Brzuch dzielimy na nadbrzusze, śródbrzusze i podbrzusze. Podbrzusze to część znajdująca się poniżej poprzecznej linii poprowadzonej na wysokości pępka. Składa się z trzech obszarów: okolicy pachwinowej lewej oraz prawej i położonej centralnie okolicy łonowej. Niżej znajduje się okolica moczowo-płciowa. W podbrzuszu umiejscowione są żeńskie organy rozrodcze, pęcherz moczowy, a także narządy układu trawiennego – jelito cienkie i jelito grube. Ponadto w tej części ciała przebiegają żyły i tętnice biodrowe.
Głównymi elementami układu kostnego są: kość biodrowa, kość kulszowa, kręgi krzyżowe i lędźwiowe kręgosłupa. W podbrzuszu znajduje się także największy splot nerwowy człowieka – splot krzyżowy – oraz część mięśni brzucha i mięśni grzbietowych.
Jak widać, już sama budowa tej części ciała wskazuje, że źródeł bólu podbrzusza może być wiele i mogą one być ze sobą powiązane.
Ból w podbrzuszu – przyczyny i źródła
Dlaczego podbrzusze boli? Aby odpowiedzieć na to pytanie, najlepiej udać się do lekarza lub skonsultować się z nim w trakcie teleporady.
Specjalista może zapytać:
- w której dokładnie części podbrzusza zlokalizowany jest ból (np. z lewej czy z prawej strony, ból poniżej pępka),
- jaki jest charakter bólu (np. kłujący, ostry, tępy),
- czy ból promieniuje,
- czy ból jest ciągły czy nawracający, jak często się zdarza i czy ustępuje samoistnie.
Bóle w podbrzuszu można podzielić ze względu na układy w ciele człowieka, z którymi związane są dolegliwości:
- ból podbrzusza i problemy z układem rozrodczym,
- ból w podbrzuszu i układ moczowy,
- ból podbrzusza i choroby układu trawiennego,
- bóle w podbrzuszu na tle neuropsychologicznym,
- ból podbrzusza i problemy z układem ruchu.
Czytaj więcej: Ból brzucha z lewej strony, ból żołądka, ból brzucha z prawej strony. Co oznacza?
Ból podbrzusza w problemach układu rozrodczego
Najpowszechniejsza grupa dolegliwości związana z bólami w podbrzuszu dotyczy cyklu menstruacyjnego oraz problemów o charakterze ginekologicznym, w tym ciąży.
Zespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS)
Występuje na około tydzień przed menstruacją, a ból podbrzusza należy do typowych objawów. Ponadto PMS wiąże się z uczuciem zmęczenia, rozdrażnienia, zmiennością nastrojów. W przypadku nasilenia objawów, w tym wzmożonego bólu w podbrzuszu, należy skonsultować się z lekarzem. Może on zlecić leczenie przeciwbólowe, antydepresantami, tabletkami lub zastrzykami antykoncepcyjnymi lub lekami moczopędnymi.
Ból podbrzusza podczas menstruacji
Bóle w podbrzuszu to typowy objaw towarzyszący miesiączce. Dolegliwości mają charakter skurczów i mogą promieniować w kierunku dolnych partii pleców. Objawy współwystępujące z bólem w podbrzuszu to: zaburzenia nastroju, ogólne uczucie zmęczenia i rozbicia, senność, nudności, biegunka, wymioty, a także zatrzymanie wody w organizmie. Bóle podbrzusza towarzyszące miesiączce warto na początek łagodzić ciepłymi okładami, piciem ziołowych naparów, lekkostrawną dietą oraz po prostu relaksem – także aktywnym. W przypadku nasilonych objawów stosuje się leki z grupy NLPZ, ewentualnie kwas acetylosalicylowy (uwaga – może wzmagać krwawienia), a także leki rozkurczowe z drotaweryną i środki antykoncepcyjne. Konieczna jest jednak konsultacja z lekarzem, ponieważ wyjątkowo bolesne menstruacje mogą być objawami choroby.
Endometrioza
W tym przypadku ból podbrzusza jest zbliżony do tego podczas miesiączki, może jednak występować niezależnie od faz cyklu. Wynika z rozrostu błony śluzowej macicy poza jamą macicy. Ból podbrzusza występuje regularnie, pojawia się dodatkowo w okolicach pachwin i rzadziej w okolicach odbytu. Dodatkowe objawy to obfite i przedłużające się miesiączki, krwawe plamienia, niewielkie ilości krwi w moczu i kale, ból podczas stosunku oraz podczas oddawania moczu i wypróżnień. W przypadku takich objawów należy zgłosić się do lekarza. W zależności od etapu rozwoju choroby stosuje się leczenie farmakologiczne (środki antykoncepcyjne, gestageny i leki hamujące wydzielanie gonadotropiny), chirurgiczne, a także skojarzone.
Ból owulacyjny
Ból w podbrzuszu może pojawić się podczas owulacji, w połowie cyklu miesiączkowego, i utrzymywać się nawet do kilku dni. Jego cechą charakterystyczną jest kłucie i promieniowanie w kierunku miednicy i dalej do pleców. Objawami dodatkowymi, poza bólem podbrzusza, jest śluz z niewielkimi krwistymi przebarwieniami, nadwrażliwość i nabrzmienie piersi, ogólne uczucie rozdrażnienia i przemęczenia. Bóle owulacyjne podbrzusza można łagodzić podobnie jak w przypadku bólów menstruacyjnych. Nasilenie objawów wymaga konsultacji lekarskiej.
Bóle ciążowe
Bóle podbrzusza w ciąży są problemem powszechnym i typowym, nie muszą zatem oznaczać zagrożenia dla ciąży. Dolegliwość może wystąpić na różnych etapach ciąży. Konsultacji lekarskiej wymagają bóle podbrzusza na początku ciąży, którym towarzyszy krwawienie lub plamienie z dróg rodnych. Ból jest charakterystyczny dla drugiego trymestru i wiąże się z rozwojem płodu. Powodem do niepokoju jest zwiększona tkliwość brzucha i jego twardość. Pod koniec ciąży bóle w podbrzuszu związane są ze skurczami przepowiadającymi. Wskazaniem do konsultacji lekarskiej są regularne bóle podbrzusza, tkliwość brzucha i jego twardość. Ból podbrzusza może wynikać z poronienia – jest wtedy podobny do bólu menstruacyjnego, towarzyszą mu skurcze macicy, jasnobrązowe plamienie. Na tym etapie należy niezwłocznie udać się do lekarza. Ból podbrzusza i obfite krwawienia z dróg rodnych mogą oznaczać, że poronienie jest w toku. Wówczas również konieczny jest niezwłoczny kontakt z lekarzem.
Sprawdź też: Ból brzucha i ból w podbrzuszu w ciąży – jak rozpoznać, co oznacza?
Stan zapalny miednicy mniejszej (zapalenie przydatków)
Jest efektem grupy chorób zapalnych jajników, jajowodów i otrzewnej miednicy, wywoływanych przez bakterie. Dolegliwość polega na bólu podbrzusza, który może się zwiększać podczas stosunku. Ma charakter nagłych skurczów. Towarzyszy mu stan podgorączkowy lub gorączka, czasami także biegunka, nudności, wymioty. Powłoki brzuszne mogą być twarde, napięte, bolesne przy ucisku. Leczenie farmakologiczne polega na przyjmowaniu leków doustnie lub dopochwowo, w tym leków z grupy NLPZ, antybiotyków.
Infekcje intymne
Należą do nich m.in. kiła, chlamydioza, rzeżączka, wirus opryszczki, zapalenie sromu, zapalenie pochwy. Poza bólami podbrzusza infekcjom intymnym towarzyszy wiele innych objawów – wydzielina z pochwy o brzydkim zapachu, pieczenie lub świąd w okolicach intymnych, ból podczas mikcji, czasami stan podgorączkowy lub gorączka. Mając takie objawy, należy pilnie skontaktować się z lekarzem. W leczeniu infekcji intymnych stosuje się zarówno preparaty doustne, jak i dopochwowe – przeciwbakteryjne (w tym antybiotyki, metronidazol) i przeciwgrzybicze.
Skręt jajnika (przydatków)
Może mieć wiele przyczyn (torbiele, nowotwory, nadmiernie wydłużony jajowód, jajnik) i charakteryzuje się bólem podbrzusza zlokalizowanym najczęściej po prawej stronie. Ból występuje nagle, jest ostry, promieniujący do pleców, a także do miednicy i uda. Łatwo pomylić go z innymi chorobami, takimi jak zapalenie trzustki lub kolka nerkowa. Bólowi podbrzusza mogą towarzyszyć nudności, wymioty oraz biegunka. Skręty jajnika leczy się operacyjnie.
Torbiele jajnika
Występuje ból podbrzusza, wrażenie ucisku na pęcherz moczowy, a dodatkowo zaburzenia cyklu miesiączkowego, krwawienia międzymiesiączkowe. W przypadku torbieli jajnika stosuje się terapie hormonalne i leczenie operacyjne.
Rak jajnika i rak trzonu macicy
Objawia się bólami w podbrzuszu i okolicy krzyżowej, nieregularnymi i silnymi upławami ropnymi, krwawieniami. W zależności od zaawansowania choroby stosuje się leczenie operacyjne, radioterapię, brachyterapię, chemioterapię wraz z hormonoterapią.
Zwyrodnienia macicy (polipy i mięśniaki)
Ból w podbrzuszu nie jest częstym problemem, charakterystyczne są za to krwawienia z macicy, uczucie parcia, ucisku na pęcherz moczowy lub odbytnicę. Najskuteczniejsze jest leczenie operacyjne. Stosuje się również hormonoterapię, leczenie radiologiczne oraz embolizację lub koagulację tętnic macicy.
Ból po stosunku i pozycja seksualna
Ból podbrzusza może wynikać z przerwania błony dziewiczej podczas pierwszego stosunku, a także towarzyszyć zbliżeniu np. wskutek nieodpowiedniej pozycji seksualnej.
Zrosty pooperacyjne
Ból w podbrzuszu może wystąpić podczas stosunku u kobiet, które przeszły zabiegi operacyjne brzucha. Dolegliwość jest wynikiem nieprawidłowego zrastania tkanek. Można je usuwać chirurgicznie, jednak wiąże się to z ryzykiem nawrotu bólu.
Ból w podbrzuszu i układ moczowy
Bóle podbrzusza spowodowane problemami w układzie moczowym wiążą się najczęściej z utrudnioną mikcją. Dodatkowe objawy i zróżnicowanie charakterystyki bólu pozwalają zdiagnozować źródło dolegliwości. Specjalistą, który zajmuje się tego rodzaju schorzeniami, jest nefrolog lub urolog.
Zapalenie pęcherza moczowego
Objawia się bólem w podbrzuszu – uczuciem nacisku na pęcherz oraz pieczeniem podczas mikcji. Mocz może być zabarwiony krwią i mieć nieprzyjemny zapach. Występuje też zwiększona częstotliwość oddawania moczu. W przypadku zapalenia pęcherza moczowego stosuje się farmakoterapię furaginą oraz lekami przeciwbólowymi i rozkurczowymi.
Odmiedniczkowe zapalenie nerek
Jest efektem niedoleczonej infekcji (bakteryjnej, wirusowej, grzybiczej) pęcherza moczowego lub cewki moczowej. Podstawowe objawy to ból podbrzusza, nagły i ostry ból w okolicy krzyżowej promieniujący do pachwin, nudności i wymioty, bolesna mikcja, częstomocz oraz krwiomocz.
Kamica moczowa i kolka nerkowa
Kamica jest chorobą przewlekłą, polegającą na stopniowym narastaniu złogów w nerkach. Ból w jej przebiegu – tzw. kolka nerkowa – pojawia się wskutek przemieszczania złogów poprzez moczowód do pęcherza moczowego. Ból jest ostry i bardzo silny, mogą też pojawić się nudności i wymioty. Często ból jest lokalizowany w okolicy lędźwiowej pleców. Występuje częstomocz, mocz o krwistym zabarwieniu, gorączka. Leczenie kamicy nerkowej polega na przyjmowaniu dużej ilości płynów, silnych leków przeciwbólowych (w tym opioidów), leków o działaniu rozkurczowym. Coraz rzadziej konieczne jest leczenie chirurgiczne, które ustępuje takim metodom, jak rozbijanie kamieni moczowych falą wstrząsową, nefrolitotrypsją przezskórną, ureterorenoskopią.
Zapalenie gruczołu krokowego (prostaty) / zespół przewlekłego zapalenia stercza
Typowe objawy to ból w podbrzuszu, w okolicach odbytu, w kroku, u nasady członka i w niżej położonych częściach kręgosłupa. Dodatkowo występuje gorączka, dreszcze, ogólne złe samopoczucie i ból mięśni. Zapalenie prostaty leczy się antybiotykami. Ulgę przynoszą też gorące okłady.
Ból podbrzusza i choroby układu trawiennego
Ból w podbrzuszu związany z chorobami układu pokarmowego współwystępuje najczęściej z problemami z wypróżnianiem – zaparciami, biegunkami, a także charakterystycznymi zmianami stolca.
Zapalenie wyrostka robaczkowego
Objawia się bólami podbrzusza i brzucha, które powstają nagle. Nasilając się, mogą migrować w prawą stronę – w okolice dołu biodrowego. Dodatkowo występują wymioty, nudności oraz gorączka. Stosuje się leczenie operacyjne, a w przypadku wystąpienia nacieku okołowyrostkowego także antybiotykoterapię oraz leki NLPZ.
Zespół jelita drażliwego
Bóle podbrzusza są zlokalizowane w lewej części, występują problemy z wypróżnianiem – zaparcia oraz biegunki, w tym postać naprzemienna, mieszana. Dodatkowo mogą pojawić się nudności, wzdęcia, wymioty, uczucie pełności i śluz w stolcu. Stosuje się leczenie farmakologiczne – leki rozkurczowe i, w zależności od objawów, leki przeciw zaparciom lub przeciw biegunce, a także antybiotyki.
Polecamy: Zespół jelita drażliwego – objawy. Jak leczyć jelito drażliwe?
Zapalenie uchyłków
Występują: ból podbrzusza z lewej strony, wzdęcia, problemy z wypróżnieniami – naprzemiennie biegunki i zaparcia. W leczeniu zapalenia uchyłków stosuje się dietę otrębową i farmakoterapię – drotaweryną oraz bromkiem oksyfenonium.
Zaparcia
Bóle podbrzusza towarzyszą problemom z wypróżnianiem. W zaparciach kluczową rolę odgrywa dieta bogata w składniki pobudzające jelita – suszone śliwki, figi, rodzynki, nasiona lnu lub słonecznika. Dostępne są także środki przeczyszczające, w tym czopki.
Zespół nadwrażliwości jelita grubego
Bóle podbrzusza wynikają z zaburzeń towarzyszących, związanych z zaburzeniami funkcjonowania nerek, wątroby, żołądka czy jajników. Występuje biegunka, stolec w kształcie niewielkich bobków, czasami płynny i śluzowaty.
Bóle w podbrzuszu na tle neuropsychologicznym
Podbrzusze jest silnie unerwioną częścią ciała, na którą wpływ mają również czynniki o podłożu psychologicznym. Jednym z głównych schorzeń objawiających się bólami podbrzusza są nerwobóle – neuralgia. Mogą wynikać z uszkodzeń nerwów lub ze stresu. Dodatkowe objawy to biegunka, niestrawność, wzdęcia. Chorobą o podłożu neuropsychologicznym jest też wspomniany już zespół jelita drażliwego.
Ból podbrzusza i problemy z układem ruchu. Układ kostno-stawowy i mięśniowy
Bóle podbrzusza mogą mieć związek z odniesionym urazem lub problemami mięśniowymi oraz kostno-stawowymi.
Rozstęp spojenia łonowego
Dochodzi do niego podczas ciąży wskutek rozluźnienia pomiędzy chrząstozrostem łonowym a połączeniem ze stawami krzyżowo-biodrowymi. Objawy to ból w podbrzuszu w okolicach spojenia łonowego, promieniujący do ud i kości krzyżowej, nasilający się w trakcie chodzenia. Leczenie polega na ograniczeniu aktywności fizycznej oraz obciążeń, a także na ćwiczeniach rehabilitacyjnych. W ramach farmakoterapii podaje się środki o działaniu przeciwbólowym i przeciwzapalnym.
Patologie dolnego odcinka kręgosłupa
Bóle krzyżowego odcinka kręgosłupa mogą promieniować także w okolice podbrzusza. Źródło bólu zlokalizowane jest najczęściej w krążku międzykręgowym. Bóle krzyża bywają mylone z dolegliwościami innych układów – moczowego, rozrodczego, pokarmowego, których wspólnym objawem bywa nierzadko ból podbrzusza. Patologie dolnego odcinka kręgosłupa leczy się fizykoterapią i rehabilitacjami, a także operacyjnie.
Sprawdź i zarezerwuj e-wizytę:
Polecane artykuły:
Zawroty głowy i mdłości – przyczyny, diagnostyka, leczenie 
Ciąża pozamaciczna (ektopowa) – objawy, rozpoznanie i leczenie. Dlaczego zarodek zagnieżdża się poza macicą? 
Ból pod prawym żebrem – diagnostyka, leczenie. Jakie choroby powodują ból z prawej strony pod żebrami? 
Ból głowy z przodu – przyczyny. Na co wskazuje ból czoła? 
