Cukrzyca typu 2. (dawniej: cukrzyca insulinoniezależna, cukrzyca starcza, cukrzyca osób dorosłych) występuje u ok. 90 proc. osób z cukrzycą, najczęściej u osób starszych (po 45. roku życia), choć w ostatnim czasie choroba coraz częściej występuje w młodszym wieku. Przyczyną wzrostu częstotliwości zachorowań jest epidemia nadwagi i otyłości.
Drugi typ cukrzycy – w odróżnieniu od cukrzycy typu 1. – nie ma nagłego przebiegu, to choroba postępująca. Często cukrzyca typu 2. rozwija się latami – nie dając wyraźnych objawów, co dodatkowo zwiększa ryzyko powikłań.
Cukrzyca typu 2. – objawy
- częstomocz, częste oddawanie moczu (polakisuria);
- wielomocz (poliuria);
- nadmierne pragnienie (polidypsja);
- senność po posiłku;
- chudnięcie, utrata wagi;
- zakażenia grzybicze i drożdżakowe;
- gwałtowne napady głodu;
- mrowienie w kończynach;
- zawroty głowy;
- zmęczenie, ogólne osłabienie, senność;
- swędzenie skóry;
- infekcje układu moczowo-płciowego;
- infekcje intymne (np. nawracające zapalenia pochwy);
- zaburzenia wzroku.
Cukrzyca typu 2. – objawy skórne
- sucha skóra;
- bardzo wolne gojenie się ran;
- wrażliwość na zadrapania;
- świąd, swędzenie skóry;
- wypryski;
- powracające infekcje;
- skłonność do zaczerwienień.
Problem suchej skóry w cukrzycy wymaga szczególnej pielęgnacji – skóra jest przesuszona nie tylko na twarzy czy dłoniach, ale też na tułowiu i innych częściach ciała. Skóra diabetyka jest też znacznie bardziej wrażliwa na skaleczenia, otarcia, niskie i wysokie temperatury, promieniowanie UV oraz zakażenia.
Objawem cukrzycy mogą być często nawracające zakażenia grzybicze (m.in. grzybica stóp, grzybica pochwy i grzybica paznokci) i drożdżakowe.
Cukrzyca typu 2. – chudnięcie
Nagła utrata masy ciała (przy normalnym odżywianiu) to objaw charakterystyczny raczej dla cukrzycy typu 1. Chudnięcie w cukrzycy typu 2. może wynikać z niedoboru insuliny – z tego powodu glukoza nie trafia do komórek (przestaje być paliwem energetycznym).
Inną przyczyną chudnięcia może być odwodnienie. Częstomocz w cukrzycy typu 2. polega na częstym oddawaniu moczu w małych porcjach; wielomocz to z kolei wydalanie moczu powyżej trzech litrów na dobę (w cukrzycy wynika z nadmiernego pragnienia i spożywania dużej ilości płynów).
Cukrzyca typu 2. – przyczyny
U większości osób z cukrzycą typu 2. występuje względny niedobór insuliny i insulinooporność. Przebieg choroby i objawy cukrzycy typu 2. są bardzo zróżnicowane, ale u większości chorych najczęściej występuje nadwaga lub otyłość.
W momencie diagnozy – mimo że najczęściej choroba rozwija się latami, rzadko wymagana jest insulinoterapia.
Hiperglikemia (za wysoki poziom cukru we krwi) w cukrzycy typu 2. to również długotrwały proces – początkowo podwyższony poziom cukru nie daje wyraźnych objawów, klasyczne objawy hiperglikemii pojawiają się nawet po kilku latach od początku cukrzycy, gdy istnieje realne ryzyko powikłań mikronaczyniowych i makronaczyniowych.
Genetyczne przyczyny cukrzycy typu 2. nie do końca zostały poznane – wiadomo, że istnieje ponad 30 genów powiązanych z większym ryzykiem rozwoju cukrzycy drugiego typu.
Komu grozi cukrzyca typu 2.?
Czynniki ryzyka cukrzycy typu 2.:
- nadwaga, otyłość (BMI większe lub równe 25 kg/m2);
- otyłość brzuszna (obwód talii u kobiet: pow. 80 cm, u mężczyzn: pow. 94 cm);
- cukrzyca w rodzinie;
- stan przedcukrzycowy w poprzednich badaniach;
- nadciśnienie tętnicze;
- wysoki poziom cholesterolu;
- choroby układu krążenia;
- brak aktywności fizycznej;
- błędy żywieniowe;
- siedzący tryb życia;
- przebyta cukrzyca ciążowa;
- zespół policystycznych jajników;
- przynależność do grupy środowiskowej lub etnicznej częściej narażonej na cukrzycę.
Cukrzyca typu 2. – powikłania
- stopa cukrzycowa;
- retinopatia cukrzycowa;
- jaskra;
- zaćma;
- nefropatia cukrzycowa;
- neuropatia cukrzycowa;
- miażdżyca;
- udar mózgu;
- zawał serca.
Przewlekłe powikłania cukrzycy podzielić można na dwie grupy: mikronaczyniowe (in. mikroangiopatyczne, dotyczą drobnych żył) oraz makronaczyniowe (in. makroangiopatyczne, obejmują duże naczynia krwionośne).
Mikroangiopatie to m.in.: cukrzycowa choroba nerek (nefropatia), uszkodzenia naczyń układu nerwowego (neuropatia), cukrzycowa choroba oczu (retinopatia). Makroangiopatie to m.in. miażdżyca, nagłe zatrzymanie akcji serca, udar.
Przyczynami powikłań w cukrzycy typu 2. są m.in.: nadciśnienie tętnicze, przewlekły stan przecukrzenia (hiperglikemia), wahania poziomu cukru we krwi, nieprawidłowe stężenie lipidów (wysoki cholesterol). Duże wahania glikemii, przewlekła hiperglikemia i nadciśnienie tętnicze – to często również przyczyny rozwoju miażdżycy.
Z powodu cukrzycy na całym świecie co kilka sekund amputowana jest stopa, najczęściej dializowani pacjenci to osoby z niewydolnością nerek od cukrzycy. Cukrzyca jest też najczęstszą przyczyną utraty wzroku – powodem jest najczęściej retinopatia proliferacyjna, która w przeciwieństwie retinopatii nieproliferacyjnej może wywołać nieodwracalne zmiany (nieproliferacyjna retionopatia to patologie w obrębie siatkówki, które mogą zniknąć po wyrównaniu poziomu cukru).
Przy obecnych metodach leczenia cukrzycy można uzyskać bardzo dobre wyrównanie glikemii u pacjentów z cukrzycą typu 2. Dzięki temu znacznie częściej udaje się uniknąć powikłań cukrzycy lub znacznie przesunąć w czasie ich wystąpienie. Dużą rolę w zapobieganiu powikłaniom cukrzycy odgrywa nie tylko codzienne przyjmowanie leków, ale również zdrowa dieta i aktywność fizyczna.
Zapobieganie cukrzycy typu 2.
Prewencja w przypadku drugiego typu cukrzycy polega przede wszystkim na unormowaniu masy ciała (ważne jest zniwelowanie otyłości brzusznej), stosowaniu odpowiedniej diety oraz regularnej aktywności fizycznej.
Insulinooporność może być zmniejszona poprzez regularne ćwiczenia, co z kolei może zapobiec rozwojowi cukrzycy typu 2.
Cukrzyca typu 2. – leczenie
Leczenie cukrzycy typu 2. przebiega etapami – jest kompleksowe i progresywne, rodzaj terapii i wybór odpowiedniej metody zależy od stopnia rozwoju choroby. Celem leczenia cukrzycy jest przede wszystkim opóźnienie wystąpienia powikłań (przede wszystkim groźnych dla życia chorób układu sercowo-naczyniowego). Kluczowe znaczenie w leczeniu cukrzycy ma zaangażowanie pacjenta – im wcześniej diabetyk zastosuje się do zaleceń diabetologa i dietetyka, tym mniejsze szanse wystąpienia powikłań w przyszłości. Bardzo ważna w leczeniu cukrzycy typu 2. jest również samokontrola (samodzielna kontrola stężenia glukozy we krwi).
Lekarz – w oparciu m.in. o wartości poziomu cukru, obecność dolegliwości towarzyszących (np. nadciśnienia tętniczego, chorób serca), wskaźnik BMI, poziom lipidów – wybiera strategię leczenia cukrzycy, która oprócz zalecenia leków obejmuje najczęściej takie metody, jak:
- zmiana stylu życia;
- regularna aktywność fizyczna;
- utrzymanie prawidłowego poziomu cukru;
- zmniejszenie czynników ryzyka chorób sercowych;
- zmiana diety;
- stosowanie ziół i naturalnych metod na obniżenie cukru;
- obniżanie ciśnienia krwi do prawidłowych wartości.
Bardzo ważnym elementem leczenia cukrzycy typu 2. jest edukacja pacjenta z cukrzycą.
Cukrzyca typu 2. – leczenie farmakologiczne
Leczenie farmakologiczne cukrzycy typu 2. polega na stosowaniu leków na cukrzycę:
- metformina;
- pochodne sulfonylomocznika;
- leki inkretynowe (analogi GLP-1 oraz inhibitory DPP-4);
- tiazolidinediony (m.in. pioglitazon, rozyglitazon);
- inhibitory alfa-glukozydazy (np. akarboza);
- insulina;
- inhibitory SGLT-2 (gliflozyny, flozyny).
W pierwszym etapie cukrzycy typu 2. najczęściej stosuje się metforminę, w drugiej fazie – terapię skojarzoną (np. metformina + pochodne sulfonylomocznika – o działaniu hipoglikemizującym); w trzeciej może być stosowana insulinoterapia prosta (dawka insuliny na noc), w czwartej – insulinoterapia złożona (dodatkowo podawanie insuliny przed każdym posiłkiem). U pacjentów z chorobami układu sercowo-naczyniowego lub przewlekłą chorobą nerek leczenie rozpoczyna się od inhibitorów SGLT-2 lub analogu GLP-1 w połączeniu z metforminą.
Metformina a cukrzyca typu 2.
Metformina to podstawowy lek przeciwhiperglikemiczny, czyli zapobiegający hiperglikemii – może być stosowany zarówno jako lek skojarzony z innymi lekami na cukrzycę, jak i w tzw. monoterapii i w połączeniu z insuliną. Z badań wynika, że metformina może mieć również działanie przeciwnowotworowe (umieralność z powodu nowotworów jest mniejsza u osób z cukrzycą, które stosują leki na cukrzycę z metforminą). Lek jest stosowany w leczeniu cukrzycy od ponad 60 lat, jest bezpieczny i wielokrotnie przebadany.
Przeciwwskazaniem do stosowania metforminy mogą być m.in. problemy z wątrobą, niewydolność krążenia, niewydolność nerek, niewydolność oddechowa. Dawkę metforminy i metodę leczenia cukrzycy zawsze dobiera lekarz.
Trening w cukrzycy typu 2.
Ruch jest bardzo ważnym elementem terapii w cukrzycy. Zaleca się minimum 150 minut tygodniowo aktywności fizycznej. W cukrzycy ważny jest nie tyle forsowny wysiłek fizyczny, co wysiłek regularny. Dobrym pomysłem jest liczenie wykonywanych codziennie kroków, aby zwiększyć swoją aktywność. Już 10 000 kroków dziennie znacznie poprawi kondycję, pomoże lepiej uregulować glikemie i przyczyni się do spadku masy ciała. Do podjęcia tego typu aktywności wystarczy proste, niedrogie urządzenie, jak krokomierz czy aplikacja w telefonie. Codziennie liczenie kroków sprawia, że aktywność fizyczna jest bardziej regularna.
W obniżeniu poziomu hemoglobiny glikowanej (HbA1C) i redukcji nadwagi i otyłości pomóc mogą ćwiczenia aerobowe (szybki marsz, pływanie, jazda na rowerze, nordic walking, biegi lekkoatletyczne, taniec). W celu redukcji tłuszczu, poprawy krążenia i wzmocnienia masy mięśniowej warto łączyć ten typ ćwiczeń z treningiem siłowym, ćwiczeniami ogólnokondycyjnymi, regularną gimnastyką poranną i ćwiczeniami w wodzie.
Cukrzyca typu 2. – dieta (tzw. dieta cukrzycowa)
Dieta w cukrzycy typu 2. nie polega na wprowadzaniu sztywnych zasad dietetycznych – nie jest dietą ściśle eliminacyjną, polega na wprowadzeniu prostych zasad i ma prowadzić przede wszystkim do redukcji masy ciała oraz uregulowania glikemii.
Od wielu lat nie mówimy już o diecie tzw. cukrzycowej, ale o zdrowym odżywianiu się z ograniczeniem węglowodanów prostych, kontrolowaniem porcji posiłków (przede wszystkim węglowodanów) oraz regularnym spożywaniem i niepomijaniem posiłków, w tym śniadania. Zaleca się również spożywanie posiłków i potraw z produktów jak najmniej przetworzonych, opartych na zaleceniach diety DASH czy diety śródziemnomorskiej.
Dla osób bez nadwagi dopuszczalne jest spożycie 15 g cukrów prostych dziennie (to 3 łyżeczki od herbaty), wliczając w to oczywiście cukier zawarty we wszelkiego rodzaju słodyczach i ciastach. Zazwyczaj konieczne jest zrezygnowanie z dosładzania napojów oraz jedzenia słodyczy.
Kaloryczność diety oraz skład posiłków i ich ilość ustala się indywidualnie z dietetykiem.
Dieta w cukrzycy typu 2. – zasady:
- ograniczenie cukrów prostych;
- gotowanie, pieczenie, duszenie – zamiast smażenia;
- ograniczenie produktów bogatych w tłuszcze pochodzenia zwierzęcego;
- spożywanie posiłków o małej objętości;
- regularne spożywanie posiłków: 4–5 razy dziennie;
- ograniczenie soli;
- ograniczenie tłuszczów nasyconych;
- ograniczenie alkoholu.
Autor: Jacek Krajl
