Na zespół jelita drażliwego dwa razy częściej niż mężczyźni skarżą się kobiety Szacuje się, że problem ten dotyczy 10-20 proc. populacji. Diagnoza najczęściej stawiana jest u osób między 20. a 40. rokiem życia.
Zespół jelita drażliwego – przyczyny
Przyczyny problemu nie są do końca poznane. Na pewno u jego podłoża leżą zaburzenia perystaltyki jelit (choć nie wiadomo, co je powoduje). Perystaltyka, czyli czynność motoryczna jelit, umożliwia przesuwanie się treści pokarmowych z żołądka do odbytnicy. Dzieje się to dzięki kurczeniu się i rozluźnianiu mięśniówki jelita. Procesem tym zawiadują hormony oraz układ nerwowy.
Najpewniej z tego właśnie powodu zespół jelita drażliwego łączy się z zaburzeniami w sferze psychicznej. Depresja i stany lękowe są diagnozowane u około 80 proc. pacjentów z jelitem drażliwym. Gorsza kondycja psychiczna wpływa na zaostrzenie objawów ze strony jelit, z kolei nasilenie dolegliwości jelitowych pogarsza zdrowie psychiczne. Związek między emocjami a chorobą jelit potwierdzają tez inne obserwacje. W wielu przypadkach traumatyczne przeżycia lub przewlekły stres są czynnikami poprzedzającymi o kilka miesięcy pojawienie się objawów zespołu jelita drażliwego.
Objawy zespołu jelita drażliwego
- bóle brzucha o różnej lokalizacji i nasileniu, najczęściej bóle podbrzusza ustępujące po wypróżnieniu się,
- wzdęcia i/lub biegunki,
- zmienny rytm wypróżnień,
- uczucie przelewania się/przetaczania się treści pokarmowych w brzuchu,
- nadwrażliwość przewodu pokarmowego na bodźce zewnętrzne – nadmierne uczucie parcia przy niewielkim wypełnieniu odbytnicy stolcem, bóle brzucha przy niewielkiej ilości gazów itp.
Wyróżnia się trzy postacie zespołu jelita drażliwego: z przewagą biegunek, z przewagą zaparć i mieszaną. Zaparcia mogą być jedynym objawem zaburzenia; mogą pojawiać się naprzemiennie z okresami prawidłowego wypróżniania się. Najczęściej towarzyszą im bóle przypominające kolkę, wzdęcia, „przelewanie” w jamie brzusznej, nudności i zgaga. Spożycie posiłku zwykle nasila objawy. Postać biegunkowa charakteryzuje się nagłą potrzebą oddania stolca, często natychmiast po wstaniu z łóżka lub po posiłku, z towarzyszącymi bólami i wzdęciami brzucha. Postać mieszana łączy obydwa problemy – pacjenci okresowo doświadczają zaparć i biegunek.
Diagnostyka zespołu jelita drażliwego
Diagnoza zespołu jelita drażliwego jest stawiana wówczas, gdy opisane objawy utrzymują się przez co najmniej trzy miesiące i nie występują inne objawy, różnicujące ten problem od innych chorób przewodu pokarmowego.
Podstawą do postawienia rozpoznania jest wywiad lekarski, w którym lekarz pyta o charakter bólów brzucha, objętość oraz konsystencję kału, biegunki i zaparcia oraz o to, czy bóle ustępują po wypróżnieniu. W celu upewnienia się, że objawy przypominające jelito drażliwe nie są wynikiem choroby organicznej, lekarze zalecają wykonanie badań laboratoryjnych krwi (OB, morfologia, badanie ogólne moczu) lub stolca (badanie bakteriologiczne i pasożytnicze). Niektórym pacjentom (po 50. roku życia) lekarz może zalecić kolonoskopię, choć nie jest to badanie rutynowe dla zespołu jelita drażliwego. Jeśli bólom brzucha towarzyszą: krwawienia z przewodu pokarmowego, wymioty, niezamierzone chudnięcie, problemy z połykaniem, niedokrwistość, wówczas konieczna jest dalsza diagnostyka, bo objawy te mogą świadczyć o poważniejszych schorzeniach.
Zespół jelita drażliwego – leczenie
Przy zespole jelita drażliwego stosuje się leki objawowe, najczęściej rozkurczowe, przeciwbiegunkowe i przeciw zaparciom. W niektórych przypadkach (biegunka i wzdęcia) korzystnie działają antybiotyki oraz probiotyki, zmieniające florę bakteryjną jelit. Ponieważ dolegliwość ta jest sprzęgnięta z zaburzeniami psychicznymi, ulgę jelitom często przynosi stosowanie leków przeciwdepresyjnych, psychoterapia oraz techniki relaksacyjne.
Dieta przy zespole jelita drażliwego
Zalecenia dietetyczne dla pacjentów z zespołem jelita drażliwego zależą od postaci choroby oraz uwarunkowań indywidualnych. Należy obserwować reakcje organizmu na różne pokarmy i w miarę możliwości eliminować te, po których dolegliwości się nasilają.
Do produktów, które mogą wzmagać problemy, zalicza się mleko, cebulę, pory, jabłka, gruszki i kapustę. Problematyczne mogą być potrawy tłuste, ciężkostrawne, pikantne i smażone, a wśród napojów mocna kawa, herbata i alkohol. Przy postaci zaparciowej należy unikać ryżu, bananów, białego pieczywa, czekolady, kakao. W jadłospisie powinny znajdować się produkty wysokobłonnikowe, jak pełnoziarniste pieczywo, kasze, muesli, warzywa, owoce, a także słaba kawa, herbata. Jeśli dominującym problemem są biegunki, zasady powinny być odwrotne – należy unikać nadmiaru błonnika, wybierać produkty z białej mąki, banany, ryż. Niezależnie od postaci choroby pacjenci powinni jadać regularnie niewielkie porcje pożywienia, nie przejadać się i prowadzić regularny tryb życia.
Jeśli u pacjenta z zespołem jelita drażliwego stwierdzono również nadwrażliwość na gluten lub celiakię, konieczne jest stosowanie diety bezglutenowej.
