Co to jest intubacja dotchawicza?
Intubacja dotchawicza to procedura medyczna polegająca na wprowadzeniu cienkiej rurki (tzw. rurki intubacyjnej) przez usta lub nos pacjenta do jego krtani, a następnie do tchawicy, w celu utrzymania drożności dróg oddechowych. Zabieg może być stosowany u pacjenta nieprzytomnego, w znieczuleniu ogólnym lub miejscowym. Jest to metoda bardziej inwazyjna od częściej wykorzystywanej maski krtaniowej, znajdującej zastosowanie w sytuacjach nagłych oraz podczas krótkotrwałych zabiegów medycznych, ale pozwalająca na większą kontrolę nad drożnością dróg oddechowych. Intubacja dotchawicza pozwala na zabezpieczenie pacjenta przed zachłyśnięciem się treścią pokarmową z żołądka, umożliwia mechaniczną wentylację z zastosowaniem wysokich ciśnień, umożliwia odsysanie wydzieliny z dróg oddechowych oraz podawanie leków do dróg oddechowych.
Polecamy: Zawał serca – objawy i pierwsza pomoc. Czy zawał serca boli?
Kiedy wskazana jest intubacja dotchawicza?
Intubacja dotchawicza znajduje zastosowanie we wszystkich sytuacjach, gdy wymagane jest wspomaganie oddechowe, a nie jest możliwe prowadzenie natleniania przy pomocy innych metod, w szczególności:
- przy utracie przytomności i braku odruchów obronnych (połykania, kaszlu),
- podczas zabiegów operacyjnych w znieczuleniu ogólnym, wymagających prowadzenia wentylacji mechanicznej, zniesienia napięcia mięśniowego lub działań w obrębie szyi i dróg oddechowych,
- w przebiegu resuscytacji krążeniowo-oddechowej, przy zatrzymaniu oddechu u pacjenta,
- w razie wystąpienia ostrej niewydolności oddechowej, gdy wymagane jest leczenie z zastosowaniem oddechu zastępczego oraz istnieje ryzyko aspiracji krwi lub treści żołądka do dróg oddechowych,
- podczas zabiegów, w przebiegu których istnieje ryzyko zachłyśnięcia się treścią żołądkową u nieprzytomnego chorego, takich jak np. płukanie żołądka po zatruciu,
- w przypadku urazów klatki piersiowej lub szyi, które mogą mieć wpływ na prawidłowe oddychanie,
W jaki sposób przeprowadzany jest zabieg intubacji dotchawiczej?
Intubacja to technicznie trudny, inwazyjny zabieg wymagający od osoby przeprowadzającej dużego doświadczenia i treningu. Zazwyczaj jest to lekarz anestezjolog, jednak w przypadkach nagłych, poza szpitalem, zabieg wykonują również pielęgniarki i lekarze systemu ratownictwa medycznego oraz ratownicy medyczni. W prawidłowym przeprowadzeniu intubacji dotchawiczej pomocne jest zastosowanie środków zwiotczających, zazwyczaj wykorzystuje się też laryngoskop, czyli narzędzie pozwalające lekarzowi zobaczyć górną część tchawicy, tuż poniżej strun głosowych oraz przytrzymujące język pacjenta. Przebieg procedury może być różny w przypadku różnych sytuacji oraz zależy od wieku pacjenta (szczególną ostrożność trzeba zachować inkubując noworodki i małe dzieci), w większości przypadków polega jednak na wykonaniu określonych kroków:
- przygotowanie pacjenta do zabiegu (poza sytuacjami nagłymi, pacjent powinien być na czczo),
- ocena stopnia trudności przeprowadzenia zabiegu u pacjenta (czynniki ryzyka to m.in. otyłość, ciążą, zmiany i obrażenia w obrębie głowy i szyi, ograniczenie ruchomości żuchwy i zmiany w obrębie jamy ustnej, bezzębność, nieprawidłowy zgryz, zaburzenia endokrynologiczne, infekcje, guzy i inne),
- odpowiednie ułożenie pacjenta (na plecach, z podpartą potylicą i głową odgiętą do tyłu),
- przygotowanie jamy ustanej do zabiegu (odessanie wydzieliny, usunięcie protez zębowych),
- analgosedacja i zwiotczenie (fentanyl, mizadolam, suksametonium, rokuronium lub inne),
- natlenienie przed podaniem rurki dotchawicznej tlenem 100%,
- w przypadku intubacji przez usta – odpowiednie umieszczenie laryngoskopu w jamie ustnej i wprowadzenie przy jego pomocy rurki intubacyjnej do tchawicy między fałdy głosowe, usunięcie laryngoskopu, kontrola prawidłowego ułożenia rurki, zabezpieczenie jej przed przegryzieniem, umocowanie odpowiednim przyrządem plastikowym, bandażem lub plastrem oraz napełnianie mankietu uszczelniającego rurki powietrzem ze strzykawki,
- w przypadku intubacji przez nos – rurkę zwilżoną lidokainą wprowadza się przez nozdrza aż do momentu uwidocznienia jej końca w gardle, następnie przy pomocy laryngoskopu umieszcza się ją w prawidłowym miejscu w tchawicy.
W przypadku intubacji zbyt trudnej do przeprowadzenia w sytuacjach nagłych, czasami zachodzi konieczność szybkiego i doraźnego udrożnienia dróg oddechowych poprzez wykonanie u pacjenta tracheotomii (inwazyjne otwarcie przedniej ściany tchawicy jako drogi do wprowadzenia rurki intubacyjnej) lub konikotomii (przecięcie w tym celu więzadła pierścienno-tarczowego).
Intubacja przez usta czy przez nos?
Intubację można wykonać metodą przez usta lub przez nos, w obu przypadkach niezbędna jest rurka intubacyjna, której grubość dostosowana jest do wieku, płci i masy ciała pacjenta oraz wybranej techniki. Techniki te nie są stosowane wymiennie, ale w obu procedurach wykorzystuje się laryngoskop, a czasami też prowadnicę, kleszczyki, rurkę ustno-gardłowa i inne pomoce.
Polecamy: Pierwsza pomoc krok po kroku
Rurka donosowa ma mniejszą średnicę, jest dłuższa i bardziej zakrzywiona, a intubację przeznosową wykonuje się najczęściej:
- u noworodków i małych dzieci
- podczas zabiegów operacyjnych w obrębie jamy ustno-gardłowej,
- w sytuacjach, gdy intubacja dotchawicza z użyciem laryngoskopu nie jest możliwa z powodu niemożności otwarcia ust chorego (lekarz pracuje wówczas „na ślepo” przeprowadzając rurkę przez przewód nosowy i przesuwając ją do krtani do chwili, gdy pojawia się szmer wydechowy),
- u pacjentów, którzy wymagają długotrwałej intubacji.
Intubacja przez usta zazwyczaj wybierana jest w przypadku:
- osób dorosłych i dzieci starszych,
- podczas operacji chirurgicznych,
- w sytuacjach nagłych, np. w przypadku zatrzymania krążenia, niskiego ciśnienia tętniczego czy niewydolności oddechowej.
Intubacja – ile powinna trwać?
Czas trwania intubacji zawsze ustalany jest indywidualnie dla każdego pacjenta, a zależy od takich czynników, jak cel intubacji, stopień trudności procedury u danego pacjenta, jego stan zdrowia czy umiejętności personelu medycznego. Intubacja dotchawicza podczas zabiegów chirurgicznych może trwać od kilku minut do kilku godzin, a następnie następuje ekstubacja. W przypadku leczenia zespołu ostrej niewydolności oddechowej, czas intubacji zwykle jest dłuższy i może trwać nawet wiele tygodni. Taka przedłużona intubacja obarczona jest największym ryzykiem powikłań.
Polecamy: Utrata przytomności – przyczyny, skutki, jak reagować?
Powikłania po intubacji
Intubacja dotchawicza to zabieg inwazyjny, obarczony ryzykiem powikłań. Pośród najczęstszych negatywnych odczuć pacjenta po ekstubacji wymienia się ból gardła, wysuszenie błony śluzowej i wydzieliny w drogach oddechowych powodujące chrypę, kaszel, trudności z przełykaniem. To lekkie powikłania, które przemijają zazwyczaj w ciągu kilku godzin lub dni po usunięciu rurki intubacyjnej. W niektórych przypadkach dochodzi jednak do poważniejszych uszkodzeń i schorzeń wynikających z nieprawidłowo przeprowadzonego zabiegu lub innych przyczyn. To m.in.:
- urazy mechaniczne warg i dziąseł, uszkodzenie zębów, podniebienia, krtani lub tchawicy,
- obrzęk głośni, uszkodzenie strun głosowych,
- intubacja jednego oskrzela głównego prowadząca do odmy i niedodmy,
- intubacja przełyku i zachłyśnięcie treścią pokarmową,
- infekcje dróg oddechowych,
- niedotlenienie lub zatrzymanie krążenia podczas intubacji.
