Diagnoza raka pęcherza moczowego jest momentem, który budzi obawy przed poważnym schorzeniem onkologicznym. Choroba ta może wystąpić w każdym wieku, ale najczęściej dotyka mężczyzn w przedziale wiekowym od 50 do 80 lat. Ryzyko zachorowania istotnie wzrasta wraz z wiekiem. Rak urotelialny jest jednym z najczęstszych rodzajów raka pęcherza moczowego.
Co powoduje powstanie raka pęcherza moczowego?
Przyczynami raka urotelialnego są różnorodne czynniki, w tym:
- palenie tytoniu,
- nadmierne spożycie alkoholu,
- ekspozycja zawodowa na aminy aromatyczne i pestycydy,
- kamica nerkowa,
- przewlekłe stany zapalne pęcherza i układu moczowego.
Oprócz płci męskiej i wieku, również rasa i pochodzenie etniczne stanowią czynniki ryzyka związane z wystąpieniem tej groźnej choroby.
Rak pęcherza moczowego – objawy
Objawy raka pęcherza moczowego w stadium początkowym obejmują:
- krwiomocz, który może występować nawracająco lub utrzymywać się,
- częste i bolesne oddawanie moczu,
- zaburzenia mikcji,
- ból pleców i miednicy.
Te symptomy stanowią kluczowy powód do przeprowadzenia dokładnych badań diagnostycznych w celu wykluczenia lub potwierdzenia obecności nowotworu pęcherza moczowego. Najczęstszym objawem jest bezbolesny krwiomocz, występujący u 85% chorych. W przypadku rozprzestrzeniającego się guza śródnabłonkowo mogą pojawić się objawy takie jak częste parcie, nagłe parcia i inne symptomy związane z oddawaniem moczu.
W zaawansowanym stadium choroby mogą wystąpić:
- bóle w okolicy brzucha,
- bolesne parcie,
- częste oddawanie moczu,
- ból w okolicy lędźwiowej.
Pacjentów z podejrzeniem raka pęcherza moczowego należy poddać badaniom moczu z oceną cytologiczną oraz ultrasonografii jamy brzusznej, obejmującej ocenę nerek, pęcherza i stercza. W przypadku wystąpienia objawów raka pęcherza moczowego zaleca się skierowanie pacjenta do urologa w celu przeprowadzenia cystoskopii. Ostateczna diagnoza opiera się na badaniu histopatologicznym wycinków pobranych podczas cystoskopii.
Objawy zaawansowanego stadium choroby obejmują:
- ból w okolicy nadłonowej i lędźwiowej,
- krwiomocz,
- uczucie parcia,
- wyczuwalny guz w okolicy nadłonowej,
- powiększone węzły chłonne regionalne.
Obrzęki kończyn i bóle kostne mogą również pojawić się jako późne objawy przerzutów. Ważne jest, aby pamiętać, że rak pęcherza moczowego może rozwijać się bez wyraźnych symptomów lub być mylony z innymi, mniej groźnymi schorzeniami nieonkologicznymi. Szybkość postawienia diagnozy od wystąpienia objawów wpływa na dalsze leczenie, rokowanie i przeżycie pacjenta.
Najnowsze metody leczenia raka pęcherza moczowego
Leczenie raka pęcherza moczowego zależy od zaawansowania choroby i stopnia złośliwości guza. Na ogół rozpoczyna się od radykalnej elektroresekcji guza pęcherza (TURT) poprzez cewkę moczową, po której następuje miejscowa immunoterapia lub chemioterapia. Procedurę można przeprowadzić, gdy rak nie przekracza błony mięśniowej. Analiza histopatologiczna umożliwia określenie ryzyka nawrotu i kwalifikację pacjenta do odpowiedniej grupy.
W przypadku niskiego ryzyka progresji stosuje się pojedynczą wlewkę cytostatyczną w pierwszych 6 godzinach po zabiegu. W grupie średniego ryzyka zaleca się zarówno wlewy cytostatyczne, jak i te zawierające szczepionkę. Immunoterapia za pomocą szczepionki BCG, opartej na niezjadliwym szczepie Mycobacterium bovis, jest skuteczną metodą leczenia raka pęcherza moczowego. W zaawansowanych przypadkach stosuje się cystektomię radykalną lub wlewy dopęcherzowe z BCG. Chemioterapia neoadiuwantowa staje się obiecującą opcją, zwłaszcza przy guzach naciekających głęboko ścianę pęcherza lub tkanki około pęcherzowej.
Radioterapia jest również stosowana, szczególnie u pacjentów niekwalifikujących się do cystektomii. Zwraca się uwagę na indywidualizację leczenia, uwzględniając charakterystykę molekularną guza, taką jak ocena ekspresji/mutacji genu p53 i innych. W wyjątkowych przypadkach, zamiast cystektomii, proponuje się metody oszczędzające pęcherz, np. skojarzenie radykalnej elektroresekcji guza z radiochemioterapią.
Czy rak pęcherza moczowego jest wyleczalny?
Perspektywy są obiecujące, o ile tylko uda się zidentyfikować raka we wczesnym stadium. W takiej sytuacji istnieje nawet szansa na pełne wyleczenie pacjenta z rakiem pęcherza. Prognozy zależą również od rodzaju nowotworu, stopnia zaawansowania choroby w chwili diagnozy oraz ogólnego stanu zdrowia chorego.
Czego nie lubi rak pęcherza moczowego?
Chociaż nie da się w pełni uniknąć zachorowania na raka pęcherza, istnieją pewne kroki, które można podjąć, aby zmniejszyć to ryzyko. Na przykład, rzucenie palenia może być korzystne. Niemniej jednak nie wszystkie przyczyny tego rodzaju nowotworu są kontrolowane, jak genetyczne uwarunkowania. Warto jednak zaznaczyć, że posiadanie predyspozycji genetycznych nie gwarantuje choroby. Innymi słowy, palenie lub obecność raka pęcherza w rodzinie nie oznacza automatycznego zachorowania.
Mimo to, zdrowy styl życia odgrywa istotną rolę, zwłaszcza regularna aktywność fizyczna o umiarkowanej intensywności, która wzmacnia organizm i pomaga radzić sobie ze stresem. Badania nad wpływem diety na raka pęcherza nie dają jednoznacznych wyników, ale istnieje sugerowanie, że spożywanie produktów bogatych w przeciwutleniacze może mieć działanie przeciwnowotworowe. Zaleca się więc zrównoważoną dietę jako sposób zmniejszenia ryzyka nawrotu raka.
Warzywa krzyżowe, jak brokuły czy brukselka, oraz owoce cytrusowe i jagody, są szczególnie polecane ze względu na ich wysoką zawartość przeciwutleniaczy. Błonnik z warzyw i owoców wspomaga zdrowy układ pokarmowy. Dodatkowo, odpowiednie spożycie białka, pochodzącego z mięsa, ryb, jaj, fasoli czy produktów sojowych, wspomaga utrzymanie masy mięśniowej i wzmacnia układ odpornościowy.
Tłuszcze, takie jak te zawarte w rybach, awokado, orzechach czy oliwie z oliwek, nie tylko poprawiają smak jedzenia, ale są również niezbędne dla wchłaniania witamin, produkcji hormonów i naprawy komórek. Produkty pełnoziarniste, które nie zostały nadmiernie przetworzone, są również korzystne ze względu na zachowanie większości składników odżywczych.
Odpowiednie nawodnienie jest kluczowe, ale ilość wypijanej wody może się różnić. Warto skonsultować się z lekarzem w celu ustalenia odpowiedniej ilości. Jeśli trudno jest pić czystą wodę, można rozważyć dodanie do niej naturalnych aromatów, na przykład z cytryny czy limonki.
Zachorowalność na raka pęcherza moczowego
Nowotwory pęcherza moczowego są jednym z najczęściej występujących typów nowotworów złośliwych u ludzi. U mężczyzn występują niemal cztery razy częściej niż u kobiet i stanowią piąty najczęstszy rodzaj nowotworu złośliwego, ustępując jedynie rakowi prostaty, płuc, jelita grubego i żołądka pod względem liczby zachorowań. Ryzyko wystąpienia tego nowotworu wzrasta wraz z wiekiem, a najczęściej diagnozowany jest w siódmej dekadzie życia.
W Polsce nowotwory pęcherza moczowego stanowią prawie 7% przypadków nowotworów złośliwych u mężczyzn i nieco ponad 2% u kobiet. W 2017 roku zarejestrowano 7293 nowe przypadki zachorowań (5488 u mężczyzn i 1805 u kobiet). W tym samym okresie prawie 4000 chorych zmarło z powodu tego rodzaju raka (3056 mężczyzn i 899 kobiet).
Mimo że częstość zachorowań na nowotwory pęcherza moczowego w Polsce jest niższa niż średnia dla krajów Unii Europejskiej, umieralność z tego powodu jest znacznie wyższa wśród mężczyzn w Polsce, niż średnia dla krajów Unii Europejskiej.
Rak pęcherza moczowego – rokowania i śmiertelność
Prognozy dla nowotworów o wysokim stopniu dojrzałości (niskim stopniu złośliwości) i niskim stopniu zaawansowania (nowotwory nienaciekające) są korzystne i podobne do prognoz wśród osób zdrowych.
W przypadku raka brodawkowatego pęcherza moczowego naciekającego, rokowanie zależy od stopnia zaawansowania. Dla pacjentów z nowotworami w stopniu zaawansowania Ta, Tis, T1 – 5-letnie przeżycie wynosi 70%, podczas gdy dla tych, którzy wymagają cystektomii (wycięcia pęcherza moczowego), 5-letnie przeżycie oscyluje w granicach 20%.
