Alergia na kiwi – objawy, reakcje krzyżowe i diagnostyka

Na czym polega alergia na kiwi?

IgE-zależna alergia pokarmowa na kiwi to niekontrolowana odpowiedź układu immunologicznego na białka zawarte w owocach kiwi. U osoby uczulonej układ odpornościowy reaguje na wybrane cząsteczki białka jak na zagrożenie, produkując przeciwciała IgE skierowane przeciwko konkretnym antygenom. Przy ponownym kontakcie z owocem dochodzi do wiązania alergenu z przeciwciałami na powierzchni komórek tucznych i bazofilów. Proces ten prowadzi do degranulacji komórek i uwolnienia mediatorów stanu zapalnego, z których dominującą rolę odgrywa histamina.

Należy wyraźnie odróżnić immunologiczną reakcję alergiczną od podrażnienia chemicznego lub mechanicznego błony śluzowej. Owoc kiwi cechuje się wysoką zawartością kwasów organicznych oraz enzymu proteolitycznego, aktynidyny. Spożycie większej ilości surowego owocu może wywołać pieczenie języka lub zaczerwienienie wokół ust u osób całkowicie zdrowych. Zjawisko to wynika z powierzchownego naruszenia mikronabłonka i nie ma podłoża alergicznego. W przypadku rzeczywistej alergii, reakcja zostaje wywoływana nawet przez śladową obecność alergenu w pokarmie.

Które alergeny kiwi mają największe znaczenie?

W owocach kiwi zidentyfikowano co najmniej kilkanaście białek o potencjale uczulającym. Ich klasyfikacja podlega stałej aktualizacji. Poszczególne cząsteczki różnią się budową chemiczną, odpornością na działanie enzymów trawiennych i wysokiej temperatury oraz zdolnością do wywoływania ciężkich reakcji ogólnoustrojowych. Przykładami alergenów są:

• Act d 1 (aktynidyna),
• Act d 2 (białko podobne do taumatyny),
• Act d 8 (PR-10),
• Act d 9 (profilina),
• Act d 10 (nsLTP – nieswoiste białka przenoszące lipidy).

Uczulenie na komponent Act d 1 stanowi wskaźnik pierwotnej alergii na kiwi. Z kolei obecność przeciwciał przeciwko Act d 8 wskazuje na wtórną alergię pokarmową wynikającą z wcześniejszego uczulenia na pyłek brzozy. Natomiast osoby z krzyżową alergią na kiwi i alergią na pyłek traw charakteryzuje częstsze uczulenie na Act d 9 niż w przypadku osób bez alergii krzyżowej.

Jakie są objawy alergii na kiwi?

Obraz alergii na kiwi charakteryzuje się dużą zmiennością. Reakcje IgE-zależne mogą przybierać formę łagodnego dyskomfortu miejscowego lub wielonarządowej reakcji zagrażającej życiu.

Objawy w obrębie jamy ustnej

Najczęściej zgłaszane pierwsze objawy pojawiają się w miejscu bezpośredniego kontaktu błony śluzowej z owocem. Zjawisko to, określane jako zespół alergii jamy ustnej, obejmuje następujące dolegliwości:

• świąd, mrowienie lub pieczenie warg, języka oraz podniebienia,
• uczucie drapania i suchości w gardle,
• niewielki obrzęk warg, języka lub dziąseł,
• zaczerwienienie błony śluzowej jamy ustnej.

Objawy uczulenia w obrębie jamy ustnej występują często u pacjentów z alergicznym nieżytem nosa. Choć zazwyczaj ustępują samoistnie, nie należy ich bagatelizować, gdyż mogą zapowiadać rozwój silniejszych reakcji.

Objawy skórne

Reakcja immunologiczna w obrębie skóry może powstać w wyniku uogólnionej reakcji po spożyciu owocu lub na skutek bezpośredniego dotknięcia obranego kiwi. Do głównych objawów należą:

• pokrzywka, swędzące bąble o charakterze wędrującym,
• świąd skóry oraz uogólnione zaczerwienienie,
• obrzęk naczynioruchowy obejmujący wargi, powieki lub całą twarz,
• pokrzywka kontaktowa powstająca w miejscu fizycznego kontaktu ze świeżym sokiem.

Objawy ze strony układu pokarmowego

Aktywacja komórek tucznych w przewodzie pokarmowym wywołuje reakcję zapalną błony śluzowej żołądka i jelit. W obrębie układu pokarmowego pojawiają się:

• ostre, skurczowe bóle brzucha,
• nudności oraz wymioty,
• biegunka o różnym nasileniu,
• uczucie przelewania w brzuchu w połączeniu z dyskomfortem czy bólem

Objawy oddechowe

Zajęcie dróg oddechowych wskazuje na ciążki przebieg reakcji alergicznej. Objawy ze strony układu oddechowego obejmują:

• uporczywy, suchy kaszel,
• chrypkę lub zmianę barwy głosu,
• świszczący oddech i świst krtaniowy,
• uczucie zaciskania gardła i utrudnione połykanie,
• obrzęk gardła sprzyjający duszności,
• gwałtowny spadek wydolności oddechowej.

Wystąpienie objawów oddechowych wymaga natychmiastowej oceny lekarskiej, gdyż stanowi bezpośrednie zagrożenie zdrowia i życia.

Przebieg schorzenia u najmłodszych pacjentów wykazuje pewną specyfikę. Alergia na kiwi u dziecka częściej manifestuje się objawami ogólnoustrojowymi niż izolowanym zespołem jamy ustnej. Badania wskazują, że alergia na kiwi u dzieci może wywołać ciężkie reakcje alergiczne nawet przy pierwszym kontakcie z owocem.

Po jakim czasie występuje reakcja?

W reakcjach IgE-zależnych pierwsze objawy rozwijają się zazwyczaj w ciągu od kilku minut do około dwóch godzin od kontaktu z alergenem.

Dynamika narastania symptomów zależy od ilości spożytych owoców, ich dojrzałości, obróbki termicznej oraz indywidualnego stężenia swoistych przeciwciał IgE. Brak reakcji po zjedzeniu śladowej ilości nie gwarantuje bezpieczeństwa przy spożyciu większej porcji. Dolegliwości pojawiające się po kilkunastu godzinach lub kilku dniach z reguły nie są wywoływane mechanizmem IgE-zależnym.

Czy alergia na kiwi może prowadzić do anafilaksji?

Alergia pokarmowa na kiwi niesie ze sobą ryzyko rozwoju anafilaksji. Jest to ostro rozwijająca się, ogólnoustrojowa reakcja nadwrażliwości, stanowiąca bezpośrednie zagrożenie życia. Reakcje anafilaktyczne są częściej obserwowane u małych dzieci oraz u osób z pierwotnym uczuleniem na stabilne komponenty białkowe (zwłaszcza Act d 1, również Act d 10).

Do objawów wstrząsu anafilaktycznego należą:

• narastający obrzęk języka, krtani lub obrzęk gardła,
• chrypka, świszczący oddech i trudności z mówieniem,
• gwałtowny spadek ciśnienia tętniczego krwi,
• zawroty głowy, zaburzenia widzenia i uczucie osłabienia,
• omdlenie lub całkowita utratę przytomności.

Alergia na kiwi a pyłki brzozy

Pacjenci uczuleni na pyłki brzozy posiadają przeciwciała IgE skierowane przeciwko głównemu alergenowi tego drzewa z rodziny Bet v 1. Ze względu na podobieństwo budowy przestrzennej, przeciwciała te mogą rozpoznawać białko Act d 8 obecne w kiwi.

Mechanizm ten odpowiada za zespół pyłkowo-pokarmowy (PFAS). Reakcje krzyżowe w tym przebiegu charakteryzują się:

• pojawianiem się objawów głównie po spożyciu surowego owocu,
• ograniczeniem objawów do jamy ustnej i gardła,
• dobrą tolerancją owoców poddanych obróbce termicznej, która niszczy strukturę Act d 8.

Mimo, że wywołana pyłkami brzozy alergia krzyżowa ma najczęściej przebieg łagodny, u części pacjentów ze znacznym stężeniem przeciwciał mogą wystąpić reakcje ogólnoustrojowe.

Czy alergia na pyłki traw oznacza uczulenie na kiwi?

Obecność alergii na pyłki traw nie oznacza automatycznie konieczności eliminacji kiwi. Pyłki traw wywołują uczulenie m.in. na profiliny, białka powszechne w świecie roślin (w kiwi odpowiada im Act d 9). Profiliny rzadko doprowadzają do objawowej alergii o ciężkim przebiegu.

Alergia na kiwi a lateks i inne owoce

Innym schorzeniem opisanym w alergologii jest zespół lateksowo-owocowy. Szacuje się, że od 30% do 50% osób uczulonych na lateks naturalny wykazuje nadwrażliwość na wybrane pokarmy roślinne. Do produktów kojarzonych z tą reakcją należą:

• kiwi,
• banan,
• awokado,
• kasztan jadalny.

Za reakcje te odpowiadają białka zawarte w naturalnym lateksie pozyskiwanym z drzewa kauczukowego. Obecność alergii na lateks nie oznacza jednak, że pacjent zareaguje na wszystkie wymienione owoce. Nie zaleca się profilaktycznego wykluczania całej grupy tych produktów bez wcześniejszej diagnostyki.

Czy alergia na kiwi łączy się z alergią na orzechy laskowe?

Współwystępowanie objawów po spożyciu kiwi i orzechów laskowych wynika najczęściej z obecności wspólnego tła, jakim jest uczulenie na pyłek brzozy. Zarówno kiwi, jak i orzechy laskowe zawierają białka z rodziny PR-10. Przeciwciała skierowane przeciwko pyłkom drzew mogą reagować z oboma tymi pokarmami. Nie stanowi to jednak dowodu na bezpośrednią alergię na orzechy i każdy produkt należy oceniać indywidualnie.

Jak diagnozuje się alergię na kiwi?

Metody diagnozowania alergii na kiwi obejmują kilka etapów:

• dokładny wywiad medyczny – alergolog ustala ilość spożytego owocu, formę (surowy, gotowany), czas wystąpienia objawów oraz zajęte układy,
• punktowe testy skórne (SPT) – wykonywane przy użyciu komercyjnych ekstraktów alergenowych,
• testy prick-by-prick ze świeżym owocem – polegają na nakłuciu świeżego kiwi, a następnie skóry pacjenta. Metoda ta charakteryzuje się wyższą czułością, lecz niższą swoistością – enzymy zawarte w kiwi mogą wywołać fałszywie dodatnie podrażnienie u osób zdrowych,
• oznaczenie swoistych przeciwciał IgE (sIgE) – badanie krwi określające stężenie przeciwciał przeciwko całemu ekstraktowi. Ujemny wynik sIgE nie wyklucza w pełni alergii,
• diagnostyka molekularna (CRD) – oznaczenie przeciwciał przeciwko konkretnym cząsteczkom (Act d 1, Act d 2, Act d 8, Act d 10) ułatwia rozróżnienie uczulenia pierwotnego od reakcji krzyżowej.

Co oznacza dodatni test?

Dodatni wynik w testach skórnych lub podwyższone stężenie swoistych IgE oznacza uczulenie, a nie jednoznaczną alergię. Wiele osób z dodatnimi wynikami badań toleruje spożywanie kiwi bez żadnych symptomów. Testy alergologiczne zawsze wymagają potwierdzenia w wywiadzie chorobowym.

Kiedy wykonuje się próbę prowokacji?

Doustna próba prowokacji (OFC) jest najbardziej wiarygodnym badaniem rozstrzygającym wątpliwości diagnostyczne. Wskazaniem do jej wykonania są sprzeczne wyniki badań skórnych i serologicznych przy niejednoznacznym wywiadzie.

Testy prowokacyjne polegają na podawaniu pacjentowi wzrastających dawek kiwi w odstępach 20 lub 30 minutowych. Badanie odbywa się w warunkach szpitalnych lub ambulatoryjnych pod ścisłym nadzorem lekarskim, z zapewnieniem pełnego dostępu do leków przeciwanafilaktycznych. Prób prowokacyjnych nie wykonuje się u osób z udokumentowaną ciężką anafilaksją w przeszłości.

Jak wygląda leczenie alergii na kiwi?

Głównym postępowaniem w przypadku alergii na kiwi pozostaje dieta eliminacyjna oraz edukacja pacjenta. Osoby uczulone powinny stosować się do poniższych zasad:

• unikanie kontaktu z owocem w postaciach wywołujących objawy,
• dokładne czytanie składu produktów spożywczych,
• noszenie przy sobie autowstrzykiwacza z adrenaliną, jeśli został przepisany przez lekarza,
• posiadanie zaktualizowanego, pisanego planu postępowania awaryjnego – ważne w sytuacjach, gdy może dojść do utraty przytomności.

Leki przeciwhistaminowe stosuje się wyłącznie w celu łagodzenia łagodnych objawów skórnych lub mrowienia w ustach. Nie chronią one przed wystąpieniem ciężkiej reakcji ogólnoustrojowej i nie umożliwiają bezpiecznego spożywania kiwi.

Czy trzeba całkowicie wykluczyć kiwi?

Zakres eliminacji zależy od rozpoznanego typu nadwrażliwości. W przypadku pierwotnej alergii na kiwi lub po przebytej anafilaksji zaleca się całkowite wyeliminowanie tego owocu z diety.

Osoby z łagodnym zespołem pyłkowo-pokarmowym mogą w części przypadków tolerować kiwi przetworzone termicznie. Taka tolerancja powinna zostać potwierdzona przez lekarza, a nie sprawdzana na własną rękę w domu.

Czy można odczulać na kiwi?

Obecnie nie istnieje standardowa immunoterapia swoista przeznaczona do leczenia alergii na kiwi. Aktualne wytyczne EAACI dotyczące immunoterapii pokarmowej wydają rekomendacje przede wszystkim dla orzeszków ziemnych oraz wybranych przypadków alergii na mleko i jaja.

W jakich produktach może znajdować się kiwi?

Kiwi występuje jako składnik wielu przetworzonych artykułów żywnościowych. Produkty spożywcze, w których może znajdować się ten owoc, to między innymi:

• soki wieloowocowe, smoothie oraz koktajle,
• dżemy, marmolady, konfitury i musy owocowe,
• jogurty, lody, sorbety i desery,
• sałatki owocowe, wyroby cukiernicze oraz dekoracje ciast,
• sosy, marynaty i enzymatyczne zmiękczacze do mięs (wykorzystujące właściwości aktynidyny).

W prawie Unii Europejskiej kiwi nie należy do 14 alergenów objętych obowiązkiem specjalnego wyróżniania graficznego w składzie. Jego nazwa musi jednak pojawić się w pełnej liście składników na opakowaniu. W zakładach gastronomicznych osoby uczulone powinny bezpośrednio pytać o obecność kiwi w potrawach nieopakowanych.

Kiedy zgłosić się do alergologa?

Konsultacja lekarska jest zalecana, gdy:

• po spożyciu kiwi pojawiają się powtarzalne objawy ze strony skóry, przewodu pokarmowego lub jamy ustnej,
• pacjent ma rozpoznaną alergię na lateks lub pyłki i odczuwa dyskomfort po owocach,
• reakcja wystąpiła po połączeniu spożycia owocu z wysiłkiem fizycznym.

W przypadku wystąpienia obrzęku gardła, chrypki, trudności z oddychaniem, zawrotów głowy lub omdlenia należy natychmiast wezwać ratunek medyczny (tel. 112 lub 999).

Co warto zapamiętać?

Alergia na kiwi jest IgE-zależną reakcją układu odpornościowego wywoływaną przez białka zawarte w owocu, wynikającą z uczulenia pierwotnego lub z reakcji krzyżowych, np. z pyłkami brzozy. Objawy schorzenia mogą ograniczać się do łagodnego świądu i obrzęku w obrębie jamy ustnej, ale w części przypadków obejmują układ pokarmowy, skórę oraz układ oddechowy, prowadząc nawet do zagrażającej życiu anafilaksji. Podstawą leczenia jest dieta eliminacyjna, natomiast w przypadku wystąpienia ciężkiej reakcji ogólnoustrojowej lekiem pierwszego wyboru pozostaje adrenalina.

Polecane artykuły:

Nowe zasady żywienia w szkołach. Mamy komentarz dietetyczki Czy przy migotaniu przedsionków można zwiększyć dawkę Acardu? Na co można być uczulonym? Alergia na orzeszki ziemne – objawy i ryzyko anafilaksji