Pokrzywka alergiczna, cieplna, idiopatyczna i inne. Przyczyny i leczenie pokrzywki

Pokrzywka – czym jest i jak powstaje?

Pokrzywka jest chorobą, której podstawowym objawem są pojawiające się na skórze gładkie bąble pokrzywowe, podobne do tych, które występują w wyniku oparzenia pokrzywą – stąd nazwa pokrzywki. Zmiany skórne wyglądają jak lekko wypukłe, blade bąble w zaczerwienionej otoczce i stopniowo zlewają się ze sobą.

Pokrzywka wywołuje świąd lub uczucie pieczenia w miejscu występowania. Mogą jej towarzyszyć dodatkowe objawy – w zależności od jej źródła. Pokrzywka występuje przynajmniej raz w życiu u co piątej osoby, częściej u kobiet, zwłaszcza w wieku 30–60 lat.

Pokrzywka powstaje w wyniku przeniknięcia osocza poprzez rozszerzone naczynia krwionośne do górnych warstw skóry. Dzieje się tak pod wpływem działania takich substancji chemicznych, jak np. histamina, uwalniana w wyniku reakcji alergicznej lub jako odpowiedź na infekcję.

Pokrzywkę dzieli się ze względu na czas jej występowania na:

• pokrzywkę ostrą – objawia się w ciągu 6 tygodni, najczęściej jej przyczyną są leki lub alergie;
• pokrzywkę przewlekłą – objawia się w czasie powyżej 6 tygodni, a następnie nawraca, ma charakter idiopatyczny (trudne do ustalenia źródło) i występuje dość rzadko, zaledwie u 1 proc. chorych.

Pacjent z pokrzywką przewlekłą powinien pozostawać pod opieką lekarza, ponieważ choroba może wpływać na funkcjonowanie narządów i prowadzić do innych problemów zdrowotnych.

Przyczyny pokrzywki

Pokrzywki można też podzielić ze względu na ich przyczyny. I tak wymienić można m.in.:

• pokrzywkę alergiczną – w wyniku reakcji organizmu na alergen (pyłki roślin, chemikalia, niektóre pokarmy, sierść zwierząt, jad owadów);
• pokrzywkę niealergiczną – w wyniku reakcji na niektóre leki (m.in. niesteroidowe leki przeciwzapalne, penicylinę, kwas acetylosalicylowy), a także zakażenia i infekcje;
• pokrzywkę cieplną – w wyniku kontaktu skóry z gorącymi przedmiotami;
• pokrzywkę z zimna – powstaje pod wpływem oddziaływania niskich temperatur, np. pokrzywka po morsowaniu;
• pokrzywkę idiopatyczną – jej przyczyny nie są znane, pojawia się samoistnie;
• pokrzywkę cholinergiczną – towarzyszy podwyższonej temperaturze ciała (np. podczas wysiłku fizycznego);
• pokrzywkę stresową – pojawia się wskutek silnego stresu;
• pokrzywkę kontaktową – w wyniku kontaktu z alergenem lub innymi substancjami chemicznymi;
• pokrzywkę fizykalną – obejmuje całą grupę czynników fizycznych: zmiany temperatury, oddziaływania mechaniczne – dotyk, uciskanie, wibracje, pocieranie, a także działanie promieni słonecznych;
• pokrzywkę dermograficzną – występującą w miejscu zadrapania lub otarcia – może przybierać postać prostą (brak bąbli i świądu – miejscowe zaczerwienienie skóry) lub objawową (świąd i objawy skórne).

Pokrzywka – objawy towarzyszące

Pokrzywce mogą towarzyszyć dodatkowe objawy, które mogą wskazywać na ryzyko wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego. Do takich objawów zalicza się m.in.:

• kołatanie serca,
• ogólne osłabienie,
• nudności i wymioty,
• obniżone ciśnienie,
• trudności w oddychaniu.

Pokrzywce może towarzyszyć obrzęk naczynioruchowy. Polega on na nabrzmieniu dolnych warstw tkanek skórnych – przede wszystkim w okolicy twarzy – w tym wokół oczu, ust oraz dłoni i stóp. Mogą towarzyszyć mu przebarwienia, rumień. Pojawia się ból, rzadziej uczucie pieczenia. Należy jednocześnie liczyć się z wystąpieniem wstrząsu anafilaktycznego. Jest to reakcja na czynnik alergiczny lub niealergiczny, podczas której dochodzi do nagłego i znaczącego obniżenia ciśnienia, prowadzącego nawet do utraty przytomności.

Dodatkowo w przypadku wystąpienia obrzęku naczynioruchowego gardła może dojść do ucisku na krtań i uduszenia. Konieczne jest pilne wezwanie pomocy medycznej. Pacjenci, którym wcześniej została przepisana adrenalina, powinni jak najszybciej ją otrzymać. Może to uratować życie chorego. Warto również zażyć lek przeciwhistaminowy. Jeśli doszło do zatrzymania krążenia, należy przystąpić do reanimacji.

Pokrzywka – diagnoza

Rozpoznanie pokrzywki nie jest trudne, ponieważ daje ona charakterystyczne objawy skórne. Znacznie większym wyzwaniem jest określenie przyczyn pokrzywki – zwłaszcza jeśli ma ona postać przewlekłą. Jednym z podstawowych czynników przy ustalaniu przyczyn pokrzywki są cechy charakterystyczne zmian na skórze oraz ich umiejscowienie. Przykładowo, pokrzywka fizykalna, która powstała w wyniku ucisku w okolicy biodrowej, może wynikać z noszenia zbyt ciasnej odzieży, a pokrzywka z zimna może pojawić się w miejscu, które zostało narażone na działanie niskiej temperatury. Pokrzywka może przybierać postać drobnych bąbelków lub postać dużych zmian – w zależności od jej źródeł.

Rozpoznanie odbywa się w połączeniu ze szczegółowym wywiadem. Należy ustalić, kiedy pojawiły się objawy, kiedy zaczęły zanikać lub zmieniać się. Kluczową kwestią jest także ustalenie, jakie pokarmy były spożywane, jakie leki stosuje pacjent lub jakich używa kosmetyków. Dodatkowo należy ustalić ewentualne inne choroby. Część z nich może dawać objawy podobne do pokrzywki. Mowa tutaj o infekcjach i zakażeniach – np. pęcherzycy, stanach zapalnych skory i schorzeniach autoimmunologicznych.

Pomocne w ustaleniu przyczyn pokrzywki są m.in.:

• testy poziomu OB i CRP,
• badanie krwi z rozmazem,
• badania moczu,
• alergiczne kontaktowe testy skórne,
• badanie poziomu IgE,
• eozynofilia krwi (badanie liczby granulocytów kwasochłonnych – rodzaju białych krwinek; podwyższony stan może wskazywać na alergię, obecność pasożytów i wiele innych),
• biopsja skóry.

Leczenie pokrzywki

Pokrzywki nie należy leczyć na własną rękę, np. samodzielnie stosując leki bez recepty. Pokrzywkę powinien diagnozować lekarz i to on wskazuje sposób leczenia. Jak już wspominaliśmy, w pokrzywce stosuje się leki przeciwhistaminowe, takie jak:

• lewocetyryzyna,
• desloratadyna,
• loratadyna,
• feksofenadyna,
• klemastyna,
• hydroksyzyna,
• cyproheptadyna.

Rzadziej stosowane, ze względu na skutki uboczne, są glikokortykosteroidy, zwykle doustne, czasami w postaci maści. Pokrzywka ostra ustępuje w czasie do 6 tygodni – w większości przypadków samoistnie. Przewlekła pokrzywka może utrzymywać się do roku, czasami kilka lat. Kluczowe znaczenie ma tutaj ustalenie źródła pokrzywki i unikanie czynników ją wywołujących, a także tych, które wzmagają objawy. Mowa tutaj o niektórych pokarmach, lekach (np. kwas acetylosalicylowy) czy o stresie. Chory powinien obserwować zmiany skórne i pozostawać pod kontrolą lekarza.