Ospa jest wywoływana przez bardzo zakaźnego wirusa ospy wietrznej i półpaśca. Najczęściej chorują na nią dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym, ale może też wystąpić u młodszych dzieci i u dorosłych, którzy nie przeszli jej w dzieciństwie.
U większości dzieci choroba przebiega łagodnie, jednak w przypadku niemowląt i dzieci z problemami zdrowotnymi, a także nastolatków, kobiet w ciąży oraz osób dorosłych jej przebieg bywa cięższy. W następstwie ospy wietrznej mogą pojawić się powikłania, takie jak nadkażenie bakteryjne wykwitów, zapalenie płuc, zapalenie ucha środkowego czy zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.
Szczepionki przeciw ospie
W Polsce jest dostępna szczepionka przeciwko ospie wietrznej zawierająca żywe wirusy (zmodyfikowane w taki sposób, by nie wywoływać choroby) oraz szczepionka poczwórnie skojarzona przeciwko odrze, śwince, różyczce i ospie wietrznej (MMRV). Szczepionka zabezpiecza przed objawami i powikłaniami choroby na całe życie lub – jeśli mimo zaszczepienia doszło do zachorowania, co zdarza się rzadko – łagodzi jej przebieg.
Czy szczepienie przeciw ospie jest obowiązkowe?
W Polsce szczepienie na ospę wietrzną jest obowiązkowe (a zarazem bezpłatne) tylko dla wybranych grup. Do pierwszej z nich należą dzieci zagrożone ciężkim przebiegiem choroby, które mają mniej niż 12 lat:
- z upośledzeniem odporności,
- z ostrą białaczką limfoblastyczną w okresie remisji,
- zakażone wirusem HIV,
- przed leczeniem immunosupresyjnym lub chemioterapią.
Szczepienie przeciw ospie jest również obowiązkowe dla osób do 12. roku życia z otoczenia dzieci znajdujących się w grupie ryzyka ciężkiego przebiegu choroby (o ile nie przeszły jej wcześniej).
Obowiązek szczepienia obejmuje też dzieci narażone na zakażenie ze względów środowiskowych:
- dzieci do 12. roku życia przebywające w: zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych, zakładach opiekuńczo-leczniczych, rodzinnych domach dziecka, domach dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży, domach pomocy społecznej, placówkach opiekuńczo-wychowawczych, regionalnych placówkach opiekuńczo-terapeutycznych oraz interwencyjnych ośrodkach preadopcyjnych,
- dzieci uczęszczające do żłobków lub klubów dziecięcych.
Warto zwrócić uwagę, że obowiązek szczepienia przeciw ospie nie obejmuje dzieci w przedszkolach.
Szczepienie przeciw ospie wietrznej zaleca się wszystkim osobom, które na nią nie chorowały i nie były wcześniej szczepione – szczególnie kobietom, które planują zajść w ciążę. Zalecenie to wynika z ryzyka ciężkiego przebiegu ospy wietrznej w ciąży i zakażenia płodu, mogącego prowadzić do wystąpienia u dziecka wrodzonego zespołu ospy wietrznej.
Szczepienie na ospę po kontakcie z chorym
Jeśli osoba, która nie chorowała na ospę ani nie była szczepiona, będzie miała bliski kontakt z chorym na ospę lub półpasiec (wspólne przebywanie w niewielkiej odległości w zamkniętym pomieszczeniu przez co najmniej godzinę), najprawdopodobniej ulegnie zakażeniu. O ile nie ma przeciwwskazań do szczepienia, zaleca się podanie tej osobie szczepionki najpóźniej 72–120 h po kontakcie z chorym. Szczepienie w takiej sytuacji nie zawsze zapobiega zachorowaniu, może jednak złagodzić przebieg choroby.
Schemat szczepienia
W przypadku szczepienia przeciw ospie podaje się 2 dawki szczepionki w odstępie minimum 6 tygodni. Optymalny odstęp czasowy między dawkami wynosi 3 miesiące.
Osobom, które rozpoczęły proces szczepienia, ale go nie ukończyły – tzn. otrzymały w przeszłości tylko jedną dawkę szczepionki – możliwie jak najszybciej należy podać drugą dawkę. Nie zaleca się rozpoczynania schematu szczepienia od początku.
Kiedy najlepiej zaszczepić dziecko przeciw ospie?
Szczepionkę przeciw ospie wietrznej można stosować od 9. miesiąca życia. Zaleca się jednak, aby zaczekać ze szczepieniem do momentu ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia. Szczepienie najlepiej wykonać między 12. a 18. miesiącem życia dziecka.
Czy szczepienie przeciw ospie jest skuteczne?
Po przyjęciu obu dawek szczepionki ponad 95% dzieci uniknie zachorowania na ospę wietrzną. Nawet jeśli dziecko zachoruje na ospę, najprawdopodobniej będzie ona miała łagodny przebieg. Szczepionka chroni więc przed ciężkimi objawami ospy, pozwala nabyć długotrwałą odporność i zmniejsza ryzyko wystąpienia półpaśca w przyszłości.
Przeciwwskazania do szczepienia na ospę wietrzną
Przeciwwskazaniem do szczepienia jest:
- ciężkie upośledzenie odporności,
- podejrzenie lub rozpoznanie nowotworu złośliwego krwi lub układu chłonnego,
- przyjmowanie leków osłabiających układ odpornościowy,
- wystąpienie w przeszłości uogólnionej ostrej reakcji alergicznej na neomycynę,
- wystąpienie w przeszłości reakcji alergicznej na jakikolwiek inny składnik szczepionki,
- leczenie krwią, osoczem, immunoglobulinami lub innymi preparatami krwi w okresie poprzedzającym szczepienie (zalecany odstęp pomiędzy podaniem preparatu a szczepieniem wynosi od 3 do 11 miesięcy w zależności od rodzaju preparatu),
- ciąża.
Przez 6 tygodni po szczepieniu nie należy podawać osobie zaszczepionej preparatów kwasu acetylosalicylowego (np. aspiryna, polopiryna).
Szczepionka przeciw ospie – cena
Co, jeśli chcemy zaszczepić przeciw ospie swoje dziecko, mimo że nie należy ono do żadnej z grup objętych obowiązkiem szczepienia? W takim przypadku aby otrzymać szczepionkę, należy poprosić lekarza o receptę. Za jedną dawkę szczepionki przeciw ospie zapłacimy ok. 250 zł. Cena może się różnić w zależności od apteki.
Bibliografia:
Gajewski P. (red.), Interna Szczeklika, Medycyna praktyczna, Kraków 2020, s. 2523, 2530.
Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 26 października 2020 r. w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na rok 2021, Dz.Urz.MZ.2020.90.
Polecane artykuły:
