Alergia na lateks – objawy, reakcje krzyżowe, diagnostyka i leczenie

Czym jest alergia na lateks?

Naturalny lateks to mleczny sok pozyskiwany z drzewa kauczukowego Hevea brasiliensis. Zawarte w nim białka mogą działać jako alergeny lateksu i wywoływać natychmiastową reakcję IgE-zależną (w przypadku alergii typu I). W produkcji gumy stosuje się również różne substancje chemiczne, które u części osób odpowiadają za alergiczne kontaktowe zapalenie skóry. Guma syntetyczna nie zawiera białek naturalnego lateksu, dlatego nie wywołuje reakcji IgE-zależnej na te białka.

Jakie rodzaje reakcji może wywoływać lateks?

Natychmiastowa alergia IgE-zależna

W alergii typu I organizm wytwarza swoiste IgE przeciw białkom lateksu. Objawy zwykle rozwijają się szybko po ekspozycji i mogą obejmować pokrzywkę kontaktową, silny świąd, zaczerwienienie skóry, obrzęk naczynioruchowy, łzawienie oczu, katar, kaszel, świsty i duszność. Najcięższą postacią reakcji alergicznej jest anafilaksja.

Alergiczne kontaktowe zapalenie skóry

Alergia kontaktowa na lateks to określenie, które może być mylące. Opóźnione kontaktowe zapalenie skóry najczęściej wiąże się z dodatkami chemicznymi stosowanymi w produkcji gumy, a nie z białkami lateksu. Objawy skórne obejmują rumień, świąd, suchość, łuszczenie, pękanie skóry lub zmiany w postaci wysypki. W diagnostyce stosuje się testy płatkowe. ⁽¹⁾

Podrażnienie skóry

Podrażnienie skóry nie jest alergią. Częste mycie rąk, środki dezynfekcyjne, pot, tarcie i okluzja pod rękawiczką mogą powodować pieczenie, suchość i zaczerwienienie. W związku z tym sam wyprysk po noszeniu rękawic nie przesądza o uczuleniu na lateks. ⁽⁵⁾

Jakie są objawy uczulenia na lateks?

W zależności od drogi kontaktu alergia na lateks może wywoływać objawy w wielu narządach jednocześnie.

• Objawy skórne – najczęściej w postaci pokrzywki kontaktowej, której towarzyszy silny świąd oraz zaczerwienienie skóry.

• Reakcje błon śluzowych – bezpośredni kontakt (np. stomatologiczny lub ginekologiczny) wywołuje miejscowy obrzęk naczynioruchowy, pieczenie oraz świąd błon śluzowych.
• Objawy układu oddechowego i oczu – wziewna ekspozycja na unoszące się w powietrzu białka lateksu, historycznie szczególnie związana z pudrowanymi rękawicami lateksowymi, wywołuje łzawienie oczu, zapalenie spojówek, katar sienny, kaszel oraz duszność

Alergia na lateks a rękawiczki – co może uczulać?

Stosowane w wielu miejscach pracy rękawiczki lateksowe są niekiedy źródłem białek naturalnego lateksu odpowiedzialnych za reakcję IgE-zależną oraz dodatków chemicznych wywołujących alergiczne kontaktowe zapalenie skóry. Dlatego alergia na lateks po użyciu rękawiczek może oznaczać dwa różne mechanizmy patofizjologiczne.

Rękawiczki nitrylowe – podobnie jak winylowe – są bezpieczną alternatywą dla rękawiczek lateksowych. Nitryl może jednak zawierać dodatki chemiczne wywołujące alergię kontaktową, dlatego nie jest obojętny dla każdego. ⁽⁶⁾

Alergia na lateks a prezerwatywy – jakie daje objawy?

Przy uczuleniu na lateks prezerwatywy mogą wywołać świąd, pieczenie, pokrzywkę, zaczerwienienie lub obrzęk skóry i błon śluzowych. U osoby z nadwrażliwością IgE-zależną możliwa jest także reakcja uogólniona. Jak objawia się alergia na lateks? Prezerwatywy dają objawy zazwyczaj w miejscu kontaktu, jednak mogą one obejmować zarówno dolegliwości miejscowe, jak i potencjalnie poważniejsze systemowe reakcje.

Nie każda reakcja po stosunku z prezerwatywą oznacza uczulenie na lateks. Przyczyną może być środek nawilżający, plemnikobójczy lub podrażnienie mechaniczne. Przy potwierdzonej alergii można wybierać produkty niezawierające naturalnego lateksu, np. prezerwatywy poliizoprenowe, po dokładnym sprawdzeniu ich składu materiałowego na opakowaniu. ⁽⁵⁾

Uczulenie na lateks i owoce – czym jest zespół lateksowo-owocowy?

Alergia krzyżowa na lateks wynika z podobieństwa niektórych białek naturalnego kauczuku do białek obecnych w pokarmach roślinnych. U części osób uczulonych na lateks reakcję – w tym świąd jamy ustnej i obrzęk – mogą wywołać między innymi:

• banan,
• awokado,
• kiwi,
• kasztan jadalny,
• papaja.

W przeglądzie Gromek i wsp. z 2024 r. częstość zespołu lateksowo-owocowego wynosiła w analizowanych badaniach od 4 do 88 proc. ⁽²⁾ Tak duża rozpiętość wynikała między innymi z różnic między badanymi populacjami i metodami rozpoznania.

Alergia na lateks a dieta – co trzeba wyeliminować?

W przypadku wystąpienia uczulenia na lateks nie trzeba rezygnować z owoców całkowicie. Sama możliwość reakcji krzyżowej nie jest wskazaniem do odstawiania banana, kiwi, awokado ani innych dobrze tolerowanych produktów. ASCIA podkreśla, że nie trzeba unikać pokarmów kojarzonych z reakcją krzyżową, jeśli nie powodują objawów. ⁽⁵⁾

Kto ma większe ryzyko alergii na lateks?

Zwiększone ryzyko dotyczy osób często lub intensywnie eksponowanych na naturalny lateks. Szczególnie wysokie jest u pacjentów z rozszczepem kręgosłupa i wielokrotnymi zabiegami oraz u niektórych grup zawodowych, zwłaszcza pracowników ochrony zdrowia.

Przegląd Arasi 2024 r. wskazuje powtarzane zabiegi i częstą ekspozycję medyczną jako ważne czynniki ryzyka sensytyzacji i alergii na lateks u dzieci. ⁽⁴⁾

U najmłodszych uczulenie na lateks może powodować pokrzywkę, obrzęk, katar, objawy oddechowe lub reakcję uogólnioną. Atopowe zapalenie skóry może współwystępować z nadwrażliwością na lateks, ale o potrzebie diagnostyki decydują wywiad, objawy i czynniki ryzyka.

Diagnostyka uczulenia na lateks – jakie badania wykonuje alergolog?

Wstępem do właściwego rozpoznania jest rzetelny wywiad lekarski, ponieważ diagnostyka alergii na lateks zawsze opiera się na historii pacjenta. Lekarz ustala rodzaj produktu, drogę kontaktu, czas pojawienia się objawów, reakcje po rękawiczkach lub prezerwatywie, dolegliwości zawodowe, przebieg zabiegów medycznych oraz ewentualne reakcje krzyżowe z pokarmami.

Przy podejrzeniu nadwrażliwości typu I można oznaczyć swoiste IgE wobec lateksu we krwi. Z kolei punktowe testy skórne lub klasyczne testy skórne są wykorzystywane w odpowiednich warunkach klinicznych. Dodatni wynik oznacza sensytyzację, ale sam nie potwierdza objawowej choroby – musi ściśle odpowiadać historii pacjenta.

Jak wygląda leczenie alergii na lateks?

Współczesne leczenie alergii na lateks opiera się przede wszystkim na profilaktyce i unikaniu czynnika uczulającego. W przypadku nadwrażliwości IgE-zależnej najważniejsze jest bezwzględne ograniczenie kontaktu z naturalnym lateksowym tworzywem, natomiast w alergicznym kontaktowym zapaleniu skóry – zidentyfikowanie i wyeliminowanie konkretnego dodatku chemicznego.

Doustne leki przeciwhistaminowe mogą skutecznie łagodzić łagodne objawy, takie jak miejscowa pokrzywka czy katar sienny, jednak nie chronią pacjenta przed rozwinięciem się anafilaksji. Przy przewlekłym wyprysku kontaktowym dłoni stosuje się miejscowe leczenie przeciwzapalne oraz intensywne natłuszczanie skóry za pomocą emolientów.

Czy alergia na lateks może prowadzić do anafilaksji?

Tak, anafilaksja jest możliwą ciężką reakcją na alergeny lateksowe. Alarmujące są:

• szybko narastająca duszność;
• obrzęk języka lub gardła;
• spadek ciśnienia;
• omdlenie;
• gwałtownie rozwijające się objawy z kilku układów.

Zgodnie z wytycznymi EAACI adrenalina podana domięśniowo jest lekiem pierwszego wyboru w anafilaksji, same leki przeciwhistaminowe jej nie zastępują. Nie każda osoba z alergią na lateks musi mieć autowstrzykiwacz – wskazanie ustala lekarz na podstawie historii reakcji i indywidualnego ryzyka.

Czego unikać przy uczuleniu na lateks?

Na co dzień najważniejsza jest świadomość, gdzie występuje lateks. Mogą to być między innymi rękawiczki lateksowe, niektóre wyroby medyczne, balony, gumki, smoczki i produkty intymne. Skład zależy od producenta, dlatego zawsze należy go sprawdzać.

Przed każdym zabiegiem medycznym lub stomatologicznym należy poinformować personel o potwierdzonej nadwrażliwości, aby całkowicie wyeliminować ekspozycję na szkodliwy materiał. Z kolei osoby z historią ciężkich reakcji powinny nosić identyfikator medyczny.

Kiedy zgłosić się do alergologa?

Konsultacja specjalistyczna i diagnostyka nadwrażliwości typu I lub IV jest wskazana w przypadku pojawienia się niepokojących sygnałów. Do lekarza należy udać się przy:

• nawracającej pokrzywce, świądzie lub miejscowym zapaleniu skóry;
• nagłym obrzęku naczynioruchowym w miejscu kontaktu z gumą;
• objawach ze strony układu oddechowego lub oczu po kontakcie z wyrobami lateksowymi;
• wystąpieniu reakcji w trakcie zabiegu medycznego lub stomatologicznego;
• uciążliwych objawach o charakterze zawodowym;
• uzasadnionym podejrzeniu zespół lateksowo-owocowego po zjedzeniu owoców.

Jeśli pacjent ma zalecony autowstrzykiwacz z adrenaliną, powinien postępować zgodnie z otrzymanym planem ratunkowym.

Co warto zapamiętać o alergii na lateks?

Alergia IgE-zależna, alergiczne kontaktowe zapalenie skóry i podrażnienie to różne problemy. Zespół lateksowo-owocowy nie wymaga eliminacji dobrze tolerowanych pokarmów, a właściwa diagnostyka pozwala dopasować sposób unikania alergenu do rodzaju reakcji.