Kaszel alergiczny u dziecka – objawy, przyczyny i leczenie

Co to jest kaszel alergiczny u dziecka?

Kaszel alergiczny występuje w przebiegu chorób alergicznych, takich jak alergiczny nieżyt nosa czy astma alergiczna, ale sam w sobie nie jest odrębnym rozpoznaniem. Może być związany z objawami ze strony górnych dróg oddechowych lub nadreaktywnością oskrzeli.

Kaszel jest objawem, nie chorobą, dlatego jego przyczyna wymaga oceny.

Jak rozpoznać kaszel alergiczny u dziecka?

Na podłoże alergiczne kaszlu mogą wskazywać:

• nawracający charakter objawów;
• ich związek z sezonem pylenia roślin;
• powtarzalne nasilenie kaszlu po ekspozycji na konkretny alergen;
• współwystępowanie wodnistego kataru, kichania, świądu nosa lub łzawienia oczu.

Nasilenie kaszlu może być większe:

• po wysiłku,
• podczas śmiechu,
• po kontakcie z zimnym powietrzem,
• w nocy.

Taki przebieg może wskazywać na nadreaktywność oskrzeli, dlatego lekarz może uwzględnić w diagnostyce również astmę.

Brak gorączki i innych objawów infekcji, przy jednoczesnym występowaniu typowych objawów alergii, może przemawiać za alergicznym podłożem kaszlu. Ostateczne rozpoznanie zawsze należy do lekarza.

Jak wygląda kaszel alergiczny i jak długo może trwać?

Suchy kaszel alergiczny bywa napadowy i nawracający. Może utrzymywać się tygodniami lub powracać przy kolejnej ekspozycji na alergen. Kaszel trwający dłużej niż 4 tygodnie jest przewlekły i powinien zostać oceniony przez lekarza.

Jakie objawy alergii mogą towarzyszyć kaszlowi alergicznemu?

U dzieci z kaszlem alergicznym zwykle występują dodatkowe objawy ze strony nosa i oczu, a ich obecność zwiększa prawdopodobieństwo podłoża alergicznego.

Do najczęstszych objawów towarzyszących należą:

• wodnisty, przejrzysty katar i uczucie zatkanego nosa;
• napadowe kichanie;
• świąd nosa, podniebienia lub gardła;
• łzawienie, świąd i zaczerwienienie oczu (alergiczne zapalenie spojówek);
• pocieranie nosa dłonią ku górze (tzw. salut alergiczny) u młodszych dzieci.

Objawy te często nasilają się razem z kaszlem i w tych samych okolicznościach, np. w sezonie pylenia.

Jak odróżnić kaszel alergiczny u dziecka od kaszlu infekcyjnego?

Najwięcej wskazówek daje porównanie przebiegu obu rodzajów kaszlu. Poniższą tabelę należy traktować orientacyjnie, ponieważ objawy bywają mieszane.

Cecha	Kaszel związany z chorobą alergiczną	Kaszel w przebiegu infekcji
Charakter	Zwykle suchy, napadowy.	Początkowo suchy, potem często z odkrztuszaniem wydzieliny.
Czas trwania	Może nawracać lub utrzymywać się przy trwającej ekspozycji na alergen.	Zwykle ustępuje w ciągu kilku tygodni, choć u części dzieci trwa dłużej.
Gorączka	Nie jest typowym objawem.	Może występować, ale jej brak nie wyklucza infekcji.
Katar	Wodnisty, przejrzysty.	Z czasem może zmieniać konsystencję i kolor.
Sezonowość	Częsta przy alergii na pyłki lub całoroczna, np. przy alergii na roztocza.	Częstszy w okresach zwiększonej zachorowalności na infekcje.
Kontakt z alergenem	Może wyraźnie i powtarzalnie nasilać objawy.	Zwykle bez stałego związku z konkretnym alergenem.
Objawy towarzyszące	Kichanie, świąd nosa, łzawienie.	Ból gardła, bóle mięśni, osłabienie.

Kaszel infekcyjny i kaszel alergiczny mogą się na siebie nakładać, a infekcja bywa czynnikiem nasilającym dokuczliwe objawy u dziecka z alergią. Kolor wydzieliny nie wskazuje przyczyny – żółta lub zielona wydzielina nie oznacza automatycznie zakażenia bakteryjnego. Żadna pojedyncza cecha, w tym suchy lub mokry charakter kaszlu, nie pozwala samodzielnie ustalić jego przyczyny.

Dlaczego kaszel alergiczny u dziecka nasila się w nocy?

Nasilenie kaszlu w nocy może mieć kilka przyczyn, m.in.:

• pozycja leżąca – może nasilać dolegliwości ze strony nosa i sprzyjać kaszlowi, m.in. w związku ze spływaniem wydzieliny po tylnej ścianie gardła;
• ekspozycja na roztocza – dziecko spędza wiele godzin w sypialni, gdzie alergeny mogą znajdować się m.in. w materacu i pościeli;
• astma i rytm dobowy – objawy astmy często nasilają się w nocy lub nad ranem.

Nocny kaszel, zwłaszcza jeśli towarzyszą mu świsty, duszność lub nawracające objawy po wysiłku, powinien skłonić do konsultacji lekarskiej i oceny m.in. pod kątem astmy.

Co może wywoływać kaszel alergiczny u dziecka?

W chorobach alergicznych objawy związane są z reakcją układu odpornościowego na substancje, które u osób bez alergii zwykle nie wywołują takich dolegliwości. Objawy kaszlu alergicznego mogą nasilać się pod wpływem ekspozycji na alergeny wziewne. U dzieci największe znaczenie mają:

• roztocza kurzu domowego – jeden z najważniejszych alergenów odpowiedzialnych za objawy całoroczne;
• pyłki roślin wiatropylnych (traw, drzew, chwastów) – odpowiadają za objawy sezonowe;
• alergeny zwierząt, np. kota, psa lub gryzoni – obecne m.in. w naskórku, ślinie i wydzielinach (potocznie objawy przypisuje się „sierści zwierząt”, choć sama sierść jest przede wszystkim nośnikiem alergenów);
• zarodniki pleśni – w wilgotnych pomieszczeniach.

Czy kaszel alergiczny może oznaczać astmę?

U części dzieci kaszel może być dominującym objawem astmy, jednak izolowany przewlekły kaszel nie wystarcza do jej rozpoznania. Lekarz ocenia całokształt objawów oraz, jeśli pozwala na to wiek dziecka, wykonuje badania potwierdzające zmienną obturację dróg oddechowych, zgodnie z podejściem opisanym w wytycznych GINA (Global Initiative for Asthma).

Na astmę oskrzelową mogą wskazywać zwłaszcza:

• kaszel i świsty (świszczący oddech) nasilające się w nocy lub nad ranem;
• uczucie duszności lub uczucie ucisku w klatce piersiowej;
• kaszel pojawiający się po wysiłku, śmiechu lub w zimnym powietrzu.

Takie objawy wymagają diagnostyki u lekarza, a nie samodzielnego leczenia.

Jak diagnozuje się kaszel o podejrzewanym podłożu alergicznym?

Diagnostyka kaszlu o podejrzewanym podłożu alergicznym opiera się przede wszystkim na szczegółowym wywiadzie i badaniu dziecka.

W zależności od wieku dziecka, charakteru kaszlu i podejrzewanej przyczyny lekarz może zlecić m.in.:

• testy alergiczne – skórne testy punktowe lub oznaczenie swoistych przeciwciał IgE z krwi;
• badania czynnościowe układu oddechowego – u starszych, współpracujących dzieci spirometria z próbą rozkurczową (z lekiem rozszerzającym oskrzela);
• pomiar frakcji wydychanego tlenku azotu (FeNO) – może dostarczyć informacji o stanie zapalnym typu 2 w drogach oddechowych i bywa pomocny w diagnostyce wybranych dzieci z podejrzeniem astmy;
• RTG klatki piersiowej – jest elementem podstawowej diagnostyki przewlekłego kaszlu; u dzieci zdolnych do współpracy wykonuje się również spirometrię.

Jak leczyć kaszel alergiczny u dziecka?

Postępowanie w przypadku kaszlu spowodowanego alergią obejmuje przede wszystkim:

• ograniczanie ekspozycji na istotny klinicznie alergen, jeśli jest to możliwe i zasadne;
• leczenie farmakologiczne zalecone przez lekarza (pediatrę, alergologa lub pulmonologa), dobrane do przyczyny kaszlu, wieku dziecka i nasilenia objawów.

Jakie leki stosuje się w leczeniu kaszlu o podłożu alergicznym?

Kaszel o podłożu alergicznym leczy się przede wszystkim poprzez leczenie choroby, która go wywołuje – w pierwszej kolejności leczy się chorobę podstawową (np. alergiczny nieżyt nosa lub astmę), a nie sam kaszel.

W zależności od przyczyny lekarz może zastosować m.in.:

• leki przeciwhistaminowe – w alergicznym nieżycie nosa łagodzą objawy takie jak kichanie, świąd nosa i wodnisty katar; jeśli kaszel jest związany z objawami ze strony górnych dróg oddechowych, ich kontrola może również go zmniejszyć. Nie są jednak uniwersalnym lekiem „na kaszel” ani zamiennikiem leczenia astmy;
• glikokortykosteroidy wziewne – podstawowe leki przeciwzapalne stosowane w leczeniu astmy; zmniejszają stan zapalny w drogach oddechowych i pomagają kontrolować objawy choroby. W zależności od wieku dziecka i stopnia kontroli astmy mogą być stosowane w różnych schematach leczenia;
• płukanie nosa solą fizjologiczną – metoda wspomagająca, pomaga usuwać wydzielinę i alergeny z błony śluzowej nosa, ale nie zastępuje leczenia alergii ani astmy.

Nie należy samodzielnie rozpoczynać u dziecka leczenia lekami przeciwkaszlowymi ani modyfikować zaleconej terapii. W razie wątpliwości dotyczących konkretnego preparatu warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Kiedy zgłosić się z dzieckiem do lekarza?

Do lekarza (pediatry, alergologa lub pulmonologa dziecięcego) warto zgłosić się, gdy:

• występuje kaszel przewlekły – utrzymuje się dłużej niż 4 tygodnie;
• nawraca w określonych porach roku lub okolicznościach;
• towarzyszą mu świsty, duszność lub kaszel pojawia się po wysiłku;
• objawy nasilają się w nocy i wybudzają dziecko;
• ataki kaszlu bywają wyczerpujące.

Ustalenie przyczyny pozwoli wdrożyć właściwe leczenie.

Kiedy kaszel u dziecka wymaga pilnej pomocy?

Pilnej pomocy wymagają przede wszystkim objawy poważnych trudności w oddychaniu:

• sinienie warg lub twarzy;
• narastająca duszność i trudność w oddychaniu;
• wyraźne wciąganie przestrzeni między żebrami oraz „dołka” pod szyją przy oddychaniu;
• trudności z mówieniem, jedzeniem lub piciem;
• wyraźna senność, apatia lub osłabienie kontaktu z dzieckiem.

Osobnym stanem nagłym jest anafilaksja. Nagły kaszel lub trudności w oddychaniu po możliwej ekspozycji na alergen, któremu towarzyszą duszność, świszczący oddech, obrzęk języka lub gardła, może być objawem ciężkiej reakcji alergicznej. Jeśli dziecko ma zalecony przez lekarza autowstrzykiwacz z adrenaliną, należy podać adrenalinę zgodnie z zaleceniami, a następnie natychmiast wezwać pomoc medyczną pod numerem 999 lub 112.

Co warto zapamiętać o kaszlu alergicznym u dziecka?

Kaszel związany z alergią bywa suchy i nawracający, często nasila się w nocy lub po kontakcie z alergenem i może towarzyszyć mu wodnisty katar, kichanie oraz łzawienie oczu. Kaszel trwający dłużej niż 4 tygodnie wymaga ustalenia przyczyny. Leczenie zależy od rozpoznania i wieku dziecka. Duszność, sinienie lub wciąganie międzyżebrzy wymagają natychmiastowej pomocy.