Jaskra jest chorobą, która rozwija się powoli i często przez długi czas nie daje żadnych objawów. Schorzenie uszkadza nieodwracalnie nerw wzrokowy, prowadząc do całkowitej ślepoty. W Polsce chorych na jaskrę jest ponad 800 tysięcy, a na całym świecie – prawie 70 milionów, z których aż około 7 milionów utraciło całkowicie wzrok.
Przyczyny jaskry
Przyczyną rozwijania się jaskry jest zbyt wysokie ciśnienie w gałce ocznej. W przedniej komorze oka krąży przejrzysta, wodnista ciecz, która zapewnia właściwe ciśnienie wewnątrz gałki. W przypadku jaskry przepływ cieczy zostaje zaburzony, a ciśnienie w oku stopniowo wzrasta, uszkadzając w ten sposób nerw wzrokowy.
Na rozwój jaskry szczególnie narażeni są chorzy na cukrzycę, miażdżycę, nadciśnienie tętnicze, pacjenci z podwyższonym cholesterolem, częstymi migrenami, a także osoby, u których jaskra występowała w rodzinie. Bardzo często jaskra rozwija się u krótkowidzów ze zmianami w siatkówce i naczyniówce oka oraz u osób narażonych na przewlekły stres.
Objawy jaskry
Do objawów jaskry zaliczamy:
- widzenie tzw. aureoli (halo) wokół źródeł światła,
- znaczne pogorszenie wzroku,
- częste zaczerwienienie oka,
- rozmyta tęczówka oka, zwłaszcza u noworodków (jaskra wrodzona),
- ból oka,
- zwężenie pola widzenia (tzw. widzenie tunelowe).
Zdarza się, że u osób, u których rozwija się jaskra, pojawiają się nudności i wymioty.
Rodzaje jaskry
Jaskra jest chorobą niejednolitą. U pacjentów może wystąpić:
- Jaskra pierwotna otwartego kąta (najbardziej powszechna) – chory nie zauważa żadnych niepokojących symptomów, a tymczasem ciśnienie wewnątrz gałki ocznej rośnie, uszkadzając nerw wzrokowy. Przyczyną powstania jest zła praca struktur odpowiadających za odpływ cieczy z oka.
- Jaskra z prawidłowym ciśnieniem wewnątrzgałkowym (rzadsza) – przy prawidłowym ciśnieniu w gałce ocznej następuje uszkodzenie nerwu wzrokowego.
- Jaskra zamkniętego kąta – ten typ jaskry rozwija się u pacjentów, u których doszło do całkowitego zamknięcia kanału, którym ciecz wpływa do gałki ocznej i z niej wypływa. Zazwyczaj przy chorobie dochodzi do tzw. ostrego ataku jaskry, który objawia się bólem głowy, nudnościami, drażliwością gałki ocznej. Ciśnienie w oku jest bardzo wysokie – należy natychmiast zgłosić się do lekarza.
- Jaskra wtórna – wywołana inną chorobą oka (m.in. nowotworem), długotrwałym stosowaniem sterydów lub urazem.
- Jaskra wrodzona – jaskra, która rozwija się u niemowląt i małych dzieci, zazwyczaj całkowicie uszkadzając nerw wzrokowy. Uważa się, że ten typ jaskry jest dziedziczny; to on najczęściej doprowadza do całkowitej utraty wzroku.
Zapobieganie jaskrze
Jedyna metoda zapobiegania jaskrze to regularna kontrola wzroku u okulisty. Wczesne wykrycie choroby opóźnia proces uszkadzający nerw wzrokowy. Jaskra jest nieuleczalna, ale dobrze prowadzona pozwala na normalne życie.
Kiedy wykonać badania w kierunku jaskry?
- Osoby powyżej 40. roku życia, u których nie stwierdzono czynników ryzyka rozwoju jaskry, powinny wykonywać badania profilaktyczne co 2 lata.
- Osoby powyżej 40. roku życia, u których stwierdzono występowanie czynników ryzyka rozwoju jaskry, powinny wykonywać badania profilaktyczne raz w roku.
Badania w diagnozie jaskry
Do wykrycia jaskry stosuje się wiele badań, które pozwalają na sprawdzenie ostrości wzroku, a także innych aspektów. Lekarz wykonuje badanie dna oka, które pozwala określić, czy są zmiany w okolicy nerwu wzrokowego. Poza tym mierzy ciśnienie wewnątrz gałki ocznej (tonometria), dokonuje pomiaru grubości rogówki (pachymetria), bada kąt przesączania (gonioskopia pośrednia). Bada także pole widzenia, czyli wykonuje perymetrię komputerową.
W celu diagnozy jaskry wykonuje się także szczegółową ocenę struktur przedniego odcinka gałki ocznej, czyli optyczną koherentną tomografię przedniego odcinka oka (AS-oCT), trójwymiarowe obrazowanie struktur przedniego odcinka gałki ocznej oraz ocenę grubości warstwy włókien nerwowych i kompleksu komórek zwojowych siatkówki za pomocą optycznej koherentnej tomografii (OCT).
Wyniki badań obrazowych należy zatrzymać, ponieważ są one bardzo pomocne przy kontrolowaniu rozwoju choroby lub jej podejrzeniu.
Leczenie jaskry
Sposób leczenia jaskry zależy od rodzaju jaskry i jej nasilenia. Lekiem pierwszego wyboru są krople do oczu, które obniżają ciśnienie poprzez hamowanie wydzielania cieczy wodnistej lub zwiększanie jej przepływu, aby mogła swobodnie krążyć. Niestety krople przeciwjaskrowe mają wiele skutków ubocznych, do których zaliczamy zaczerwienienie oka, silne pieczenie i podrażnienie oka oraz rozmazane widzenie.
W przypadku tego rodzaju kropel bardzo ważna jest poprawna aplikacja. Nie powinno się wkraplać ich do wewnętrznego kącika ani mrugać. Czynność ta sprawia, że krople są rozprowadzone do dróg łzowych, więc nie mają możliwości, by dostać się w głąb oka.
Bez względu na rodzaj jaskry należy pamiętać o regularnych badaniach – kontroli ciśnienia wewnątrzgałkowego co 2 miesiące, badaniu pola widzenia minimum 6 razy w ciągu dwóch pierwszych lat leczenia i badaniu OCT 2–3 razy w roku przez pierwsze 2 lata terapii.
Leczenie chirurgiczne jaskry jest ostatecznością, a polega ono na umożliwieniu wypłynięcia wodnistej cieczy z przedniej komory oka. Do zabiegów chirurgicznych przy leczeniu jaskry zaliczamy zabiegi laserowe oraz operacje.
Jaskra a zaćma
Zaćma, inaczej katarakta, powoduje zmętnienie soczewki oka. Leczy się ją tylko operacyjnie, natomiast nieleczona może, podobnie jak jaskra, powodować ślepotę. Zaćma często występuje jako powikłanie jaskry albo cukrzycy. Zazwyczaj przy rozwoju katarakty obraz widzenia staje się rozmyty, bardzo szybko postępuje krótkowzroczność, pojawia się podwójne widzenie przy patrzeniu jednym okiem. Nie występuje natomiast ból oczu.
Aby zapobiec całkowitej utracie wzroku, przy obu schorzeniach fundamentalne znaczenie ma diagnostyka i regularne badania,
