Szczepienie na WZW A – schemat, koszty i zasady refundacji w Polsce. Czy szczepienie jest obowiązkowe?

WZW A – co to za choroba i jak dochodzi do zakażenia?

Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A) to zakaźna choroba, która atakuje komórki wątroby. Wywoływane jest przez wirusa HAV (Hepatitis A Virus), a do zakażenia dochodzi drogą fekalno-oralną^[1][3], np. poprzez:

• zakażoną żywność lub wodę,
• bezpośredni kontakt z zakażoną osobą (m.in. kontakty seksualne),
• kontakt z zanieczyszczonymi powierzchniami,
• przez skażone igły lub drogą transfuzji krwi (bardzo rzadko).

Ryzyko transmisji wzrasta w warunkach gorszej higieny, szczególnie podczas podróży do krajów o wyższej zapadalności, takich jak Indie, Bangladesz, Nigeria czy Egipt^[2][3]. W Polsce przez wiele lat WZW A występowało stosunkowo rzadko, jednak w 2026 r. obserwowany jest wyraźny wzrost liczby zachorowań.

Okres wylęgania choroby wynosi zwykle od 15 do 50 dni (średnio 30). Wirus jest wydalany z kałem przez 1-2 tygodnie przed wystąpieniem objawów klinicznych i około tydzień po ich wystąpieniu (okres zakaźności). U dzieci zakażenie często przebiega skąpoobjawowo lub bezobjawowo, natomiast u młodzieży i dorosłych może mieć pełnoobjawowy, niekiedy ciężki przebieg. Typowe objawy obejmują:

• osłabienie,
• gorączkę,
• nudności,
• bóle brzucha,
• żółtaczkę,
• ciemne zabarwienie moczu,
• odbarwione stolce.

Choć WZW A nie przechodzi w postać przewlekłą, u części pacjentów, zwłaszcza w starszym wieku lub z chorobami wątroby, może prowadzić do ciężkiego zapalenia wątroby, a w rzadkich przypadkach do ostrej niewydolności wątroby. Skuteczną metodą zapobiegania zakażeniu wirusem HAV jest szczepienie ochronne, które pobudza odporność organizmu i znacząco ogranicza ryzyko zachorowania. Szczepienia przeciw WZW A należą w Polsce do szczepień zalecanych i są szczególnie rekomendowane osobom z grup podwyższonego ryzyka.

Jak działa szczepionka przeciw WZW A i czy jest skuteczna?

Szczepionki przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu A zawierają inaktywowanego (zabitego) wirusa HAV, który nie jest zdolny do wywołania choroby, ale pozwala układowi odpornościowemu nauczyć się go rozpoznawać. Po podaniu szczepionki organizm wytwarza przeciwciała, które w przyszłości chronią przed zakażeniem i rozwojem choroby.Skuteczność szczepienia przeciw WZW A jest bardzo wysoka. Już po pierwszej dawce większość zaszczepionych osób uzyskuje ochronny poziom przeciwciał^[3][5]. Po zakończeniu pełnego schematu szczepienia odporność utrzymuje się przez co najmniej 20-30 lat, a prawdopodobnie nawet przez całe życie.

Kto powinien się zaszczepić na WZW A?

W Polsce szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu A nie należy do szczepień obowiązkowych i nie jest rutynowo wykonywane u dzieci ani dorosłych. Szczególnie zalecane jest osobom, u których ryzyko zakażenia lub ciężkiego przebiegu choroby jest większe niż w populacji ogólnej. Dotyczy to przede wszystkim osób podróżujących do krajów o wyższej zapadalności, zwłaszcza do regionów o gorszych warunkach sanitarnych, takich jak część Azji, Afryki czy Ameryki Łacińskiej.

Do grup, którym szczepienie przynosi szczególne korzyści, należą także:

• osoby z przewlekłymi chorobami wątroby,
• pacjenci z obniżoną odpornością,
• pracownicy ochrony zdrowia, żłobków, przedszkoli i placówek opiekuńczych,
• osoby mające bliski kontakt z chorymi na WZW A,
• osoby podejmujące praktyki seksualne sprzyjające transmisji fekalno-oralnej.

Szczepienie może być rozważane także przez osoby zdrowe, które chcą dodatkowo zabezpieczyć się przed zakażeniem.

Jakie szczepionki na WZW A są dostępne w Polsce?

Jakie szczepionki na WZW A są dostępne w Polsce? Aktualny wykaz NIZP-PZH wymienia Avaxim 160 U, Havrix 720 Junior, Havrix Adult oraz Twinrix Adult (WZW A + WZW B) jako potencjalnie dostępne na rynku^[4].

Wszystkie te szczepionki zawierają inaktywowanego wirusa HAV, działają na tej samej zasadzie i zapewniają porównywalny poziom ochrony przed zachorowaniem. Różnią się natomiast producentem, wariantami dawkowania oraz ceną, która może być inna w zależności od preparatu i punktu szczepień.

Poszczególne szczepionki występują w wersjach dostosowanych do wieku pacjenta. Na przykład niektóre warianty przeznaczone są dla dzieci od 1. roku życia, natomiast inne zawierają większą dawkę antygenu stosowaną u dorosłych.

Ile dawek obejmuje szczepienie na WZW A i jak wygląda schemat szczepienia?

Standardowe szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu A obejmuje dwie dawki szczepionki^[2][3][5]. Pierwszą dawkę podaje się w dowolnym, dogodnym terminie, natomiast drugą, przypominającą, po 6-12 miesiącach. Taki schemat pozwala uzyskać długotrwałą ochronę przed zakażeniem wirusem HAV.

Szczepienie można wykonywać zarówno u dzieci, jak i u dorosłych. U dzieci pierwszą dawkę najczęściej podaje się po ukończeniu 1. roku życia, zgodnie z zaleceniami producenta.

Już po pierwszej dawce większość osób wytwarza ochronny poziom przeciwciał, co zapewnia skuteczną, krótkoterminową ochronę, istotną zwłaszcza przed podróżą do krajów o wyższej zapadalności. Druga dawka utrwala odpowiedź immunologiczną i odpowiada za wieloletnią odporność.

W przypadku szczepionki skojarzonej WZW A i B stosuje się zwykle trzydawkowy schemat (0-1-6 miesięcy), który zapewnia jednoczesną ochronę przed obiema chorobami^[6]. W niektórych sytuacjach, np. przed pilnym wyjazdem, możliwe są także przyspieszone schematy szczepienia.

Czy szczepienie na WZW A jest obowiązkowe i refundowane?

W Polsce szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu A nie podlega powszechnej, systemowej refundacji. Szczepienie ma status szczepienia zalecanego, a decyzję o jego wykonaniu podejmuje pacjent^[2][3]. Najczęściej w związku z planowaną podróżą, zwiększonym ryzykiem zawodowym lub obecnością chorób przewlekłych, zwłaszcza wątroby.

W standardowych warunkach koszt szczepionki oraz usługi szczepienia ponosi pacjent. Wyjątki mogą dotyczyć sytuacji szczególnych, np. programów profilaktycznych realizowanych lokalnie, jednak nie stanowią one ogólnej zasady.

Ile kosztuje szczepienie na WZW A?

Cena jednej dawki szczepionki przeciw WZW A zazwyczaj mieści się w przedziale około 170-300 zł. Do tego może dojść koszt wizyty kwalifikacyjnej oraz samego wykonania szczepienia. Ponieważ pełny schemat obejmuje zwykle dwie dawki, całkowity koszt szczepienia przeciw WZW A zazwyczaj wynosi od około 350 do 600 zł lub więcej.

W 2024 i 2025 roku w Polsce rozszerzono możliwość wykonywania szczepień w niektórych aptekach, w tym finansowanie samej usługi kwalifikacji i podania szczepionki w określonych przypadkach. Nie oznacza to jednak refundacji samego preparatu przeciw WZW A – pacjent nadal pokrywa jego koszt z własnych środków.

Możliwe skutki uboczne szczepienia na WZW A

Szczepionki przeciw WZW A są uznawane za bezpieczne i dobrze tolerowane, zarówno u dzieci, jak i u dorosłych. Większość działań niepożądanych ma łagodny i przemijający charakter^[3][5]. Najczęściej występują:

• ból, zaczerwienienie lub obrzęk w miejscu wkłucia,
• uczucie zmęczenia,
• ból głowy,
• niewielka gorączka,
• przejściowe osłabienie.

Dolegliwości zwykle przechodzą w ciągu 1-2 dni. W większości przypadków odpoczynek oraz odpowiednie nawodnienie jest wystarczające i specjalistyczne leczenie nie jest konieczne.

Rzadziej mogą pojawić się dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak nudności czy bóle brzucha. Bardzo rzadko obserwuje się reakcje alergiczne. Ciężkie odczyny poszczepienne należą do wyjątków.

Ryzyko poważnych powikłań po szczepieniu jest nieporównywalnie mniejsze niż ryzyko związane z zachorowaniem na WZW A, zwłaszcza u osób dorosłych i z chorobami wątroby.