Aspartam został odkryty w 1965 roku, a Komitet Naukowy UE ds. Żywności (SCF) dopuścił go do użytku w roku 1984. Jest on dwupeptydem zbudowanym z kwasu asparaginowego i estru metylowego fenyloalaniny. Na produktach oznaczony jest symbolem E 951. Ma postać białego (lub prawie białego) krystalicznego proszku. W organizmie człowieka metabolizowany jest do kwasu asparaginowego, fenyloalaniny i niewielkiej ilości metanolu.
Właściwości aspartamu
Szacuje się, że aspartam stosowany jest w blisko 5 000 produktów, a jego wytwarzanie sięga 10 000 ton rocznie. Znajdziemy go zarówno w niskokalorycznych napojach, gumach do żucia oraz drażetkach, jak i produktach farmaceutycznych, jogurtach, wędlinach i rybach. Taką powszechność zapewnia mu szereg jego właściwości, wśród których na szczególną uwagę zasługują:
- intensywność słodzenia wynosząca od 160 do 200 – sprawia ona, że nie uznajemy jego kaloryczności; aspartam dostarcza bowiem dokładnie tyle samo energii ile glukoza (4 kcal/g), ale dodajemy go w znacznie mniejszych ilościach;
- działanie wzmacniające i utrwalające smak i aromat owocowy, zwłaszcza owoców cytrusowych – jego trwałość wzrasta bowiem ze spadkiem pH;
- brak posmaku.
Niemniej cechuje go także:
- nietrwałość w wysokich temperaturach – na skutek rozkładu na wolne aminokwasy aspartam traci właściwości słodzące; nie nadaje się zatem do słodzenia wypieków.
Czy aspartam jest bezpieczny? Aspartam a cukrzyca
Dopuszczalne dzienne spożycie (ADI) aspartamu Wspólny Komitet Ekspertów FAO/wHO ds. Dodatków do Żywności (JECFA) i wspomniany już SCF ustaliły na 0–40 mg/kg masy ciała na dobę. Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) dopuszcza natomiast nieco wyższe jego wartości – do 50 mg/kg mc/d – przez osobę ważącą 60 kg są one osiągane na skutek wypicia 8 szklanek herbaty osłodzonej aspartamem. Ze względu na zawartość fenyloalaniny jest on natomiast całkowicie niewskazany dla osób cierpiących na fenyloketonurię.
Ponadto w temperaturze powyżej 40 stopni Celsjusza (czyli znacznie niższej niż temperatura gorącej herbaty) aspartam może ulegać przemianie do diketopiperazyny, która wykazuje właściwości toksyczne. To właśnie temu związkowi zarzuca się powodowanie wielu niekorzystnych następstw zdrowotnych.
Wśród zgłaszanych przez konsumentów skutków spożycia aspartamu pojawiają się:
- zmęczenie,
- bezsenność,
- chroniczne bóle głowy,
- częstoskurcz serca,
- przybieranie na wadze,
- nudności,
- wysypki,
- szum w uszach,
- utrata słuchu,
- problemy ze wzrokiem,
- utrata smaku,
- bóle stawów.
Warto jednak dodać, że wyniki ostatnich badań przeprowadzonych u ludzi nie potwierdziły, by spożywanie aspartamu zwiększało ryzyko niektórych nowotworów. W związku z tym Polskie Towarzystwo Badań nad Otyłością i Polskie Towarzystwo Diabetologiczne potwierdzają, że stosowanie niskokalorycznych substancji słodzących – w tym aspartamu – jest bezpieczne, i rekomendują zastępowanie nimi sacharozy przez osoby z nadwagą i otyłością, zwłaszcza w sytuacji występowania nieprawidłowej glikemii na czczo, nietolerancji glukozy i cukrzycy typu 2. Spożycie aspartamu nie wpłynie na wydzielanie insuliny i nie dostarczy żadnych kalorii. Niemniej decydując się na słodzenie napojów i deserów aspartamem, zawsze należy pamiętać, by zachować w tym umiar i rozsądek.
