Alergia na morele – objawy, diagnostyka i leczenie

Czym jest alergia na morele?

Alergia na morele jest reakcją układu odpornościowego na białka owocu. Może być pierwotną alergią pokarmową albo wynikać z reakcji krzyżowej z pyłkami. W alergii na owoce z rodziny Rosaceae znaczenie mają m.in. białka PR-10 i LTP (Costa i Mafra, 2023).

Morele należą do owoców pestkowych. Do tej grupy należą także brzoskwinia, śliwki, wiśnie i czereśnie. Podobieństwo alergenów może prowadzić do alergii krzyżowych, ale alergia na morele nie oznacza, że pacjent ma inne alergie na owoce.

Jakie są objawy alergii na morele?

Po spożyciu moreli mogą wystąpić:

• świąd, mrowienie albo pieczenie warg, języka, podniebienia i gardła;
• niewielki obrzęk warg lub jamy ustnej;
• pokrzywka i świąd skóry;
• ból brzucha, nudności, wymioty lub biegunka;
• kaszel, świsty i duszność.

Miejscowy świąd jamy ustnej po surowym owocu może być objawem zespołu pyłkowo-pokarmowego (PFAS), nazywanego też zespołem alergii jamy ustnej (OAS) – reakcji krzyżowej między alergenami pyłków i pokarmów roślinnych. Nasilenie reakcji alergicznych bywa jednak różne – objawy mogą obejmować również skórę, przewód pokarmowy i drogi oddechowe.

Narastająca duszność, obrzęk języka lub gardła, omdlenie albo szybko rozwijająca się reakcja wielonarządowa wymagają pilnej pomocy medycznej.

Morele, pyłek brzozy i inne owoce – skąd reakcje krzyżowe?

U części osób uczulonych na brzozę przeciwciała IgE reagują także z podobnymi białkami obecnymi w pokarmach roślinnych. Ten mechanizm odpowiada za zespół pyłkowo-pokarmowy. W rejonach z dużą ekspozycją na pyłek brzozy PFAS występuje u około 50-90% osób uczulonych na ten pyłek (Carlson i Coop, 2019). Nie oznacza to jednak, że każda z nich będzie reagować na morele.

Morele zawierają białka PR-10, stosunkowo wrażliwe na temperaturę i trawienie. Dlatego przy tym profilu uczulenia objawy częściej pojawiają się po owocu w wersji świeżej i mają charakter miejscowy.

Stabilniejsze LTP są bardziej odporne na ogrzewanie i trawienie, dlatego mogą wiązać się również z objawami poza jamą ustną (Dramburg i wsp., 2023; Costa i Mafra, 2023).

Morela i brzoskwinia zawierają homologiczne alergeny, dlatego może występować reaktywność krzyżowa także z innymi owocami pestkowymi. Alergia na brzoskwinię nie oznacza automatycznie alergii na morelę ani konieczności eliminacji całej grupy owoców.

Alergia na suszone morele – owoc czy siarczyny?

Objawy po suszonych morelach mogą mieć dwie różne przyczyny:

• reakcję na białka samego owocu,
• nadwrażliwość na dodatki stosowane przy suszeniu, przede wszystkim siarczyny.

Dlatego przy ocenie ryzyka liczy się skład konkretnego produktu lub posiłku.

Suszenie nie gwarantuje usunięcia alergenności; stabilne LTP mogą zachowywać aktywność w suszonych owocach. Nie można więc uznać suszonej moreli wprost za bezpieczniejszą od świeżej – może wywoływać reakcję także wtedy, gdy nie dodano do niej siarczynów.

Poszczególne produkty różnią się sposobem przygotowania i dodatkami, dlatego przy podejrzeniu reakcji warto sprawdzić skład na opakowaniu. Kraj pochodzenia nie przesądza o zastosowaniu dwutlenku siarki.

Morele siarkowane i dwutlenek siarki

Morele siarkowane mogą zawierać dwutlenek siarki lub inne siarczyny. Zgodnie z rozporządzeniem UE dwutlenek siarki i siarczyny w stężeniu powyżej 10 mg/kg lub 10 mg/l w przeliczeniu na SO₂ należą do substancji powodujących alergie lub reakcje nietolerancji, których obecność należy odpowiednio oznaczyć w informacji o żywności.

Jak odróżnić alergię na morelę od nadwrażliwości na siarczyny?

• Jeżeli suszone morele wywołują kaszel, świsty lub duszność, a świeże są dobrze tolerowane, należy uwzględnić siarczyny jako jedną z możliwych przyczyn objawów.
• Jeśli objawy występują zarówno po moreli świeżej, jak i po suszonej, bardziej prawdopodobna staje się reakcja na białka owocu.

Nie jest to test diagnostyczny – o rozpoznaniu decyduje całość wywiadu i wyników badań.

Czy gotowane lub pieczone morele mogą być lepiej tolerowane?

Czasem tak. Przy PFAS związanym z PR-10 obróbka cieplna może zmniejszać reaktywność termolabilnych białek PR-10. Stabilniejsze LTP mogą jednak zachowywać aktywność po przetworzeniu.

Czy alergia na morele może wywołać anafilaksję?

Anafilaksja jest możliwa, ale nie jest typowym przebiegiem alergii na morele. Narastająca duszność, obrzęk języka lub gardła, omdlenie albo szybko rozwijająca się reakcja wielonarządowa wymagają natychmiastowej pomocy.

W anafilaksji adrenalina domięśniowa jest lekiem pierwszego wyboru. Leki przeciwhistaminowe mogą zmniejszać świąd lub pokrzywkę, ale nie zastępują adrenaliny (Muraro i wsp., 2022).

Jak diagnozuje się alergię na morele?

Zgodnie z EAACI diagnostyka alergii IgE-zależnej zaczyna się od wywiadu, a następnie może obejmować badania wykrywające sensytyzację (Santos i wsp., 2023). W przypadku podejrzenia alergii pokarmowej na morelę lekarz podczas wywiadu ustala m.in.:

• postać produktu,
• czas od spożycia do wystąpienia objawów,
• obecność siarczynów,
• reakcje po innych owocach pestkowych.

Znaczenie ma również alergia na pyłek brzozy i tolerancja moreli po obróbce termicznej.

Testy alergiczne skórne i swoiste IgE wykrywają sensytyzację, ale dodatni wynik nie potwierdza samodzielnie alergii klinicznej. W wybranych sytuacjach wykorzystuje się prick-to-prick oraz diagnostykę molekularną PR-10/LTP (Dramburg i wsp., 2023).

Alergia na morele u dzieci – kiedy ją podejrzewać?

U małych dzieci pojedyncza wysypka, ból brzucha lub luźny stolec nie wystarczają do rozpoznania alergii. Liczą się powtarzalność i związek objawów ze spożyciem (Santos i wsp., 2023).

Jak leczy się alergię na morele?

Po potwierdzeniu alergii podstawą jest unikanie produktu wywołującego objawy. Eliminacja powinna odpowiadać rzeczywistym reakcjom – nie ma podstaw do wykluczania z diety wszystkich owoców pestkowych wyłącznie z powodu ich pokrewieństwa botanicznego (Santos i wsp., 2025).

Kiedy zgłosić się do alergologa?

Konsultacja jest wskazana przy powtarzalnych reakcjach po morelach, objawach po kilku owocach pestkowych, pokrzywce, obrzęku, duszności albo gdy nie wiadomo, czy reakcja po suszonych morelach wynika z alergii na owoc, czy z nadwrażliwości na siarczyny.

Co warto zapamiętać o alergii na morele?

Alergia na morele może wynikać z PFAS związanego z brzozą albo z uczulenia na stabilniejsze białka owocu. Reakcje po suszonych morelach wymagają dodatkowo oceny siarczynów, szczególnie gdy świeży owoc jest tolerowany. Jedna określona alergia na owoc pestkowy nie oznacza konieczności eliminacji wszystkich owoców.