WZW typu E – objawy, drogi zakażenia, diagnostyka i leczenie

Czym jest WZW typu E?

WZW typu E, czyli wirusowe zapalenie wątroby typu E, jest chorobą zakaźną wywoływaną przez Hepatitis E virus (HEV). Jest to wirus RNA z rodziny Hepeviridae. Zakażenie może przebiegać bezobjawowo albo powodować ostre zapalenie wątroby, które najczęściej ustępuje samoistnie.

Największe znaczenie dla zakażeń ludzi mają genotypy HEV-1–4. Genotypy 1 i 2 zakażają głównie ludzi, natomiast genotypy 3 i 4 mają rezerwuar zwierzęcy i mogą być przenoszone na człowieka. WZW typu E występuje na całym świecie, także w Europie, gdzie większość zakażeń jest nabywana lokalnie. Przewlekłe zakażenie HEV jest rzadkie i dotyczy przede wszystkim osób z immunosupresją.

WZW typu E – jak można się zarazić?

Do zakażenia HEV dochodzi głównie drogą fekalno-oralną, przez spożycie wody lub żywności zanieczyszczonej wirusem. Transmisja przez skażoną wodę ma szczególne znaczenie na obszarach o ograniczonym dostępie do bezpiecznej wody i odpowiednich warunków sanitarnych.

Źródłem zakażenia może być także surowa lub niedogotowana wieprzowina, wątroba wieprzowa i dziczyzna. Ten sposób transmisji ma duże znaczenie w Europie, gdzie głównym rezerwuarem HEV są świnie i dziki. Na zakażenie bardziej narażone mogą być również osoby mające zawodowy kontakt z tymi zwierzętami.

Rzadziej wirus może być przenoszony przez zakażoną krew lub przeszczepiony narząd. W przeciwieństwie do WZW typu B i C kontakty seksualne i bezpośrednia transmisja między ludźmi nie stanowią głównych dróg szerzenia się HEV.

Czy WZW typu E występuje w Polsce i Europie?

WZW typu E nie jest wyłącznie chorobą przywożoną z krajów o niskim standardzie sanitarnym. W Europie większość zakażeń jest nabywana lokalnie i wiąże się przede wszystkim z genotypem HEV-3, którego rezerwuarem są świnie i dziki. Wiele infekcji przebiega bezobjawowo lub łagodnie, dlatego może pozostać nierozpoznanych.

Badania prowadzone w Polsce potwierdzają kontakt ludzi z HEV oraz obecność wirusa u świń, dzików i w niektórych elementach łańcucha produkcji żywności. Dokładna liczba zakażeń nie jest jednak znana, między innymi ze względu na ograniczoną liczbę wykonywanych badań i brak jednolitego systemu nadzoru.

Wirusowe zapalenie wątroby typu E – objawy

Okres wylęgania zakażenia HEV wynosi zwykle od 2 do 10 tygodni. Wiele zakażeń przebiega bezobjawowo lub łagodnie. Jeżeli rozwija się ostre WZW E, mogą wystąpić:

• stan podgorączkowy lub niewysoka gorączka;
• osłabienie i brak apetytu;
• nudności, wymioty i ból brzucha;
• świąd skóry, wysypka lub bóle stawów;
• żółtaczka, ciemny mocz i odbarwiony stolec.

Objawy zazwyczaj utrzymują się od 1 do 6 tygodni. W badaniu lekarz może stwierdzić powiększenie i tkliwość wątroby. Objawy WZW typu E przypominają ostre WZW typu A, jednak na podstawie obrazu klinicznego nie można jednoznacznie ustalić przyczyny zapalenia wątroby. Rozpoznanie wymaga badań laboratoryjnych.

Kto jest najbardziej narażony na ciężki przebieg WZW E?

Największe ryzyko ciężkiego ostrego WZW E dotyczy kobiet w ciąży, szczególnie w II i III trymestrze. Zakażenie może u nich prowadzić do ostrej niewydolności wątroby, utraty ciąży i zgonu, dlatego u objawowych ciężarnych należy rozważyć hospitalizację.

Ryzyko objawowego lub powikłanego przebiegu jest większe również u osób starszych i pacjentów z wcześniejszą chorobą wątroby. U osób z immunosupresją, zwłaszcza po przeszczepieniu narządu, głównym zagrożeniem jest natomiast utrzymywanie się wirusa i rozwój przewlekłego WZW E.

Czy WZW typu E może przejść w postać przewlekłą?

WZW typu E najczęściej ma ostry, samoograniczający się przebieg. Przewlekłe zakażenie występuje rzadko i dotyczy głównie osób z immunosupresją, szczególnie pacjentów po przeszczepieniu narządu leczonych lekami obniżającymi odporność.

Za przewlekłe zakażenie uznaje się utrzymywanie HEV RNA przez co najmniej 3 miesiące. Nieleczona infekcja może prowadzić do postępującego włóknienia, a w części przypadków także do marskości wątroby. Przewlekły przebieg opisywano przede wszystkim w zakażeniach genotypami HEV-3 i HEV-4.

Jak wygląda diagnostyka WZW typu E?

Rozpoznanie opiera się na badaniach laboratoryjnych, ponieważ objawy i podwyższona aktywność enzymów wątrobowych nie są swoiste dla zakażenia HEV. W ostrym WZW E we krwi oznacza się przede wszystkim przeciwciała anty-HEV IgM. Wykrycie HEV RNA metodą PCR we krwi lub kale potwierdza trwające zakażenie.

Przeciwciała anty-HEV IgG wskazują na przebyty kontakt z wirusem, ale ich obecność nie wystarcza do rozpoznania ostrego zakażenia. U osób z immunosupresją odpowiedź przeciwciał może być słaba lub nieobecna, dlatego szczególne znaczenie ma badanie HEV RNA. Próby wątrobowe, m.in. ALT, AST i bilirubina, służą do oceny uszkodzenia wątroby i ciężkości choroby.

Jak leczyć wirusowe zapalenie wątroby typu E?

Ostre WZW E najczęściej ustępuje samoistnie i nie wymaga leczenia przeciwwirusowego. Postępowanie obejmuje leczenie objawowe, odpowiednie nawodnienie oraz kontrolę funkcji wątroby. Należy unikać alkoholu i przyjmowania bez konsultacji leków mogących uszkadzać wątrobę. Hospitalizacji wymagają pacjenci z ciężkim przebiegiem lub ostrą niewydolnością wątroby, a także objawowe kobiety w ciąży.

U osób z przewlekłym zakażeniem HEV lekarz może, o ile jest to bezpieczne, zmniejszyć intensywność leczenia immunosupresyjnego. Jeżeli nie prowadzi to do eliminacji wirusa, stosuje się rybawirynę. Lek ten może być również rozważany w wybranych przypadkach ciężkiego ostrego WZW E lub ostrej niewydolności nałożonej na przewlekłą chorobę wątroby.

Jakie powikłania może powodować WZW typu E?

Najpoważniejszym powikłaniem ostrego WZW E jest piorunujące zapalenie wątroby prowadzące do ostrej niewydolności wątroby. Ryzyko jest szczególnie duże u kobiet ciężarnych, zwłaszcza w II i III trymestrze – zakażenie może zagrażać także płodowi. U osób z istniejącą przewlekłą chorobą wątroby HEV może spowodować gwałtowne pogorszenie jej funkcji.

U pacjentów z immunosupresją utrzymujące się zakażenie może prowadzić do szybkiego włóknienia, marskości, a niekiedy również dekompensacji choroby wątroby. Powikłania te nie są jednak typowym następstwem WZW typu E u osób z prawidłowo działającym układem odpornościowym

Jak zapobiegać zakażeniu HEV?

Profilaktyka WZW typu E obejmuje przede wszystkim:

• dokładną obróbkę termiczną wieprzowiny, podrobów i dziczyzny;
• mycie rąk przed przygotowywaniem posiłków i po kontakcie z surowym mięsem;
• dokładnie mycie bezpieczną wodą owoców i warzyw przed spożyciem.
• zapobieganie przenoszeniu zanieczyszczeń z surowego mięsa na produkty gotowe do spożycia;
• picie wody ze sprawdzonego źródła;
• unikanie wody i lodu o nieznanym pochodzeniu podczas podróży do miejsc o niepewnych warunkach sanitarnych.

Szczepionka przeciwko WZW typu E jest dostępna w części państw, ale nie została zarejestrowana w Europie.

WZW typu E – to zapamiętaj

1. Wirusowe zapalenie wątroby typu E jest wywoływane przez wirusa HEV i przenosi się głównie przez skażoną wodę lub żywność.
2. Źródłem zakażenia może być surowa lub niedogotowana wieprzowina, wątroba wieprzowa i dziczyzna.
3. Większość zakażeń ma przebieg bezobjawowy albo samoograniczający się, jednak ciężka choroba może wystąpić u kobiet w ciąży i osób z przewlekłymi chorobami wątroby.
4. U pacjentów z immunosupresją zakażenie HEV może przejść w postać przewlekłą i prowadzić do postępującego uszkodzenia wątroby.
5. W przeciwieństwie do WZW typu B i C WZW typu E szerzy się przede wszystkim przez wodę i żywność, a nie przez kontakt z zakażoną krwią.
6. Profilaktyka obejmuje higienę, picie bezpiecznej wody oraz dokładną obróbkę termiczną mięsa i podrobów.