Witrektomia – wskazania i przebieg operacji usuwania ciała szklistego z oka  

Witrektomia oka – co to jest? 

Witrektomia (z łac. vitreous, czyli ciało szkliste i ectomia, czyli wycięcie) to zabieg okulistyczny przeprowadzany na tylnym odcinku gałki ocznej. Polega na całkowitym lub częściowym mechanicznym wycięciu ciała szklistego, czyli galaretowatej struktury wypełniającej tylną, największą komorę oka, nadająca kształt gałce oka i chroniąca siatkówkę. Witrektomię wykonuje się m.in. w leczeniu odwarstwienia siatkówki, krwotoku do ciała szklistego na skutek urazu czy retinopatii cukrzycowej, pooperacyjnego zapalenia wnętrza gałki ocznej, a także w niektórych procedurach diagnostycznych. Witrektomia wykonywana jest przez okulistów od ponad 50 lat i przez cały ten czas udoskonalano zarówno techniki zabiegowe, jak i wykorzystywane podczas operacji instrumenty. Współcześnie zabieg najczęściej wykonuje się z zastosowaniem trzech oddzielnych wejść do wnętrza gałki ocznej (tzw. portu infuzyjnego, światłowodu i portu do wprowadzania narzędzi) przez część płaską ciała rzęskowego. Dzięki miniaturyzacji narzędzi chirurgicznych, w wielu przypadkach nie ma konieczności zakładania szwów na rany pooperacyjne w twardówce, a pacjent bywa wypisywany do domu nawet tego samego dnia.  

Czytaj także: Męty w oku – przyczyny. Skąd się biorą męty w oczach i jak je leczyć?

Witrektomia – kiedy wykonuje się zabieg?   

Wskazania do witrektomii można podzielić na: 

terapeutyczne – najczęstsze wskazania to:  

• wylewy krwi do ciała szklistego w wyniku przerwania ciągłości naczyń prawidłowych (np. w następstwie urazów, przedarcia siatkówki) i patologicznych (np. w przebiegu retinopatii cukrzycowej), a także wylewów o innym podłożu (np. makrotętniak, wysiękowa postać degeneracji plamki związana z wiekiem AMD),  
• usuwanie mętów ciała szklistego, czyli osadów w ciele szklistym oka (drobnych struktur białkowych lub innych resztek komórkowych rzucających cienie na siatkówkę i zaburzających widzenie) 
• usuwanie błony nasiatkówkowej plamki żółtej i zamykanie otworu plamki żółtej, 
• odwarstwienie siatkówki,  
• retinopatia cukrzycowa i cukrzycowy obrzęk plamki, 
• ciało obce wewnątrz gałki ocznej, 
• powikłania po chirurgii zaćmy, 

diagnostyczne – pobrany w ten sposób materiał biologiczny można poddać badaniu mikrobiologicznemu, histopatologicznemu i bezpośredniemu, a procedura ta często bardzo przyspiesza rozpoznanie choroby i umożliwia szybkie wdrożenie odpowiedniego leczenia (np. biopsja guzów wewnątrzgałkowych),  

diagnostyczno-terapeutyczne – podczas pobrania próbki w celach diagnostycznych, do wnętrza gałki ocznej wprowadzany jest lek (np. antybiotyk po pobraniu ciała szklistego z powodu pooperacyjnego zapalenia wnętrza gałki ocznej).

Witrektomia często jest wykonywana w trybie pilnym u pacjentów, u których wylew krwi do ciała szklistego, odwarstwienie siatkówki lub inna patologia jest stanem wymagającym natychmiastowego zaopatrzenia chirurgicznego. W takich sytuacjach przed zabiegiem pilnie wykonuje się badanie USG gałki ocznej, które pozwala ocenić stan siatkówki czy wykluczyć obecność guzów wewnątrzgałkowych, zazwyczaj również badanie OCT (okulistyczna koherentna tomografia). Badania potrzebne przed zabiegami planowymi, to badania krwi (m.in. morfologia, kreatynina, CRP, układ krzepnięcia), badanie ogólne moczu, EKG z opisem, czasem też kontrola stomatologiczna i inne.   

Witrektomia – jak przebiega zabieg?  

Operację wykonuje się w znieczuleniu miejscowym oraz analgosedacji, zawsze w obecności lekarza anestezjologa. W twardówce gałki ocznej chirurg wykonuje trzy nacięcia o długości od 0,5 do 1 mm, przez które wprowadzany jest port infuzyjny, światłowód i narzędzia chirurgiczne. Za pomocą miniaturowych instrumentów lekarz wycina ciało szkliste, uzyskując dostęp do siatkówki i naczyniówki. Kolejne etapy zależą od wskazań – jeśli to konieczne, chirurg usuwa pokrywające siatkówkę błony nasiatkówkowe, będące konsekwencją długotrwałych odwarstwień, zamyka otwory siatkówki, wykonuje laseroterapię wokół przedarć itp. Usunięte ciało szkliste pod koniec operacji zastępuje się innym materiałem – jałowym płynem, gazem (SF6 – sześciofluorek siarki, C3F8 – oktafluoropropan) lub olejem silikonowym. Płyn i gaz po jakimś czasie wchłaniają się, olej silikonowy zazwyczaj jest usuwany po pewnym czasie. Obecnie w wielu przypadkach nie ma konieczności wykonywania szwów na nacięciach, gdyż ranki samoistnie się zasklepiają i uszczelniają. U pozostałych pacjentów rany pooperacyjne są zaszywane.  

Witrektomia – czy jest bezpieczna? 

Po wielu latach udoskonalania techniki operacyjnej, dziś witrektomia uważana jest za zabieg rutynowy, w wielu przypadkach stanowiący najlepszą metodę leczenia i ratujący wzrok pacjenta. Zdarza się, że w trakcie witrektomii dochodzi do nieprzewidzianych trudności, a lekarz może wówczas zmienić zakres operacji i poszerzyć go o dodatkowe procedury. U niektórych pacjentów jednocześnie z witrektomią wykonuje się inne zabiegi, np. usunięcie zaćmy (tzw. fakowitrektomia). Podczas zabiegu może wystąpić konieczność usunięcia naturalnej soczewki i zastąpienia jej implantem sztucznej soczewki lub założenie plomby wgłębiającej ścianę gałki ocznej. Podanie oleju silikonowego do wnętrza oka powoduje zmianę refrakcji układu optycznego oka i niezbędna jest dodatkowa korekta operowanego oka, a różnice wad refrakcji w obu oczach mogą być bardzo duże do czasu usunięcia oleju z oka. Zdarza się, że powikłania i komplikacje zabiegowe sprawiają, że pacjent musi być hospitalizowany i poddać się kolejnej operacji.

Czytaj także: Zaćma (katarakta) – objawy i leczenie. Na czym polega operacja zaćmy?

Niekorzystne następstwa witrektomii to m.in.    

• szczypanie, łzawienie oka, wrażenie obecności ciała obcego (zjawisko naturalne, przemijające po kilku dniach) 
• infekcje pooperacyjne, stany zapalne tkanek oka 
• zaćma (zmętnienie soczewki może rozwinąć się w ciągu pierwszych kilku lat po zabiegu),  
• wzrost ciśnienia śródgałkowego, jaskra, uszkodzenie nerwu wzrokowego, 
• przemieszczenie gazu pod spojówkę, 
• krwotoki (np. w przestrzeni nadnaczyniówkowej),  
• obrzęk siatkówki i tylnej części oka,  
• wtórne odwarstwienie siatkówki,  
• nieszczelność ran pooperacyjnych. 

 Witrektomia – kiedy wraca wzrok?  

Witrektomia zazwyczaj wykonywana jest w ramach chirurgii jednego dnia, natomiast jeśli wystąpiły powikłania lub u pacjenta jednocześnie wykonano inną procedurę zabiegową, może być konieczny kilkudniowy pobyt w szpitalu. Następnego dnia po witrektomii widzenie zwykle nie jest dobre, m.in. z powodu podania do oka substancji utrzymujących ciśnienie wewnątrzgałkowe i rozprostowujących siatkówkę. Po zabiegu siatkówka może goić się od kilku do kilkunastu miesięcy, a czas, po jakim wraca pełna ostrość widzenia, jest kwestią indywidualną, zależną od takich czynników, jak wiek czy schorzenie, które było wskazaniem do wykonania zabiegu. Przez kilka, a nawet kilkanaście tygodni nie wolno prowadzić pojazdów mechanicznych ze względu na pogorszenie widzenia, w wielu przypadkach niezbędna jest również przerwa w pracy zawodowej.  

Witrektomia – zalecenia po operacji 

Pacjent po zabiegu witrektomii musi bezwzględnie przestrzegać zaleceń lekarza, najczęściej:  

Zazwyczaj przez około dwa tygodnie po operacji niewskazane jest przebywanie w dużych skupiskach ludzkich, a przez około dwa miesiące trzeba powstrzymać się od: 

W zależności od warunków atmosferycznych, konieczne może być używanie okularów przeciwsłonecznych lub innej ochrony oka. Jeśli do gałki był podany gaz, istnieje bezwzględny zakaz latania samolotem, do czasu wchłonięcia gazu. Jeśli pacjent ma ochotę, zazwyczaj już w dobę po operacji może oglądać telewizję, czytać i spacerować. 

To również może Cię zainteresować:

Ból oka – rodzaje i przyczyny. Jak złagodzić ból oka?