Wędzidełko języka, podobnie jak wędzidełka wargi górnej i dolnej, a także wędzidełko policzkowe, jest pasmem cienkiej, włóknistej i elastycznej tkanki łącznej. Zlokalizowane jest w linii środkowej dolnej powierzchni języka i łączy go z dnem jamy ustnej i żuchwą. Rolą wędzidełka języka oraz pozostałych wędzidełek w jamie ustnej jest przede wszystkim zachowanie odpowiedniego napięcia mięśniowego dna jamy ustnej, umożliwienie ruchów języka i warg, a także utrzymanie prawidłowych funkcji żucia. Nieprawidłowa budowa wędzidełka języka i innych wędzidełek jamy ustnej może poważnie zaburzyć rozwój dziecka, powodując m.in. wady zgryzu, problemy z jedzeniem czy mową.
Rodzaje wędzidełek w jamie ustnej:
- wędzidełko językowe, inaczej: wędzidełko podjęzykowe. Jeśli jest zbyt krótkie, uniemożliwia poprawną artykulację niektórych głosek, a w przypadku niemowląt bywa przyczyną problemów ze ssaniem piersi. Zbyt krótkie wędzidełko językowe jest też częstą przyczyną rozwoju wad zgryzu, zaburzeń połykania i ślinotoku. Sytuacja odwrotna, gdy wędzidełko jest zbyt długie, również może powodować problemy z artykulacją oraz przyczyniać się do nieprawidłowego ustawienia zębów,
- wędzidełko wargi górnej łączy wewnętrzną stronę wargi górnej z dziąsłem szczęki i znajduje się pomiędzy górnymi jedynkami. Jeśli jest zbyt krótkie i wrośnięte w dziąsła, bywa przyczyną diastemy, czyli charakterystycznej szpary między zębami, a także niedomykania się wargi górnej i dolnej,
- wędzidełko wargi dolnej łączy wewnętrzną stronę wargi dolnej z błoną śluzową żuchwy. Przerost tego fałdu skórnego może być przyczyną odsłaniania szyjek zębowych i, co za tym idzie, rozchwiania i wypadania zębów. Nieprawidłowości anatomiczne wędzidełka wargi dolnej utrudniają też higienę jamy ustnej, gdyż w jego fałdach mogą gromadzić się resztki pokarmu będące pożywką dla różnego rodzaju szkodliwych bakterii,
- wędzidełka policzkowe to dwa fałdy znajdujące się po obu stronach jamy ustnej, łączące tkanki dziąsłowe z wewnętrzną stroną policzków. Wady anatomiczne tych struktur sprzyjają zaleganiu resztek pokarmowych i utrudniają odpowiednią higienę jamy ustnej, mogą utrudniać też np. założenie protezy zębowej lub aparatu ortodontycznego.
Polecamy: Jak rozpoznać próchnicę butelkową?
Krótkie wędzidełko językowe a karmienie piersią
Trudności w karmieniu piersią noworodka to częsty problem młodych matek. Jedną z przyczyn tego problemu może być zbyt krótkie wędzidełko językowe u dziecka. Maluch z tą dysfunkcją nie potrafi prawidłowo przystawić się do piersi, unieść i przytrzymać językiem brodawki sutkowej do wałka dziąsłowego oraz wytworzyć podciśnienia, które wytłacza pokarm z piersi mamy. Konsekwencją zaburzeń efektywnego ssania piersi jest nerwowość malucha, płacz podczas jedzenia, niedostateczne przybieranie na wadze, a także ból i stres jego mamy. Dziecko utrwala sobie też nieprawidłowy wzorzec ssania, gdyż najbardziej aktywną i pracującą częścią języka staje się wówczas nie jego czubek, ale środkowa część, co będzie miało wpływ na funkcje jamy ustnej w przyszłości – dziecko może mieć trudności z prawidłowym żuciem pokarmu stałego, przesuwaniem kęsów jedzenia we wnętrzu jamy ustnej i przełykaniu ich.
Polecamy: Zapalenie piersi podczas karmienia – jak leczyć?
Jak rozpoznać zbyt krótkie wędzidełko u dziecka?
Rozpoznanie zbyt krótkiego wędzidełka językowego (ankyloglosji) nie zawsze przychodzi z łatwością, a pierwsze nieprawidłowości mogą zauważyć rodzice dziecka. Sygnały świadczące o tej wadzie u niemowlęcia to m.in.:
- dziecko nieprawidłowo obejmuje wargami brodawkę sutkową, wypija zbyt mało mleka, jest niespokojne, często przerywa jedzenie i płacze,
- matka odczuwa ból podczas karmienia, na sutkach pojawiają się ranki,
- dziecko podczas ssania wydaje mlaszczące lub cmokające dźwięki,
- gdy dziecko otwiera usta, np. podczas płaczu, jego uniesiony język ma kształt serca (zamiast owalu), czyli czubek języka jest przedzielony przez ciągnący w dół fałd skórny,
- język jest zbyt sztywny, dziecko ma trudności w wysunięciu go do przodu lub ruszaniu nim na boki,
- język w spoczynku pozostaje w nieprawidłowej pozycji, skrócone wędzidełko trzyma go na dole tłocząc go stale na zęby dolne.
Jak często występuje skrócone wędzidełko?
Ankyloglosja występuje w populacji stosunkowo często (2,8-10,7%) i może być dziedziczna. U części dzieci rozpoznaje się jedynie lekkie napięcie wędzidełka podjęzykowego, a u innych masywne zgrubienie tego skórnego fałdu prowadzi nawet do całkowitego unieruchomienia języka. Jeśli zbyt krótkie wędzidełko językowe nie zostanie zauważone w pierwszych miesiącach życia dziecka, może zaburzać u niego rozwój mowy. Dzieje się tak dlatego, iż każda artykułowana głoska ma swój mięśniowy wzorzec ruchu, a język musi wykonać określoną pracę, by poprawnie ją wymówić. W języku polskim prawidłowa artykulacja wielu głosek wymaga pionizacji języka, czyli uniesienia jego czubka do górnego wałka dziąsłowego, co przy zbyt krótkim wędzidełku bywa niemożliwe. Zniekształceniu ulegają m.in. głoski /t/,/d/,/n/, oraz /r/ i /l/.
Polecamy: Drenaż uszu u dziecka – jak wygląda zabieg?
Podcięcie wędzidełka – kiedy jest konieczne?
Zbyt krótkie wędzidełko może wymagać interwencji chirurgicznej, a wskazaniami do zabiegu są przede wszystkim:
- problemy ze ssaniem u niemowląt,
- wady zgryzu i zauważalne wady wymowy u dzieci starszych oraz osób dorosłych.
Zabieg podcięcia wędzidełka językowego (frenotomia) polega na nacięciu tworzącej go tkanki łącznej, by uzyskać większą ruchomość języka. Zabieg wykonuje lekarz laryngolog, stomatolog lub chirurg, jest całkowicie bezpieczny, a czas jego trwania to zaledwie kilka sekund. W zależności od placówki, która wykonuje frenotomię, a także wieku pacjenta, zabieg może być przeprowadzony w znieczuleniu miejscowym (np. poprzez podanie dziecku znieczulającego żelu smakowego) lub nawet bez znieczulenia, czasami stosuje się też sedację wziewną podtlenkiem azotu. Bezpośrednio po nacięciu nożyczkami chirurgicznymi (rzadziej skalpelem) pojawia się krwawienie, które zazwyczaj szybko udaje się zahamować jałową gazą. Na ogół nie ma potrzeby zakładania szwów na rankę, natomiast niezbędne po zabiegu może być wykonywanie ćwiczeń, które przeciwdziałają powstawaniu zrostów w miejscu nacięcia.
Laserowe podcięcie wędzidełka
Alternatywą dla zabiegu chirurgicznego jest laserowe podcięcie wędzidełka językowego. Przeprowadza się je u pacjentów w każdym wieku, również u najmłodszych dzieci, a jego zaletami jest większa precyzja, minimalne krwawienie oraz jeszcze szybsze gojenie ranki.
Czy po skróceniu wędzidełka mogą wystąpić powikłania?
Frenotomia jest zabiegiem bezpiecznym i dobrze tolerowanym przez pacjentów. Zdarzające się w rzadkich przypadkach problemy po podcięciu wędzidełka to przedłużające się krwawienie, nadwrażliwość sensoryczna błony śluzowej jamy ustnej czy bliznowacenie. Gojenie po podcięciu wędzidełka języka trwa zazwyczaj do dwóch tygodni, do tego czasu na błonie śluzowej może występować strupek, który sam odpadnie. Pacjent może spożyć pierwszy posiłek już kilka godzin po zabiegu, gdy w jamie ustnej ustąpi działanie znieczulenia, ale zdarza się, że małe dziecko po podcięciu wędzidełka nie chce jeść – przyczyną może być ból w miejscu nacięcia, ale też zmiana ruchomości języka, z którą dziecko musi się oswoić. W przypadku przedłużających się problemów z jedzeniem lub krztuszeniem się pokarmem trzeba skontaktować się lekarzem – być może konieczne będą np. masaże lub ćwiczenia.
Cena zabiegu podcięcia wędzidełka
Podcięcie wędzidełka językowego może zostać przeprowadzone w ramach NFZ, jako zabieg refundowany. Skierowanie na zabieg najczęściej wystawia poradnia otolaryngologiczna. Wiele prywatnych placówek, również gabinetów stomatologicznych, ma w ofercie zabieg frenotomii – najczęściej laserowej. Koszt dla pacjenta to od 150 do 400 zł, w zależności od lokalizacji i wykorzystanej techniki.
