Czym jest amnezja?
Amnezja to jedno z poważniejszych zaburzeń pamięci. Mózg człowieka jest zaprogramowany tak, aby zapominać, ponieważ nie jest w stanie gromadzić wszystkich informacji. Jednak zapominanie to proces fizjologiczny, a amnezja występuje na skutek uszkodzenia mózgu. Może ona spowodować, że osoba chora zapomni całe swoje życie i nie będzie pamiętała z niego żadnych faktów. Utrata pamięci może też dotyczyć tylko pewnego okresu, na przykład ostatnich miesięcy czy dni.
Przyczyny amnezji
Do zaburzeń pamięci w postaci amnezji prowadzi wiele czynników, które wpływają na uszkodzenie struktur mózgu. Jedną z częstszych sytuacji jest amnezja po wypadku, szczególnie wśród osób młodych. Chwilowy zanik pamięci zazwyczaj jest skutkiem ostrego stresu i nie powinien stanowić powodu do niepokoju. Konieczne jest jednak wykonanie badania rezonansem magnetycznym bądź tomografem komputerowym, aby ocenić, czy doszło do uszkodzenia mózgu.
Przyczyny amnezji to:
- urazy głowy powstałe w wyniku wypadków – amnezja pourazowa;
- przewlekłe stosowanie niektórych leków, na przykład benzodiazepin;
- zapalenie mózgu, niedotlenienie tkanek nerwowych, nowotwory mózgu;
- udar mózgu;
- spożycie substancji o działaniu toksycznym, takich jak alkohol (amnezja alkoholowa) lub narkotyki;
- traumatyczne przeżycia, które powodują tak silny stres, że mózg próbuje zablokować dostęp do tych wspomnień – na przykład gwałt (amnezja psychogenna).
Rodzaje amnezji
Istnieją dwa główne rodzaje amnezji:
- Amnezja wsteczna – polega na utracie pamięci obejmującej wydarzenia z przeszłości. Może dotyczyć całego życia lub tylko pewnego jego okresu, na przykład tuż przed wystąpieniem czynnika, który spowodował utratę pamięci. Jest to najbardziej powszechny typ amnezji, a nasilenie objawów jest kwestią indywidualną.
- Amnezja następcza – dotyczy zaburzeń pamięci, które pojawiają się po wystąpieniu czynnika sprawczego i obejmują utratę pamięci krótkotrwałej. Chory nie może sobie przypomnieć na przykład, o czym przed chwilą rozmawiał czy co jadł.
Może się zdarzyć, że u danej osoby wystąpi zarówno amnezja wsteczna, jak i następcza.
Oprócz tego istnieje amnezja globalna – w jej przypadku chory może zapomnieć nawet całe dziesięciolecia zdarzeń swojego życia. W tym przypadku jednak amnezja zwykle ustępuje po kilku bądź kilkunastu godzinach. Jej przyczyny nie są znane; jest to forma przejściowa, która nie wymaga leczenia.
Ostatnim rodzajem amnezji jest amnezja dysocjacyjna, inaczej psychogenna, która występuje znacznie częściej u mężczyzn. Może być zarówno całościowa, jak i selektywna (dotyczyć tylko niektórych wydarzeń z życia).
Badania w przypadku amnezji
Amnezja po wypadku zazwyczaj nie wymaga diagnostyki, ponieważ w takiej sytuacji zakłada się, że przyczyną zaburzeń pamięci jest uraz głowy bądź traumatyczne przeżycie. Jeśli jednak utrata pamięci występuje nagle, bez wyraźnej przyczyny, trzeba ustalić źródło zaburzenia. Na początku należy wykluczyć zaburzenia otępienne i inne zaburzenia funkcji poznawczych.
W diagnostyce amnezji najczęściej wykorzystuje się badania obrazowe mózgu, takie jak tomografia komputerowa oraz rezonans magnetyczny głowy. Umożliwiają one ocenę funkcji mózgu, a także ewentualne wykluczenie zmian nowotworowych, zapalenia mózgu czy ogniska poudarowego.
Leczenie amnezji
W niektórych przypadkach amnezja ustępuje samoistnie i nie wymaga leczenia. Chory zaczyna wtedy stopniowo przypominać sobie fakty ze swojego życia. Nie ma jednak gwarancji, że pamięć wróci całkowicie – jest to indywidualna kwestia. Bardzo ważna jest cierpliwość; chorego nie można ponaglać.
W leczeniu amnezji oprócz farmakoterapii, czyli leków przeciwlękowych i przeciwdepresyjnych, stosuje się głównie psychoterapię. Podczas sesji psychoterapeutycznych chory uczy się przyswajać nowe informacje – poprawia dzięki temu funkcjonowanie połączeń nerwowych oraz zapamiętywanie. Treningi pamięci są kluczowe w terapii amnezji. Terapeuta stara się ułatwić choremu przypominanie sobie wspomnień z przeszłości.
Wyleczenie amnezji nie zawsze jest możliwe – wiele zależy od przyczyny zaburzenia.
