Tak samo jak w przypadku uzależnień chemicznych, u osoby uzależniającej się od hazardu czy od internetowych gier komputerowych, rozwijają się podobne cechy uzależnienia, to znaczy powolne zastępowanie przez uzależniające aktywności innych ważnych wcześniej dla danego człowieka działań, ról i zainteresowań. Kolejną cechą jest konieczność coraz dłuższego wykonywania uzależniających czynności – osoby chore spędzają na hazardzie czy grach internetowych coraz więcej czasu, zwykle jednocześnie zaprzeczając udziałowi w tego typu czynnościach. Często ukrywają uzależniające aktywności przed otoczeniem, co możliwe jest tylko do pewnego stopnia. Kiedy kontrola nad nałogiem przestaje być możliwa, konsekwencje przerastają możliwość ich ukrycia przed rodziną, otoczeniem czy pracodawcą i zaczynają być problemem zdrowotnym.
Kolejną cechą uzależnień behawioralnych, przypominającą uzależnienia chemiczne, jest pojawianie się złego samopoczucia w okresach, kiedy taka osoba nie uprawia gier hazardowych albo nie gra w internetowe gry komputerowe. Objawy te możemy nazywać jak w uzależnieniach chemicznych objawami abstynencyjnymi. Często w dyskusjach między lekarzami podkreślamy to, że w przeciwieństwie do uzależnień od substancji chemicznych objawy abstynencyjne uzależnień behawioralnych nie są charakterystyczne dla danego uzależnienia, co odróżnia na pewno uzależnienia behawioralne od uzależnień chemicznych.
Uzależnienia behawioralne nie omijają osób w starszym wieku. Jak każde uzależnienie sięganie po daną substancję czy wykonywanie uzależniającej czynności odgrywa zwykle jakąś ważną rolę w życiu danego człowieka. Może pomagać uciec od innych nieprzyjemnych emocji, od lęku, problemów, pustki czy nudy. Może więc być formą ucieczki. Może również zastępować w życiu brak czegoś ważnego, zwykle brak zaspokojenia ważnych dla człowieka potrzeb. Takie psychologiczne znaczenie, jakie uzależnienie behawioralne pełni w życiu danego człowieka jest ważne w psychoterapii tych uzależnień, kiedy zidentyfikowanie roli i problemu, w którym pomaga uzależnienia daje możliwość zajęcia się nim bezpośrednio i rozwiązaniem go. Ma to bardzo ważną rolę szczególnie dla zapobiegania nawrotom tych uzależnień.
Uzależnienie behawioralne może być również konsekwencją problemów psychicznych na przykład zaburzeń lękowych albo depresji. W tym przypadku uzależnienie jest często próbą ucieczki przed cierpieniem psychicznym i próbą uwolnienia się od problemu psychiatrycznego. Z czasem taka strategia radzenia sobie może się utrwalać i prowadzić do uzależnienia.
Najlepiej zbadane są uzależnienia od hazardu i gier komputerowych – zostały już zaakceptowane przez środowisko lekarzy jako zaburzenia psychiczne. Inne uzależnienia behawioralne są nadal badane i wiedza o nich jest ciągle zbyt mała. Uzależnień behawioralnych może być wiele – np. od Internetu, smartfona, pracy, zakupów, ćwiczeń fizycznych, seksu czy od opalania się (tanoreksja).
Leczenie uzależnień – metody
Podejmowane są już próby leczenia tych nowych uzależnień – opiera się ono bardziej na psychoterapii, częściej grupowej niż indywidualnej oraz na próbach leczenia lekowego. W zakresie psychoterapii można mówić, podobnie jak w leczeniu uzależnień chemicznych, o dwóch fazach leczenia. Pierwsza faza to leczenie objawów abstynencyjnych – nazywamy tę fazę detoksykacją. Złe samopoczucie, spowodowane zaprzestaniem na przykład gier hazardowych powoduje często znaczny niepokój czy irytację, albo zaburzenia koncentracji uwagi, niestabilność emocjonalną, lęk czy problemy ze snem. W drugiej fazie leczenia odwykowego terapeuta pracuje nad rozwinięciem motywacji do leczenia u osoby uzależnionej. Pacjenci uczą się jak radzić sobie z głodem, czyli trudną do opanowania chęcią powrotu do czynności uzależniającej. Jest to ważne w sytuacjach, kiedy osoba, która zachowuje abstynencję np. od hazardu znajdzie się w środowisku lub otoczeniu związanym z hazardem. Musi wiedzieć jak się zachować w takiej sytuacji, jak odmówić. W czasie terapii pacjent taki ma okazję przetrenować te strategie.
W psychoterapii uzależnień ważne jest rozwiązanie problemów, przed którymi nałóg pozwalał pacjentowi uciec. Jeżeli problemem tym była depresja czy zaburzenia lękowe – należy je leczyć. Z różnych szkół psychoterapii dobre efekty przy wielomiesięcznym leczeniu ma terapia poznawczo–behawioralna. Skuteczną interwencją doraźną jest również tak zwany dialog motywujący. Może on mieć formę na przykład piętnastominutowych konsultacji telefonicznych. Często jest to bardzo skuteczne.
Leki w leczeniu uzależnień behawioralnych
Medycyna jeszcze nie ma wielu informacji na temat możliwości lekowego leczenia uzależnień behawioralnych. W leczeniu uzależnienia od hazardu pewną skuteczność daje stosowanie nalmefenu, substancji zmniejszającej przyjemność związaną z wykonywaniem czynności uzależniającej. Nalmefen stosowany jest również w leczeniu wspomagającym uzależnienie od alkoholu. W uzależnieniu od internetowych gier komputerowych jako leki wspomagające skuteczne mogą być escitalopram, lek przeciwdepresyjny i przeciwlękowy, działający w mózgu człowieka na układ serotoninowy oraz bupropion, lek przeciwdepresyjny działający w mózgu na układ dopaminowy i noradrenalinowy. Bupropion stosuje się również z powodzeniem jako lek wspomagający leczenie uzależnienia od nikotyny.
Jak w przypadku każdego uzależnienia najważniejsze dla sukcesu jest zachowanie długotrwałej abstynencji. Osoby uzależnione behawioralnie mogą być również uzależnione od substancji chemicznej. Co więcej, po wyleczeniu z uzależnienia chemicznego pacjenci często uzależniają się od jakiejś czynności – mówimy w takim przypadku o zastąpieniu jednego uzależnienia drugim, ale samo uzależnienie jako problem pacjenta nadal się utrzymuje. Dlatego warto zwrócić uwagę na to, czy osoba po skutecznym wyleczeniu z jednego uzależnienia behawioralnego szybko nie uzależni się od innego uzależnienia behawioralnego albo od jakiejś substancji chemicznej.
