też nakłuciem lędźwiowym, to inwazyjny zabieg, który polega na pobraniu płynu mózgowo-rdzeniowego do badania lub podaniu leku do kanału kręgowego. Celem punkcji może być także wykonanie znieczulenia (znieczulenie podpajęczynówkowe).
Zabieg odbywa się poprzez nakłucie kręgosłupa. W ramach punkcji lędźwiowej do przestrzeni podpajęczynówkowej kręgosłupa, między kręgi w odcinku lędźwiowym, wprowadzana jest igła punkcyjna. W tym odcinku można pobrać płyn mózgowo-rdzeniowy bez obawy, że zostanie uszkodzony rdzeń kręgowy.
Kiedy wykonuje się punkcję lędźwiową?
Wskazania do wykonania punkcji lędźwiowej dzieli się na diagnostyczne i terapeutyczne.
Wskazania diagnostyczne do wykonania punkcji lędźwiowej
Jednym z najważniejszym i zarazem najczęstszych wskazań do wykonania punkcji lędźwiowej jest podejrzenie zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych lub zapalenia mózgu, innymi słowy zakażenia ośrodkowego układu nerwowego. Badanie zleca się także w razie konieczności zbadania płynu mózgowo-rdzeniowego w przebiegu niezakaźnych chorób środkowego układu nerwowego, w przypadku drgawek z nieznanej przyczyny, a także przy podejrzeniu krwawienia do przestrzeni podpajęczynówkowej i przy neuropatiach.
Wskazania terapeutyczne do wykonania punkcji lędźwiowej
Nakłucie lędźwiowe wykonuje się także wtedy, gdy występuje konieczność dokanałowego padania leku, głównie przeciwnowotworowego chemioterapeutyku, rzadziej antybiotyku. Zabieg ten jest wykorzystywany też podczas wykonywania znieczulenia nadoponowego (tzw. znieczulenie podpajęczynówkowe). Metoda ta jest stosowana również celem obniżenia ciśnienia płynu mózgowo-rdzeniowego.
Punkcja lędźwiowa – przeciwwskazania
Przeciwwskazaniami do wykonania punkcji lędźwiowej są:
- objawy wzmożonego ciśnienia płynu mózgowo-rdzeniowego,
- guz ośrodkowego układu nerwowego, ropniak lub ropień,
- obrzęk mózgu,
- zmiany skórne w miejscu nakłucia,
- wady kręgosłupa,
- wady rdzenia kręgowego,
- zaburzenia krzepnięcia krwi,
- niewydolność krążeniowa lub oddechowa u niemowląt.
Ostateczną decyzję w kwestii wykonania nakłucia lędźwiowego podejmuje lekarz.
Jak się przygotować do punkcji lędźwiowej?
Punkcja lędźwiowa poprzedzana jest konsultacją lekarską i badaniami głównie obrazowymi takimi jak tomografia komputerowa (TK) i rezonans magnetyczny (MRI). Ważne jest też przeanalizowanie układu krzepnięcia krwi, by wykluczyć ewentualne problemy z nim związane. Badania diagnostyczne wykonuje się przede wszystkim celem potwierdzenia wskazań do nakłucia lędźwiowego, ale też wykluczenia przeciwwskazań typu obrzęk czy guz mózgu.
Nakłucie lędźwiowe – jak przebiega zabieg?
W trakcie punkcji lędźwiowej pacjent leży na boku lub siedzi z głową przygiętą do klatki piersiowej. Lekarz wyznacza odpowiedni punkt na plecach pacjenta, dezynfekuje wokół niego skórę, następnie wprowadza igłę do punkcji lędźwiowej, kierując ją nieco do góry, ku głowie pacjenta.
Czy punkcja lędźwiowa boli?
Pacjenci często obawiają się bólu związanego z punkcją lędźwiową. Zabieg tej jednak oprócz momentu, w którym lekarz wbija igłę w skórę, jest praktycznie bezbolesny. Ma jednak możliwe skutki uboczne, o których pacjent jest informowany jeszcze przed jego wykonaniem. Warto wspomnieć, że można dostać zwolnienie lekarskie po punkcji lędźwiowej.
Punkcja lędźwiowa – powikłania
Po punkcji lędźwiowej, tak jak i po każdym innym inwazyjnym zabiegu, mogą wystąpić pewne działania niepożądane. Do najczęstszych należy tzw. zespół popunkcyjny. Objawy zespołu popunkcyjnego występują w ciągu 24–48 godz. od zabiegu i dotyczą jedynie niewielkiej grupy pacjentów. U 70% pacjentów utrzymują się przez ok. 7 dni, ale są też przypadki, kiedy trwają miesiąc, a nawet i dłużej.
Zespół popunkcyjny – na czym polega?
Najczęstszym powikłaniem jest tzw. popunkcyjny ból głowy. Ból głowy po punkcji lędźwiowej jest mocny i bardzo uporczywy, często towarzyszą mu dodatkowe objawy takie jak światłowstręt czy nadwrażliwość na dźwięki oraz zapachy. Dodatkowo mogą wystąpić dolegliwości, takie jak: ból kręgosłupa, wymioty, nasilenie objawów oponowych.
Punkcja lędźwiowa – ile leżeć?
By uniknąć powikłań, należy przestrzegać zaleceń po zabiegu. Pacjent przez przynajmniej 12 godzin po punkcji lędźwiowej powinien leżeć płasko na wznak. W przypadku wystąpienia zespołu popunkcyjnego w przeszłości czas ten należy wydłużyć do 24 godzin. Jeśli badany nie zastosuje się do tego zalecenia, ryzyko wystąpienia silnego bólu głowy będzie bardzo duże.
Autor: Redakcja
