Badania dna oka – wskazania, przygotowanie, przebieg badania

Badanie dna oka – na czym polega

Badanie dna oka pozwala wykryć szereg nieprawidłowości narządu wzroku, ale także zaburzenia neurologiczne, nadciśnienie tętnicze, jak i liczne schorzenia przewlekłe. Istnieje wiele wskazań do przeprowadzenia tego badania, w tym przede wszystkim osłabienie ostrości wzroku lub nieprawidłowe widzenie barw. Decyzję o skierowaniu na badanie dna oka podejmuje lekarz okulista na podstawie wywiadu z pacjentem. Także lekarze innych specjalizacji mogą zadecydować o konieczności wykonania badania, w tym diabetolog i neurolog. Bardzo często na oftalmoskopię kierowane są kobiety w ciąży, zwłaszcza w III trymestrze.

Badanie dna oka jest krótkie i trwa zaledwie kilka, maksymalnie kilkanaście minut. Za pomocą specjalistycznych narzędzi okulista ocenia tylny odcinek oka. Dokładnej obserwacji podlegają poszczególne struktury gałki ocznej, w tym siatkówka, plamka żółta, naczynia krwionośne i tarcza nerwu wzrokowego. Łącząc wyniki badania dna oka z historią chorobową pacjenta, lekarze mogą podjąć się dalszej diagnostyki w określonym kierunku. A to z kolei daje szansę na wdrożenie skutecznego leczenia – zarówno farmakologicznego, jak i operacyjnego. Wziernikowanie dna oka wykonywane jest również jako jedno ze sposobów monitorowania postępów leczenia.

Warto podkreślić, że badanie dna oka powinno być także wykonywane profilaktycznie. Dotyczy to przede wszystkim osób po ukończeniu 40. roku życia – minimum raz na 2 lata – a młodszych – raz na 3 lata. Osoby, które chorują przewlekle na takie schorzenia jak cukrzyca, miażdżyca, nadciśnienie tętnicze, powinny wykonywać oftalmoskopię minimum raz w roku.

Badania dna oka – na czym polega badanie?

Badanie dna oka ma na celu ocenę poszczególnych struktur narządu wzroku. Wykonuje się je rutynowo, nie tylko podczas doboru szkieł korekcyjnych. Na czym dokładnie polega to badanie?

W pierwszym kroku okulista przeprowadza szczegółowy wywiad z pacjentem. Dotyczy on przede wszystkim jakości widzenia, ewentualnych problemów ze wzrokiem, a także faktu występowania innych chorób, w tym przede wszystkim przewlekłych. W kolejnym kroku konieczne jest zakropienie oka w celu rozszerzenia źrenicy. Do tej czynności wykorzystuje się atropinę, hamującą działanie przywspółczulnego układu nerwowego. Po wprowadzeniu atropiny do oka obraz staje się rozmyty, a u pacjenta występuje światłowstręt. Z tego też względu po badaniu nie wolno prowadzić samochodu.

Gdy źrenice są już rozszerzone, okulista wpuszcza do oka wiązkę światła, która sprawia, że dno oka, wraz ze wszystkimi strukturami, jest dobrze widoczne. Wybór metody i narzędzi za pomocą których wykonywane jest badanie leży w gestii lekarza i uzależnione jest od jego doświadczenia i dostępności do zaawansowanych technologicznie narzędzi.

Obecnie badanie dna oka przeprowadza się za pomocą kilku metod:

• oftalmoskopia tradycyjna – okulista wykorzystuje do badania małe, elektryczne urządzenie, które w wyglądzie przypomina większy długopis. Generuje ono wiązkę światła, za pomocą której możliwe jest zbadanie oka z kilku centymetrów. Warto jednak podkreślić, że obraz dna oka powinien zostać odpowiednio powiększony. Do tego celu stosuje się specjalne okulary, które zakłada się pacjentowi,
• przy użyciu wziernika Fisona – lekarz wyposażony jest w swego rodzaju kask, który został wyposażony w soczewki i filtry. Ma to ułatwić analizę poszczególnych elementów narządu wzroku,
• przy użyciu soczewki Volka – soczewka ta umieszczona jest bardzo blisko oka pacjenta, co pozwala na uzyskanie wyraźnego i znacznie powiększonego obrazu. Okulista często wspomaga się także mikroskopem szczelinowym.

Badanie dna oka – wziernikowanie bezpośrednie

Jednym z rodzajów badania dna oka jest wziernikowanie bezpośrednie. W tym przypadku korzysta się z wziernika ocznego (oftalmoskopu), kieruje do oka pacjenta światło, które oświetla dno oka. Dzięki temu badanie może być użyteczne w diagnostyce miażdżycy, cukrzycy i nadciśnienia – rozpoznanie zmian, chorób błony naczyniowej czy plamki żółtej możliwe jest już w trakcie badania.

Badanie dna oka – wziernikowanie pośrednie

Badanie dna oka metodą oftalmoskopii pośredniej wykonuje się za pomocą soczewki skupiającej o dużej mocy – w zależności od mocy soczewki okulista widzi z odległości powiększony i odwrócony obraz dna oka.

Badanie dna oka – funduskamer Non-mydriatic

To najnowocześniejsza metoda badania dna oka, w przebiegu której nie jest koniecznie stosowanie kropli rozszerzających źrenice. Metoda ta może być stosowana tylko u osób, u których źrenica ma średnicę większą niż 2,5 mm. Urządzenie pozwala na wykonanie kolorowego zdjęcia dna oka, dzięki czemu możliwa jest szczegółowa analiza diagnostyczna narządu wzroku. W Polsce metoda badania dna oka z wykorzystaniem funduskamerów Non-mydriatic stosowana jest od kilku lat.

Potencjalne przyczyny odchyleń od normy

Nieprawidłowości podczas badania dna oka mogą świadczyć o licznych schorzeniach. Upośledzenia strukturalne i/lub funkcjonalne poszczególnych struktur narządu wzroku mogą świadczyć m.in. o:

• cukrzycy,
• miażdżycy,
• nadciśnieniu tętniczym,
• epizodzie udaru mózgu,
• jaskrze,
• odwarstwieniu się siatkówki,
• uszkodzeniach plamki żółtej,
• guzie mózgu,
• białaczce,
• anemii.

Badania dna oka – wskazania do wykonania badania

Na badanie dna oka należy zgłosić się w przypadku:

• chorowania na schorzenia przewlekłe, w tym przede wszystkim cukrzycę, miażdżycę lub nadciśnienie tętnicze,
• osłabienia ostrości wzroku,
• ubytków w polu widzenia,
• zaburzenia widzenia barw,
• zeza,
• po epizodzie udaru mózgu,
• chorób ośrodkowego układu nerwowego,
• urazów głowy,
• nawracających bólów głowy,
• przy wadzie wzroku powyżej 3,5 dioptrii,
• występowania zaburzeń równowagi.

Badanie dna oka powinno wykonywać się w ramach profilaktyki, zwłaszcza po 40. roku życia.

Wskazaniem do wykonania badania jest wada wzroku powyżej -8 dioptrii u kobiet ciężarnych. Tak duża krótkowzroczność znacznie zwiększa ryzyko odwarstwienia siatkówki podczas porodu i jest wskazaniem do cięcia cesarskiego.

Badania dna oka – przeciwwskazania

Nie istnieją poważne przeciwwskazania do wykonania badania dna oka. Niektórzy pacjenci mogą jednak doświadczać pewien dyskomfort związany z podaniem atropiny. Efekt jej działania u niektórych może powodować niewielkie nudności.

Badania dna oka – przygotowanie do badania

Pacjent zgłasza się do okulisty na badania dna oka ze skierowania jego samego lub innego lekarza. Na samo badanie warto zgłosić się nieco wcześniej, ponieważ konieczne jest podanie kropel do oczu. Rozszerzenie się źrenic pod wpływem atropiny może trwać od kilku do kilkunastu minut. Należy poinformować lekarza o wszystkich reakcjach uczuleniowych.

Badania dna oka – przebieg badania

Badanie dna oka trwa na ogół od 20 do 50 minut. Wszystko uzależnione jest od reakcji źrenicy na podanie atropiny. Lekarz bada dno oka za pomocą jednej z 3 wybranych metod. Całość jest całkowicie bezbolesna i bezinwazyjna.

Badania dna oka – skutki uboczne i powikłania

Badanie dna oka nie zwiąże się z żadnymi poważnymi powikłaniami ani skutkami ubocznymi. Należy jednak pamiętać, aby po badaniu nie prowadzić samochodu ani innych pojazdów, a także pracować przy komputerze. Działanie atropiny następuje po ok. 6 godzinach od zastosowania. W słoneczny dzień warto mieć ze sobą okulary przeciwsłoneczne.

Czy po badaniu dna oka można prowadzić samochód?

Po badaniu dna oka ze względu na zaburzenia widzenia po podaniu atropiny nie można prowadzić samochodu.

Ile trwa badanie dna oka?

Badanie dna oka trwa od 5 do 15 minut.

Badanie dna oka – ceny

Cena prywatnego badania dna oka zależy od metody oraz przychodni, w której wykonywane jest badanie. Zazwyczaj jest to wydatek od 50 do 200 zł.

Badanie dna oka – wyniki

Wyniki badania dna oka najczęściej otrzymuje się nawet w czasie badania – podobnie jak np. w czasie badania USG lekarz ocenia na bieżąco stan oka.

Badanie dna oka w ciąży – czy jest bezpieczne?

Badanie dna oka jest badaniem często pomijanym w okresie ciąży – co nie znaczy, że nie jest ważne. O konieczności wykonania badania dna oka powinien powiadomić lekarz prowadzący ciążę. Badanie powinno być wykonane szczególnie w przypadku ciężarnych w grupie ryzyka odwarstwienia siatkówki w trakcie porodu (np. u kobiet w ciąży z wysoką krótkowzrocznością) – umożliwia określenie kondycji oka i wczesnego wykrycia zmian degeneracyjnych na obwodzie siatkówki.