Alergia na sezam – objawy, diagnostyka i leczenie

Na czym polega alergia na sezam?

Reakcję alergiczną wywołują określone alergeny obecne w nasionach sezamu, w tym białka zapasowe i oleozyny związane z ich częścią lipidową. Najlepiej poznanym alergenem jest Ses i 1 (Weiss, 2023).

W najczęstszym mechanizmie IgE-zależnym swoiste przeciwciała IgE rozpoznają białka zawarte w nasionach sezamu jako zagrożenie, co prowadzi do reakcji immunologicznej organizmu. Następuje aktywacja komórek tucznych i bazofilów oraz uwolnienia mediatorów reakcji alergicznej, w tym histaminy, odpowiedzialnych za objawy alergii.

Które białka sezamu mogą wywoływać alergię pokarmową?

W sezamie zidentyfikowano kilka grup białek o właściwościach alergennych. Różnią się one m.in. znaczeniem diagnostycznym i potencjałem wywoływania reakcji alergicznych.

Jak często występuje alergia na sezam?

Częstość występowania alergii na sezam różni się między populacjami, m.in. w zależności od kraju, wieku i sposobu żywienia, i wynosi około 0,1-0,9% (Saf, 2023). Brakuje reprezentatywnych danych dotyczących częstości alergii na sezam w Polsce.

W europejskim badaniu EuroPrevall uczulenie na sezam (sensytyzację, czyli obecność przeciwciał w testach) wykryto u 2,9-12,1% badanych, zależnie od ośrodka badawczego (Saf, 2023).

Czy alergia na sezam ustępuje z wiekiem?

Tolerancję z czasem nabywa jedynie około 20-30% dzieci, dlatego u większości alergia utrzymuje się przez lata (Saf, 2023). O ponownym wprowadzeniu sezamu do diety decyduje alergolog – nie należy sprawdzać tego samodzielnie.

Jakie są najczęstsze objawy alergii na sezam?

Najczęstsze objawy alergii na sezam mogą dotyczyć różnych układów:

• skórne – pokrzywka, świąd, obrzęk warg lub twarzy oraz obrzęk naczynioruchowy; są najczęstsze, ale ich brak nie wyklucza alergii ani ciężkiej reakcji;
• pokarmowe – nudności, wymioty, bóle brzucha i biegunka;
• oddechowe – kaszel, świszczący oddech, duszność, obrzęk języka lub gardła.

Ponieważ reakcja pojawia się szybko, nie należy wiązać z nią przewlekłych dolegliwości. Atopowe zapalenie skóry (AZS) może współistnieć z alergią, zwłaszcza u dzieci, ale samo jej nie potwierdza ani nie uzasadnia eliminacji sezamu z diety. Izolowany, przewlekły nieżyt nosa nie jest typowym objawem alergii pokarmowej na sezam.

W jakich produktach znajduje się sezam?

Sezam jest popularnym składnikiem wielu produktów spożywczych – bywa widocznym dodatkiem na pieczywie (ziarna sezamu), ale też ukrytym składnikiem wielu past i sosów.

Sezam bywa obecny m.in. w takich produktach:

• produkty na bazie sezamu – tahini, chałwa, gomasio, pasty sezamowe, olej sezamowy;
• pieczywo i przekąski – chleby, bułki, krakersy, batony, granola;
• pasty, sosy i przyprawy – hummus, dressingi, mieszanki przypraw;
• dania kuchni bliskowschodniej i azjatyckiej.

Jak rozpoznać obecność sezamu w produkcie spożywczym?

W Unii Europejskiej, w tym w Polsce, sezam jest jednym z 14 alergenów wymagających wyróżnienia w składzie. Obowiązek dotyczy też gastronomii i żywności nieopakowanej (Rozporządzenie UE 1169/2011).

Ostrzeżenie „może zawierać sezam” odnosi się do ryzyka niezamierzonej obecności alergenu wskutek zanieczyszczenia krzyżowego w procesie produkcji. Brak informacji na opakowaniu nie gwarantuje, że produkt jest wolny od sezamu.

Czy alergia na sezam oznacza alergię na orzechy?

Nie – sezam botanicznie nie jest orzechem. W badaniach dotyczących alergii na sezam u ponad połowy osób stwierdzano inne alergie pokarmowe, w tym również alergię na orzeszki ziemne (orzechy arachidowe) lub orzechy drzewne, np. orzechy włoskie, laskowe, nerkowca, makadamia, brazylijskie czy orzeszki pekan (Saf, 2023).

Nie oznacza to jednak, że każda osoba z alergią na sezam musi unikać tych produktów – o ich wykluczeniu decyduje się na podstawie objawów i wyników diagnostyki.

Jak diagnozuje się alergię na sezam?

Zgodnie z wytycznymi EAACI z 2023 r. dotyczącymi IgE-zależnej alergii pokarmowej, w przypadku podejrzenia alergii na sezam proces diagnostyki alergologicznej obejmuje zwykle:

• wywiad medyczny,
• punktowe testy skórne,
• oznaczenie swoistych IgE,
• w niektórych przypadkach oznaczenie komponenty Ses i 1,
• doustną próbę prowokacji w sytuacjach niejednoznacznych.

Co oznacza dodatni wynik testu skórnego?

Dodatni wynik testu skórnego oznacza uczulenie, ale nie zawsze potwierdza objawową alergię. Nie pozwala też przewidzieć nasilenia przyszłej reakcji, dlatego interpretuje się go razem z historią objawów.

Testy z wodnym ekstraktem mogą nie wykryć oleozyn, dlatego ujemny wynik nie zawsze wyklucza uczulenie (Saf, 2023).

Jaką rolę pełni diagnostyka molekularna?

Oznaczenie komponenty Ses i 1 (diagnostyka molekularna) może być pomocne w ocenie konieczności wykonania próby prowokacji. Charakteryzuje się wyższą swoistością i lepszą wartością predykcyjną (w odniesieniu do wywiadu i pozostałych wyników diagnostycznych) dla wyniku próby prowokacji niż testy skórne czy oznaczenie swoistych IgE dla całego ekstraktu sezamu (Saf, 2023).

W wyspecjalizowanych ośrodkach pomocny bywa również test aktywacji bazofilów (BAT), który może zwiększyć trafność rozpoznania alergii na sezam i ograniczyć potrzebę wykonywania próby prowokacji (Foong, 2026).

Czym jest doustna próba prowokacji?

Najbardziej wiarygodnym sposobem potwierdzenia lub wykluczenia alergii na pokarm jest stopniowe podawanie sezamu pod nadzorem lekarza – doustna próba prowokacji nie powinna być wykonywana w domu.

Jak wygląda leczenie alergii na sezam?

Podstawą jest unikanie alergenu, czyli wykluczenie sezamu z diety osoby uczulonej, oraz przygotowanie na wypadek wystąpienia objawów alergii:

• czytanie etykiet produktów spożywczych,
• pytanie o skład potraw,
• pisemny plan postępowania w przypadku reakcji alergicznej,
• leki przeciwhistaminowe w leczeniu łagodnych objawów, zgodnie z indywidualnym planem leczenia,
• adrenalina w anafilaksji (EAACI, 2025).

Podobnie decyzję o przepisaniu autowstrzykiwacza z adrenaliną podejmuje się na podstawie indywidualnej oceny ryzyka, a nie samego dodatniego wyniku testu. Nie każda osoba z alergią na sezam ma wskazania do jego posiadania, dlatego powinien ocenić je lekarz.

Kiedy należy zgłosić się do alergologa?

Konsultacja alergologiczna jest wskazana m.in., gdy:

• po spożyciu sezamu powtarzają się objawy mogące świadczyć o alergii, zwłaszcza gdy dotyczą więcej niż jednego układu;
• wynik testu wskazuje na uczulenie, ale nie wiadomo, czy sezam rzeczywiście wywołuje objawy;
• konieczna jest ocena ryzyka anafilaksji i wskazań do posiadania autowstrzykiwacza z adrenaliną.

Anafilaksja – kiedy potrzebna jest natychmiastowa pomoc?

Należy jak najszybciej podać domięśniowo adrenalinę i wezwać pogotowie ratunkowe w przypadku wystąpienia objawów mogących wskazywać na anafilaksję po kontakcie z alergenem:

• duszność lub inne zaburzenia oddychania,
• obrzęk gardła lub języka,
• spadek ciśnienia tętniczego,
• omdlenie lub utrata przytomności.

Anafilaksja jest stanem zagrożenia życia, który może prowadzić do wstrząsu anafilaktycznego i wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.

Co warto zapamiętać o alergii na sezam?

Alergia na sezam wynika z reakcji na konkretne białka nasion, a dodatni test nie zawsze oznacza chorobę. Objawy alergii zwykle pojawiają się szybko i mogą prowadzić do anafilaksji. Sezam może być ukrytym składnikiem wielu produktów i należy zwracać uwagę na jego obecność w wykazie składników. Alergia na niego nie musi oznaczać alergii na inne nasiona czy orzechy.

Polecane artykuły:

Alergia w ciąży – czy szkodzi dziecku? Objawy, leczenie i bezpieczne sposoby łagodzenia dolegliwości Alergia na orzeszki ziemne – objawy i ryzyko anafilaksji   Karłowatość przysadkowa – przyczyny, objawy i leczenie. Jak rozpoznać niedobór hormonu wzrostu u dzieci? Nocne poty – przyczyny. Czy nadmierne pocenie w nocy to powód do zmartwień?